Shloka 16
Pṛthivy-Āyāma-Vistara (Extent of the Earth) and Jambūdvīpa–Navavarṣa Description
Devanagari script
चतुर्वर्णश्च सौवर्णो मेरुश्चारुतमः स्मृतः / द्वात्रिंशच्च सहस्राणि विस्तीर्णः स च मूर्द्धनि
Transliteration
caturvarṇaśca sauvarṇo meruścārutamaḥ smṛtaḥ / dvātriṃśacca sahasrāṇi vistīrṇaḥ sa ca mūrddhani
Translation
چار رنگوں سے آراستہ، سراسر سونے کا اور نہایت دلکش—مِیرو ایسا ہی مانا گیا ہے؛ اس کی چوٹی پر اس کی وسعت بتیس ہزار یوجن ہے۔
Word by Word
चतुर्वर्णःhaving four colors
चतुर्वर्णः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootचतुर्-वर्ण (प्रातिपदिक; चतुर् + वर्ण)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (मेरोः)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
सौवर्णःgolden
सौवर्णः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootसौवर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण
मेरुःMeru (mountain)
मेरुः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमेरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
आरुतमःmost beautiful
आरुतमः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootअति-रुच्/रुचिर (प्रातिपदिक; आरुतम = अति-रुचिरतम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; उत्तम-प्रत्यय (superlative) विशेषण
स्मृतःis called/considered
स्मृतः:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formकृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘is said/considered’
द्वात्रिंशत्thirty-two
द्वात्रिंशत्:
Visheshana (विशेषण/qualifier)
TypeAdjective
Rootद्वा-त्रिंशत् (संख्याप्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः; here used as संख्या-विशेषण (numeral qualifier)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
सहस्राणिthousands
सहस्राणि:
Pramana (प्रमाण/measure)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन; संख्या-परिमाण (measure)
विस्तीर्णःextended/spread (wide)
विस्तीर्णः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootवि-स्तृ (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formकृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (मेरोः)
सःhe/that (Meru)
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
मूर्द्धनिon the summit/head
मूर्द्धनि:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; अधिकरण