Shloka 14
Jayā-devāḥ Mantraśarīratvaṃ, Vairāgya, and Brahmā’s Śāpa
The Jayas’ Refusal of Progeny
Devanagari script
लोके ऽप्यथानुभुञ्जीत कः स्वातन्त्र्यमिहार्हति / मयागतं तु सर्वं हि कथमच्छन्दतो मम
Transliteration
loke 'pyathānubhuñjīta kaḥ svātantryamihārhati / mayāgataṃ tu sarvaṃ hi kathamacchandato mama
Translation
دنیا میں بھی انسان ویسا ہی بھوگتا ہے؛ یہاں آزادی کا حق دار کون ہے؟ سب کچھ تو مجھ ہی سے آیا ہے، پھر میری مرضی کے بغیر یہ کیسے ہو سکتا ہے؟
Word by Word
लोकेin the world
लोके:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
अपिeven; also
अपि:
निपातार्थ (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपवाद/अल्पार्थक निपात (particle: also/even)
अथthen; now
अथ:
अनुक्रम (Sequencing)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक/प्रकरणारम्भक अव्यय (then/now)
अनुभुञ्जीतshould experience; should enjoy
अनुभुञ्जीत:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootअनु√भुज् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative/Potential), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
कःwho?
कः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootकिम् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम
स्वातन्त्र्यम्independence; autonomy
स्वातन्त्र्यम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootस्वातन्त्र्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
इहhere
इह:
देशाधिकरण (Deśa-adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय
अर्हतिdeserves; is entitled to
अर्हति:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootअर्ह् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
मयाby me
मया:
कर्ता/करण (Agent/Instrument)
TypeNoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (Instrumental), एकवचन; सर्वनाम
आगतम्has come; has been obtained
आगतम्:
क्रियाविशेष (Predicative participle)
TypeVerb
Rootआ√गम् (धातु) + क्त (कृत्प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘come/obtained’
तुbut
तु:
निपातार्थ (Contrast)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक निपात (but/however)
सर्वम्everything
सर्वम्:
कर्ता/कर्म (Subject/Object as per context)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
हिindeed; for
हि:
निपातार्थ (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphasis/causal)
कथम्how?
कथम्:
प्रश्न (Interrogative)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formप्रश्नवाचक अव्यय (interrogative adverb)
अच्छन्दतःagainst (one’s) will; unwillingly
अच्छन्दतः:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootअच्छन्दस् (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb), ‘not according to one’s will’
ममmy
मम:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive), एकवचन; सर्वनाम