Previous Verse
Next Verse

Shloka 81

Āditya-vyūha-kīrtana

Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions

युगाक्षकोटिसंबद्धौ रश्मी द्वौ स्यन्दनस्य तु / ध्रुवेण प्रगृहीतौ वै तौ रश्मी नयतो रविम्

yugākṣakoṭisaṃbaddhau raśmī dvau syandanasya tu / dhruveṇa pragṛhītau vai tau raśmī nayato ravim

اس رتھ کے جُوئے کے سرے سے جڑی ہوئی دو کرنیں ہیں؛ دھرو انہیں تھامے رکھتا ہے، اور وہی کرنیں روی کو لے چلتی ہیں۔

युग-अक्ष-कोटि-संबद्धौbound to the tip of the yoke-axle
युग-अक्ष-कोटि-संबद्धौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootयुग + अक्ष + कोटि + संबद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक; √बन्ध्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; तत्पुरुषसमासः (युगाक्षकोटौ संबद्धौ)
रश्मीtwo reins/rays
रश्मी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन (वैदिक/पुराण-प्रयोगे द्विवचनरूपम्)
द्वौtwo
द्वौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; संख्यावाचक विशेषण
स्यन्दनस्यof the chariot
स्यन्दनस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootस्यन्दन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
ध्रुवेणby Dhruva (the Pole Star)
ध्रुवेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
प्र-गृहीतौheld/grasped
प्र-गृहीतौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र + गृहीत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √ग्रह्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; भूतकृदन्त (past passive participle)
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic)
तौthose two
तौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), द्विवचन; सर्वनाम
रश्मीthe two reins/rays
रश्मी:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), द्विवचन (पुराण-प्रयोगे)
नयतःof (them) leading
नयतः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeVerb
Root√नी (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त, षष्ठी (6th), एकवचन; पुं/नपुंस (सन्दर्भानुसार)
रविम्the Sun
रविम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरवि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन