Shloka 42
Kārttavīrya–Paraśurāma-saṅgrāma-kathā
Sagara’s Inquiry and Vasiṣṭha’s Account
Devanagari script
सेवते गोपिकाधीशं तेन सिद्धिं न चागतः / वसिष्ठ उवाच इत्युक्ता त्वरितं कान्तं सा मृगी हृष्टमानसा
Transliteration
sevate gopikādhīśaṃ tena siddhiṃ na cāgataḥ / vasiṣṭha uvāca ityuktā tvaritaṃ kāntaṃ sā mṛgī hṛṣṭamānasā
Translation
وہ گوپیکادھیش کی سیوا تو کرتا ہے، مگر اس سے اسے کوئی سِدھی حاصل نہ ہوئی۔ وِسِشٹھ نے کہا—یہ سن کر وہ ہرنی خوش دل ہو کر فوراً اپنے محبوب کے پاس گئی۔
Word by Word
सेवतेserves, attends upon
सेवते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसेव् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)
गोपिका-अधीशम्the lord of the gopīs
गोपिका-अधीशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगोपिका (प्रातिपदिक) + अधीश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (gopikānām adhīśaḥ)
तेनby him/thereby
तेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन
सिद्धिम्success, attainment
सिद्धिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसिद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negative particle)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
आगतःcame/attained
आगतः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-गम् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन; अर्थे: 'has come/has attained'
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्ति-सूचक अव्यय (quotative particle)
उक्ता(she) having been told
उक्ता:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन; 'having been told/addressed'
त्वरितम्quickly
त्वरितम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootत्वरित (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त)
Formक्रियाविशेषण (adverbial accusative/avyayībhāva usage): 'quickly'
कान्तम्beloved (husband/lover)
कान्तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकान्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन
मृगीthe doe (female deer)
मृगी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमृगी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन
हृष्ट-मानसाwith delighted mind
हृष्ट-मानसा:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootहृष्ट (प्रातिपदिक) + मानस (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन; कर्मधारयः (हृष्टं मानसं यस्याः/हृष्टं मानसम्)