Shloka 81
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
तानि देवगृहाण्येव तदाख्यास्ते भवन्ति च / सौरं सूर्यो विशेत्स्थानं सौम्यं सोमस्तथैव च
Transliteration
tāni devagṛhāṇyeva tadākhyāste bhavanti ca / sauraṃ sūryo viśetsthānaṃ saumyaṃ somastathaiva ca
Translation
وہ مقامات ہی دراصل دیو-گھر ہیں اور انہی ناموں سے مشہور ہوتے ہیں؛ سورج ‘سور’ مقام میں داخل ہوتا ہے اور سوم (چاند) اسی طرح ‘سومیہ’ مقام میں۔
Word by Word
तानिthose (places)
तानि:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सर्वनाम
देव-गृहाणिhouses/abodes of the gods
देव-गृहाणि:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootदेव + गृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (देवानां गृहाणि)
एवindeed/only
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-निपात (particle of emphasis/only)
तत्-आख्याःnamed accordingly
तत्-आख्याः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् + आख्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; तत्पुरुष (तदाख्य = named thus); विशेषण (of ते)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सर्वनाम
भवन्तिbecome/are
भवन्ति:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
सौरम्solar
सौरम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसौर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (of स्थानम्)
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
विशेत्should enter
विशेत्:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootविश् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
स्थानम्place/abode
स्थानम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
सौम्यम्lunar
सौम्यम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसौम्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (of स्थानम्)
सोमःthe Moon (Soma)
सोमः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तथाthus/likewise
तथा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/Adverb)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: thus/so)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-निपात (emphasis)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)