Shloka 87
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
तस्योत्तरे रैवतको यत्र नित्यं प्रतिष्ठितम् / रेवती दिवि नक्षत्रं पितामहकृतो विधिः
Transliteration
tasyottare raivatako yatra nityaṃ pratiṣṭhitam / revatī divi nakṣatraṃ pitāmahakṛto vidhiḥ
Translation
اس کے شمال میں رَیوَتَک ہے، جہاں آسمان میں ‘ریوتی’ نامی نَکشتر ہمیشہ قائم ہے؛ یہ بندوبست پِتامہ (برہما) کا مقرر کردہ ہے۔
Word by Word
तस्यof that
तस्य:
सम्बन्ध (Sambandha)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक; षष्ठी; एकवचन
उत्तरेto the north (of it)
उत्तरे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/location)
TypeNoun
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (Locative); एकवचन; ‘to the north of’
रैवतकःRaivataka (mountain)
रैवतकः:
कर्ता (Karta/subject)
TypeNoun
Rootरैवतक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/location)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बन्धबोधक देशवाचक (relative locative adverb: where)
नित्यम्always
नित्यम्:
काल (Kāla)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; कालवाचक (always)
प्रतिष्ठितम्established/placed
प्रतिष्ठितम्:
क्रिया-विशेष्य (predicate complement)
TypeVerb
Rootप्रति-√स्था (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; ‘is established/placed’
रेवतीRevatī
रेवती:
कर्ता (Karta/apposition)
TypeNoun
Rootरेवती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
दिविin heaven/in the sky
दिवि:
अधिकरण (Adhikaraṇa/location)
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन
नक्षत्रम्star/asterism
नक्षत्रम्:
कर्ता (Karta/apposition)
TypeNoun
Rootनक्षत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; अत्र प्रथमा (apposition)
पितामह-कृतःmade by the Grandfather (Brahmā)
पितामह-कृतः:
विशेषण (Viśeṣaṇa/modifier)
TypeAdjective
Rootपितामह (प्रातिपदिक) + कृत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formतृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषार्थे (agentive: ‘made by Pitāmaha’); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
विधिःarrangement/ordinance
विधिः:
कर्ता (Karta/subject)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन