Shloka 43
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
इत्येते पर्वताः सप्त शाल्मले मणिभूषणाः / तेषां वर्षाणि वक्ष्यामि सर्पैव तु शुभानि वै
Transliteration
ityete parvatāḥ sapta śālmale maṇibhūṣaṇāḥ / teṣāṃ varṣāṇi vakṣyāmi sarpaiva tu śubhāni vai
Translation
یوں شالمَلی میں یہ ساتوں پہاڑ جواہرات سے آراستہ ہیں۔ اب میں ان کے ورش (خطّے) بیان کروں گا، جو سانپ کی مانند ہی مبارک ہیں۔
Word by Word
इतिthus
इति:
सम्बन्धसूचक (discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative/closure particle)
एतेthese
एते:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; संकेतवाचक सर्वनाम
पर्वताःmountains
पर्वताः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सप्तseven
सप्त:
विशेषण (of ‘पर्वताः’)
TypeAdjective
Rootसप्त (संख्यावाचक-अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः; अत्र विशेषणरूपेण (indeclinable numeral used adjectivally)
शाल्मलेin Śālmala (region/dvīpa)
शाल्मले:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootशाल्मल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; द्वीप/देशवाचक
मणि-भूषणाःadorned with jewels
मणि-भूषणाः:
विशेषण (of ‘पर्वताः’)
TypeAdjective
Rootमणि (प्रातिपदिक) + भूषण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष (instrumental/means sense: ‘adorned with jewels’)
तेषाम्of them
तेषाम्:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
वर्षाणिregions/varṣas
वर्षाणि:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
वक्ष्यामिI shall describe
वक्ष्यामि:
क्रिया (verbal predicate)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद
सर्पाsnakes
सर्पा:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; पाठान्तर/सन्दिग्धपाठः—अर्थतः ‘सर्पाः’ अपेक्षितम् (snakes)
एवindeed
एव:
सम्बन्धसूचक (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण-निपात (emphatic particle: ‘indeed/only’)
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्धसूचक (contrast/emphasis)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
शुभानिauspicious
शुभानि:
विशेषण (qualifier; context unclear due to ‘सर्पा’ reading)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; विशेषण
वैindeed
वै:
सम्बन्धसूचक (assertion)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (assertive particle)