Previous Verse
Next Verse

Shloka 129

प्लक्षद्वीपवर्णनम्

Description of Plakṣa-dvīpa

विशन्तिर्निवसंत्यस्मिन्प्रजा यस्माच्चतुर्विधाः / तस्माद्वर्षमिति प्रोक्तं प्रजानां सुखदं यतः

viśantirnivasaṃtyasminprajā yasmāccaturvidhāḥ / tasmādvarṣamiti proktaṃ prajānāṃ sukhadaṃ yataḥ

چونکہ اس میں چار قسم کی رعایا داخل ہو کر رہتی ہے، اس لیے اسے ‘وَرش’ کہا گیا ہے؛ کیونکہ یہ رعایا کے لیے راحت بخش ہے۔

viśantithey enter
viśanti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootviś (धातु)
FormLaṭ-lakāra (लट्/Present), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष) Plural (बहुवचन)
nivasantिthey dwell
nivasantि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootni + vas (धातु)
FormLaṭ-lakāra (लट्/Present), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष) Plural (बहुवचन)
asminin this
asmin:
Adhikarana (अधिकरण/locative)
TypeNoun
Rootidam (प्रातिपदिक)
FormSarvanāma (सर्वनाम), Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (सप्तमी) Singular (एकवचन)
prajāḥcreatures; people
prajāḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootprajā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Plural (बहुवचन)
yasmātbecause; from which
yasmāt:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootyad (प्रातिपदिक)
FormRelative pronoun (यद्), Masculine/Neuter (पुं/नपुं), Ablative (पञ्चमी) Singular (एकवचन)
catur-vidhāḥfourfold
catur-vidhāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootcatur (प्रातिपदिक/संख्या) + vidhā (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (तत्पुरुष) compound (numeral-determinative); Feminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Plural (बहुवचन); agrees with prajāḥ
tasmāttherefore; from that
tasmāt:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
FormDemonstrative pronoun (तद्), Masculine/Neuter (पुं/नपुं), Ablative (पञ्चमी) Singular (एकवचन)
varṣama region/tract (varṣa)
varṣam:
Karma (कर्म/object of 'proktaṃ')
TypeNoun
Rootvarṣa (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया) Singular (एकवचन)
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), quotative particle (इति-प्रयोगः)
proktamis said/called
proktam:
Kriyā (क्रिया/predicate)
TypeVerb
Rootpra + vac (धातु)
FormKṛdanta: Past Passive Participle (क्त/कर्मणि), Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative/Accusative (प्रथमा/द्वितीया) Singular (एकवचन); impersonal passive: 'it is said'
prajānāmof creatures/people
prajānām:
Sambandha (सम्बन्ध/genitive)
TypeNoun
Rootprajā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Genitive (षष्ठी) Plural (बहुवचन)
sukha-damgiving happiness
sukha-dam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsukha (प्रातिपदिक) + da (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (तत्पुरुष) compound (upapada: 'giver of'); Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया) Singular (एकवचन); agrees with varṣam
yataḥbecause
yataḥ:
Hetu (हेतु/cause marker)
TypeIndeclinable
Rootyad (प्रातिपदिक)
FormAvyaya (अव्यय) used as causal relative (यतः = because/wherefrom)