Shloka 85
Rāma’s Inquiry into the Hidden Identity of the Radiant Stranger
Dialogue Frame
Devanagari script
हतेष्वसुरसंघेषु विद्रुतेषु च कृत्स्नशः / राममामन्त्र्य विबुधाः प्रययुस्त्रिदिवं पुनः
Transliteration
hateṣvasurasaṃgheṣu vidruteṣu ca kṛtsnaśaḥ / rāmamāmantrya vibudhāḥ prayayustridivaṃ punaḥ
Translation
جب اسوروں کے جتھے مارے گئے اور باقی سب کے سب بھاگ نکلے، تو دیوتاؤں نے رام سے رخصت لے کر پھر تریدِو (سورگ) کی راہ لی۔
Word by Word
हतेषुwhen (they were) slain
हतेषु:
अधिकरण (Adhikarana/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootहत (√हन् धातु; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
Formसप्तमी-विभक्ति (7th/सप्तमी), बहुवचन (Plural), पुंलिङ्गे (Masculine) — क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle)
असुर-संघेषुin the hosts of demons
असुर-संघेषु:
अधिकरण (Adhikarana/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअसुर (प्रातिपदिक) + संघ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: असुराणां संघाः), सप्तमी-विभक्ति (7th), बहुवचन (Plural), पुंलिङ्ग (Masculine)
विद्रुतेषुwhen (they had) fled
विद्रुतेषु:
अधिकरण (Adhikarana/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootविद्रुत (वि+√द्रु धातु; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
Formसप्तमी-विभक्ति (7th), बहुवचन (Plural), पुंलिङ्गे (Masculine) — क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकृदन्त (past participle: ‘fled’)
चand
च:
समुच्चय (Conjunctive/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
कृत्स्नशःentirely, completely
कृत्स्नशः:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकृत्स्नशस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)
रामम्Rama
रामम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
आमन्त्र्यhaving addressed
आमन्त्र्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootआ+√मन्त्र् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), ‘having addressed/invited’
विबुधाःthe gods
विबुधाः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootविबुध (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), बहुवचन (Plural), पुंलिङ्ग (Masculine)
प्रययुःdeparted, went forth
प्रययुः:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+√या (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural), परस्मैपद
त्रिदिवम्to heaven
त्रिदिवम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootत्रिदिव (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (त्रयाणां दिवानां/दिवः = स्वर्गः), द्वितीया-विभक्ति (2nd), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formकाल/पुनरावृत्ति-वाचक-अव्यय (adverb: again)