Shloka 6
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
परीत्य पृथ्वीमस्माभिर्निविष्टे वरुणालये / रक्ष्यमाणो ऽपि पश्यद्भिः केनापि तुरगो हृतः
Transliteration
parītya pṛthvīmasmābhirniviṣṭe varuṇālaye / rakṣyamāṇo 'pi paśyadbhiḥ kenāpi turago hṛtaḥ
Translation
ہم زمین کا طواف کرکے ورُن کے آشیانے میں جا بیٹھے تھے؛ دیکھتے دیکھتے، حفاظت میں ہونے کے باوجود، کسی نے وہ گھوڑا چھین لیا۔
Word by Word
परीत्यhaving gone around
परीत्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootपरि-इ (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive), धातु: इ (गमन) उपसर्ग: परि; क्रियाविशेषणभाव
पृथ्वीम्the earth
पृथ्वीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपृथ्वी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
अस्माभिःby us
अस्माभिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन
निविष्टेwhen (we were) stationed/entered
निविष्टे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeVerb
Rootनि-विश् (धातु)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; लोकेटिव-अब्सोल्यूट/सप्तमी-सम्बन्ध (locative absolute)
वरुणालयेin Varuṇa’s abode
वरुणालये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवरुण-आलय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: वरुणस्य आलयः
रक्ष्यमाणःbeing guarded
रक्ष्यमाणः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु)
Formशानच्-प्रत्यय (present passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्मणि प्रयोग
अपिeven/though
अपि:
Sambandha/Emphasis (निपातार्थ)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय
पश्यद्भिःby (us) who were watching
पश्यद्भिः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootपश् (धातु)
Formशतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन
केनby whom
केन:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
अपिsomehow/someone
अपि:
Sambandha/Emphasis (निपातार्थ)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (indefinitizing particle with interrogative)
तुरगःthe horse
तुरगः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतुरग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
हृतःwas taken away/stolen
हृतः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootहृ (धातु)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्मणि प्रयोग