Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 130
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
ऋष इत्येष रमणे वृषशक्तिप्रबन्धने / रतिप्रबधनात्मिद्धं वर्षं तत्तेषु तेन वै
Transliteration
ṛṣa ityeṣa ramaṇe vṛṣaśaktiprabandhane / ratiprabadhanātmiddhaṃ varṣaṃ tatteṣu tena vai
Translation
رَمَن میں اسے ‘رِش’ کہا گیا ہے، جو وِرش شکتی کے بندھن کا سبب ہے؛ اسی سے اُن میں وہ ورش رَتی کے انتظامی سُوَرُوپ کے طور پر مشہور ہے۔
Word by Word
ऋषःṚṣa (name)
ऋषः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootऋष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नाम (proper/technical name)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/इत्यर्थक अव्यय (quotative particle)
एषःthis (one)
एषः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
रमणेin delight/pleasure
रमणे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootरमण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
वृष-शक्ति-प्रबन्धनेin the arrangement/connection of bull-power (virility)
वृष-शक्ति-प्रबन्धने:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootवृष (प्रातिपदिक) + शक्ति (प्रातिपदिक) + प्रबन्धन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष/सम्बन्ध-तत्पुरुष (vṛṣa-śakti- of prabandhana)
रति-प्रबधन-आत्मिद्धम्characterized by the binding/impelling of desire
रति-प्रबधन-आत्मिद्धम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootरति (प्रातिपदिक) + प्रबधन (प्रातिपदिक) + आत्मिद्ध (प्रातिपदिक/विशेषण)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम्; समासः (determinative: ‘having/characterized by’ rati-prabadhana)
वर्षम्the region/varṣa (division of land)
वर्षम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
तत्that
तत्:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (referring to varṣa)
तेषुamong them/in those
तेषु:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; सर्वनाम
तेनby that/therefore
तेन:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक/खल्वर्थक अव्यय (emphatic particle)