Shloka 82
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
आकृष्येते यदा तौ वै ध्रुवेण सम धिष्ठितौ / तदा सो ऽभ्यन्तरे सूर्यो भ्रमते मण्डलानि तु
Transliteration
ākṛṣyete yadā tau vai dhruveṇa sama dhiṣṭhitau / tadā so 'bhyantare sūryo bhramate maṇḍalāni tu
Translation
جب دھرو کے ذریعہ درست طور پر قائم وہ دونوں کرنیں کھینچی جاتی ہیں، تب سورج اندرونی مداروں میں گردش کرتا ہے۔
Word by Word
आकृष्येतेare drawn/pulled
आकृष्येते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + √कृष् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, द्विवचन; कर्मणि प्रयोग (passive), आत्मनेपद
यदाwhen
यदा:
Sambandha (सम्बन्ध/Time)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (temporal conjunction)
तौthose two (reins)
तौ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
ध्रुवेणby Dhruva
ध्रुवेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
समम्evenly/straight
समम्:
Adhikarana (अधिकरण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसम (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb) = सम्यक्/समतया
धिष्ठितौset/placed
धिष्ठितौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootधिष्ठित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √स्था with अधि/धि)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; भूतकृदन्त (PPP)
तदाthen
तदा:
Sambandha (सम्बन्ध/Time)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (then)
सःhe/that one
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
अभ्यन्तरेwithin/inside
अभ्यन्तरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअभ्यन्तर (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंस, सप्तमी (7th), एकवचन
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भ्रमतेrevolves
भ्रमते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भ्रम् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
मण्डलानिthe circles/orbits
मण्डलानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात