Shloka 72
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents
Pitāmaha-gṛha-gamana
Devanagari script
तस्थौ तत्पुरतो रामः सुप्रीतेनान्तरात्मना / आशीर्भिरभिनन्द्याथ भृगुस्तं प्रीत मानसः
Transliteration
tasthau tatpurato rāmaḥ suprītenāntarātmanā / āśīrbhirabhinandyātha bhṛgustaṃ prīta mānasaḥ
Translation
رام نہایت خوش دل کے ساتھ اس کے سامنے کھڑا رہا۔ پھر خوش دل بھِرگو نے دعائیہ کلمات سے اسے سراہا اور برکت دی۔
Word by Word
तस्थौstood
तस्थौ:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√स्था (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)
तत्of him/that
तत्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), षष्ठी विभक्ति (genitive/6th), एकवचन (singular); विशेषण of पुरतः (in sense 'of him')
पुरतःin front
पुरतः:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeIndeclinable
Rootपुरतः (अव्यय/निपात)
Formअव्यय; स्थानवाचक (prepositional adverb: 'in front of')
रामःRama
रामः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (nominative/1st), एकवचन (singular)
सुप्रीतेनwith very pleased
सुप्रीतेन:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeAdjective
Rootसु + प्रीत (प्रातिपदिक/कृदन्त from √प्री)
Formक्त (past participle used adjectivally) with उपसर्ग सु-; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति (instrumental/3rd), एकवचन (singular); विशेषण of अन्तरात्मना
अन्तरात्मनाwith (his) inner self/heart
अन्तरात्मना:
Karaṇa (करण/Instrument; manner)
TypeNoun
Rootअन्तरात्मन् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमास (अन्तरः आत्मा: 'inner self'); पुंलिङ्ग (masculine), तृतीया विभक्ति (instrumental/3rd), एकवचन (singular)
आशीर्भिःwith blessings
आशीर्भिः:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootआशीस् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (feminine), तृतीया विभक्ति (instrumental/3rd), बहुवचन (plural)
अभिनन्द्यhaving blessed/congratulated
अभिनन्द्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootअभि + √नन्द् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यबन्त अव्यय (gerund): 'having congratulated/blessed'
अथthen
अथ:
Kāla (काल/Sequencing)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनन्तरक्रमवाचक (particle: 'then')
भृगुःBhrigu
भृगुः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootभृगु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (nominative/1st), एकवचन (singular)
तम्him
तम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया विभक्ति (accusative/2nd), एकवचन (singular)
प्रीतpleased
प्रीत:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रीत (प्रातिपदिक/कृदन्त from √प्री)
Formक्त (past participle used adjectivally), पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (nominative/1st), एकवचन (singular); पूर्वपद as adjective to मानसः
मानसः(one) with a (pleased) mind
मानसः:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानााधिकरण/Predicate adj.)
TypeAdjective
Rootमानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (nominative/1st), एकवचन (singular); बहुव्रीह्यर्थे (one whose mind is...)