Shloka 58
Nīlakaṇṭha-nāmotpatti-kathana
Origin of the Epithet “Nīlakaṇṭha”
Devanagari script
यं मे दक्षिणो बाहुर्ब्रह्मा लोकपितामहः / वामो बाहुश्च मे विष्णुर्नित्यं युद्धेष्वनिर्जितः
Transliteration
yaṃ me dakṣiṇo bāhurbrahmā lokapitāmahaḥ / vāmo bāhuśca me viṣṇurnityaṃ yuddheṣvanirjitaḥ
Translation
میرا دایاں بازو لوک پِتامہ برہما ہے، اور میرا بایاں بازو وِشنو ہے جو جنگوں میں ہمیشہ ناقابلِ شکست ہے۔
Word by Word
yamwhom
yam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), पुंलिङ्ग (masc), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (sg)
memy
me:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (sg); enclitic form
dakṣiṇaḥright
dakṣiṇaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdakṣiṇa (प्रातिपदिक)
Formविशेषण (adjective), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन
bāhuḥarm
bāhuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbāhu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
brahmāBrahmā
brahmā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेष्य-सम्बन्धे apposition to bāhuḥ
loka-pitāmahaḥgrandfather of the worlds
loka-pitāmahaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदिक) + pitāmaha (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘लोकानां पितामहः’), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
vāmaḥleft
vāmaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāma (प्रातिपदिक)
Formविशेषण, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
bāhuḥarm
bāhuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbāhu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)
memy
me:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; enclitic
viṣṇuḥViṣṇu
viṣṇuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootviṣṇu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; apposition to bāhuḥ
nityamalways
nityam:
Kāla/Avadhi (काल/अवधि)
TypeIndeclinable
Rootnitya (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण-रूपेण अव्ययीभाव (adverbial accusative), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन used adverbially
yuddheṣuin battles
yuddheṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootyuddha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), बहुवचन (pl)
anirjitaḥunconquered
anirjitaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roota-nirjita (प्रातिपदिक; past participial adjective)
Formविशेषण, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नञ्-प्रत्यय (negation)