Adhyaya 55
Varaha PuranaAdhyaya 5556 Shlokas

Adhyaya 55: Observance of the Auspicious Dvādaśī Vow and the Sacred Account of the Kubjākāmra Tīrtha

Śubha-vrata (Dvādaśī-vrata) vidhiḥ tathā Kubjākāmra-tīrtha-māhātmya

Ritual-Manual and Tīrtha-Māhātmya (Vow Instruction with Sacred Geography)

Sa loob ng pagtuturo nina Varāha at Pṛthivī, inilalahad ang isang Vaiṣṇava na vrata na nakasentro sa disiplina ng kalendaryo, wastong dāna, at ritwal na pag-aalaga sa mga “anyo ng lupa.” Itinatakda ang pagsisimula sa Mārgaśīrṣa, pag-aayuno sa mahahalagang tithi, at ang pangwakas na pagtalima sa Dvādaśī sa pamamagitan ng pūjā, pagbigkas ng mga pangalan ni Hari, at maayos na pamamahagi ng dāna sa mga inanyayahang Brāhmaṇa. Pagkaraan, isinasalaysay ang halimbawa ng isang sinaunang hari na tumupad sa vrata, nakakita sa pagpapakita ni Viṣṇu, humiling ng marunong at banal na anak at ng huling mapalad na hantungan, at nagkamit ng mokṣa. Lumilitaw din ang Kubjākāmra tīrtha nang ang isang amra (punong mangga) ay maging “kubja”; dito, ang kamatayan ay sinasabing nagdudulot ng paglaya, na nag-uugnay sa bisa ng ritwal at sa pagpapabanal ng lupain.

Primary Speakers

VarāhaPṛthivī

Key Concepts

Dvādaśī-vrata (Vaiṣṇava vow discipline)Cāturmāsya-linked observance and seasonal ritual timingDāna and Brāhmaṇa-bhojana as social-ethical economyBhūmi-nyāsa and pṛthivī-karaṇa (ritualized ‘earth’ installation)Tīrtha-māhātmya of Kubjākāmra and liberation doctrineViṣṇu-stuti with avatāra enumeration and yajña-theology

Shlokas in Adhyaya 55

Verse 1

अगस्त्य उवाच । शृणु राजन् महाभाग व्रतानामुत्तमं व्रतम् । येन सम्प्राप्यते विष्णुः शुभेनैव न संशयः ॥ ५५.१ ॥

Sinabi ni Agastya: “Makinig ka, O mapalad na hari, sa pinakadakila sa mga panata; sa pamamagitan nito, si Viṣṇu ay nakakamtan sa tanging mapagpalang pagsasagawa—walang alinlangan.”

Verse 2

मार्गशीर्षेऽथ मासे तु प्रथमह्नात् समारभेत् । एकभक्तं सिते पक्षे यावत् स्याद् दशमी तिथिः ॥ ५५.२ ॥

Pagkatapos, sa buwan ng Mārgaśīrṣa, magsimula mula sa unang araw; sa maliwanag na kalahati ng buwan, kumain lamang ng isang beses bawat araw hanggang sumapit ang ika-sampung tithi (Daśamī).

Verse 3

ततो दशम्यां मध्याह्ने स्नात्वा विष्णुं समर्च्य च । भक्त्या संकल्पयेत् प्राग्वद् द्वादशीं पक्षतो नृप ॥ ५५.३ ॥

Pagkatapos, sa Daśamī sa tanghaling-tapat, matapos maligo at maayos na sumamba kay Viṣṇu, dapat niyang gawin nang may debosyon ang saṅkalpa, gaya ng naunang sinabi, para sa pagtalima sa Dvādaśī ayon sa kalahati ng buwan, O hari.

Verse 4

तामप्येवमुषित्वा च यवान् विप्राय दापयेत् । कृष्णायेति हरिर्वाच्यो दाने होमे तथार्च्चने ॥ ५५.४ ॥

Matapos ding tuparin ito sa gayong paraan, dapat magbigay ng sebada (yava) sa isang brāhmaṇa. Sa pagbibigay, sa homa (handog sa apoy), at sa pagsamba, si Hari ay dapat tawagin sa pormulang “para kay Kṛṣṇa.”

Verse 5

चातुर्मास्यमथैवं तु क्षपित्वा राजसत्तम । चैत्रादिषु पुनस्तद्वदुपोष्य प्रयतः सुधीः । सक्तुपात्राणि विप्राणां सहिरण्यानि दापयेत् ॥ ५५.५ ॥

Matapos ganap na maisagawa ang panatang Cāturmāsya, O pinakamainam na hari, ang taong may disiplina at karunungan ay dapat muling mag-ayuno sa mga buwang nagsisimula sa Caitra sa gayon ding paraan; at dapat niyang ipagkaloob sa mga Brahmin ang mga mangkok ng inihaw na harina (saktu) na may kasamang ginto.

Verse 6

श्रावणादिषु मासेषु तद्वच्छालिं प्रदापयेत् । त्रिषु मासेषु यावच्च कार्त्तिकस्यादिरागतः ॥ ५५.६ ॥

Sa mga buwang nagsisimula sa Śrāvaṇa, dapat ding magbigay ng bigas bilang kawanggawa sa gayon ding paraan; at ipagpatuloy ito sa loob ng tatlong buwan, hanggang sa dumating ang simula ng Kārttika.

Verse 7

तमप्येवं क्षपित्वा तु दशम्यां प्रयतः शुचिः । अर्चयित्वा हरिं भक्त्या मासनाम्ना विचक्षणः ॥ ५५.७ ॥

Pagkaraang malampasan ang panahong iyon sa ganitong paraan, sa ika-sampung araw (Daśamī), ang taong may disiplina at dalisay ay dapat sumamba kay Hari nang may debosyon; at ang may pag-unawa ay gawin ito gamit ang angkop na pormulang may pangalan ng buwan.

Verse 8

संकल्पं पूर्ववद् भक्त्या द्वादश्यां संयतेन्द्रियः । एकादश्यां यथाशक्त्या कारयेत् पृथिवीं नृप ॥ ५५.८ ॥

Sa Dvādaśī, nang may debosyon at pagpipigil sa mga pandama, dapat gawin ang saṅkalpa (panatang pasiya) gaya ng dati; at sa Ekādaśī, O hari, dapat ipagawa ang ritwal para kay Pṛthivī ayon sa makakaya.

Verse 9

काञ्चनाङ्गां च पातालकुलपर्वतसंयुताम् । भूमिन्यासविधानेन स्थापयेत् तां हरेः पुरः ॥ ५५.९ ॥

At dapat itatag ang anyong iyon—na may mga sangkap na ginto at kaugnay ng mga bundok ng angkan sa Pātāla—ayon sa itinakdang paraan ng paglalatag sa lupa (bhūmi-nyāsa), at ilagay ito sa harap ni Hari.

Verse 10

सितवस्त्रयुगच्छन्नां सर्वबीजसमन्विताम् । सम्पूज्य प्रियदत्तेति पञ्चरत्नैर्विचक्षणः ॥ ५५.१० ॥

Ang taong may pag-unawa, matapos sambahin nang may paggalang (siya), ay dapat maghandog bilang “kaloob na ibinigay nang may pag-ibig” (priyadattā), na tinatakpan ng isang pares ng puting kasuotan at nilalagyan ng lahat ng uri ng binhi, kasama ang limang hiyas.

Verse 11

जागरं तत्र कुर्वीत प्रभाते तु पुनर्द्विजान् । आमन्त्र्य संख्यया राजंśचतुर्विंशति यावतः ॥ ५५.११ ॥

Dapat magpuyat at magbantay doon; at pagsapit ng bukang-liwayway, O Hari, dapat muling mag-anyaya nang marangal sa mga dvija (mga “dalawang ulit na isinilang”), ayon sa bilang—hanggang dalawampu’t apat.

Verse 12

तेषां एकैकशो गां च अनड्वाहं च दापयेत् । एकैकं वस्त्रयुग्मं च अङ्गुलीयकम् एव च ॥ ५५.१२ ॥

Sa bawat isa sa kanila, isa-isa, dapat ipagkaloob ang isang baka at isang toro (anadwāha); gayundin, sa bawat isa ay isang pares ng kasuotan at isang singsing.

Verse 13

कटकार्णि च सौवर्णकर्णाभरणकानि च । एकैकं ग्राममेतॆषां राजा राजन् प्रदापयेत् ॥ ५५.१३ ॥

At (dapat ding ibigay) ang mga pulseras, at mga palamuting ginto sa tainga; at, O Hari, ang pinuno ay dapat magpagkaloob sa bawat isa sa kanila ng tig-isang nayon.

Verse 14

तन्मध्यमं सयुग्मं तु सर्वमाद्यं प्रदापयेत् । स्वशक्त्याभरणं चैव दरिद्रस्य स्वशक्तितः ॥ ५५.१४ ॥

Dapat munang ipamigay ang lahat ng bagay na nasa katamtamang uri, at ibigay nang magkapares. At dapat ding maglaan ng mga palamuti para sa dukha, ayon sa sariling kakayahan.

Verse 15

यथाशक्त्या महीṃ कृत्वा काञ्चनीं गोयुगं तथा । वस्त्रयुग्मं च दातव्यं यथाविभवशक्तितः ॥ ५५.१५ ॥

Ayon sa sariling kakayahan, matapos ihanda ang handog na kumakatawan sa daigdig na yari sa ginto—gayundin ang isang pares ng baka—dapat ding magbigay ng isang pares ng kasuotan, ayon sa yaman at lakas na taglay.

Verse 16

गां युग्माभरणात् सर्वं सहिरण्यं च कारयेत् । एवं कृते तथा कृष्णशुक्लद्वादश्यमेव च ॥ ५५.१६ ॥

Dapat isaayos ang pag-aalay ng baka na may kasamang pares ng palamuti, at ipahanda ang lahat na may kalakip na ginto. Kapag nagawa na ito, isasagawa ito mismo sa ika-labindalawang araw ng buwan (Dvādaśī), maging sa madilim o maliwanag na kalahati ng buwan.

Verse 17

रौप्यां वा पृथिवीं कृत्वा यथाविभवशक्तितः । दापयेद् ब्राह्मणानां तु तथा तेषां च भोजनम् । उपानहौ यथाशक्त्या पादुके छत्रिकां तथा ॥ ५५.१७ ॥

Matapos hubugin ang sagisag ng “daigdig” sa pilak ayon sa yaman at kakayahan, ipagkaloob ang mga handog sa mga Brahmana at maglaan din ng pagkain para sa kanila; at ayon sa makakaya, magbigay ng sapin sa paa—sandalyas—at gayundin ng payong.

Verse 18

एतान् दत्त्वा वदेदेवं कृष्णो दामोदरॊ मम । प्रीयतां सर्वदा देवो विश्वरूपो हरिर्मम ॥ ५५.१८ ॥

Pagkatapos maibigay ang mga ito, bigkasin: “Si Kṛṣṇa, si Dāmodara, ay akin; nawa’y laging malugod sa akin ang Diyos—si Hari na may anyong pangkalahatan.”

Verse 19

दाने च भोजने चैव कृत्वा यत् फलमाप्यते । तन्न शक्यं सहस्रेण वर्षाणामपि कीर्तितुम् ॥ ५५.१९ ॥

Ang bungang nakukuha sa pagbibigay at sa pagpapakain ay hindi kayang mailarawan nang ganap—kahit pa ipahayag sa loob ng isang libong taon.

Verse 20

तथाप्युद्देशतः किञ्चित् फलं वक्ष्यामि तेऽनघ । व्रतस्यास्य पुरा वृत्तं शुभान्यस्य शृणुष्व तत् ॥ ५५.२० ॥

Gayunman, O walang kapintasan, sasabihin ko sa iyo nang maikli ang ilang bunga (kinalabasan) ng panatang ito. Pakinggan mo rin ang mapalad na salaysay kung paano ito isinagawa noong unang panahon.

Verse 21

आसीदादियुगे राजा ब्रह्मवादी दृढव्रतः । स पुत्रकामः पप्रच्छ ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् । तस्येदं व्रतमाचख्यौ ब्रह्मा स कृतवांस्तथा ॥ ५५.२१ ॥

Noong unang yugto ng panahon ay may isang hari, masigasig sa pagtalakay sa Brahman at matatag sa kanyang panata. Nagnanais ng anak na lalaki, nagtanong siya kay Brahmā, ang Kataas-taasang Tagapag-ayos; ipinaliwanag ni Brahmā sa kanya ang panatang ito, at ito’y isinagawa ng hari nang nararapat.

Verse 22

तस्य व्रतान्ते विश्वात्मा स्वयं प्रत्यक्षतां ययौ । तुष्टश्चोवाच भो राजन् वरो मे व्रियतां वरः ॥ ५५.२२ ॥

Sa pagtatapos ng kanyang panata, ang Pangkalahatang Sarili (Viśvātmā) ay kusang nagpakita nang hayagan. Nalugod Siya at nagsabi: “O hari, pumili ka ng biyaya mula sa akin—ang biyayang ninanais mo.”

Verse 23

राजोवाच । पुत्रं मे देहि देवेश वेदमन्त्रविशारदम् । याजकं यजनासक्तं कीर्त्या युक्तं चिरायुषम् । असंख्यातगुणं चैव ब्रह्मभूतमकल्मषम् ॥ ५५.२३ ॥

Sinabi ng hari: “O Panginoon ng mga diyos, ipagkaloob mo sa akin ang isang anak na lalaki—dalubhasa sa mga Veda at sa mga banal na mantra; isang yājaka (pari) na nakatuon sa mga handog na yajña; may dangal at mahabang buhay; taglay ang di-mabilang na kabutihan; nakatatag sa Brahman at walang bahid ng kasalanan.”

Verse 24

एवमुक्त्वा ततो राजा पुनर्वचनमब्रवीत् । ममाप्यन्ते शुभं स्थानं प्रयच्छ परमेश्वर । यत्तन्मुनिपदं नाम यत्र गत्वा न शोचति ॥ ५५.२४ ॥

Pagkasabi nito, muling nagsalita ang hari: “O Kataas-taasang Panginoon, ipagkaloob mo rin sa akin sa wakas ng buhay ang isang mapalad na tahanan—yaong lugar na tinatawag na ‘munipada’, ang kalagayan ng mga muni; pagdating doon, hindi na nagdadalamhati ang sinuman.”

Verse 25

एवमस्त्विति तं देवः प्रोक्त्वा चादर्शनं गतः । तस्यापि राज्ञः पुत्रोऽभूद्वत्सप्रीर्नाम नामतः ॥ ५५.२५ ॥

“Mangyari nawa,”—pagkasabi nito, ang diyos ay naglaho sa paningin. At ang haring iyon naman ay nagkaroon ng isang anak na lalaki, na nakilala sa pangalang Vatsaprī.

Verse 26

वेदवेदाङ्गसम्पन्नो यज्ञयाजी बहुश्रुतः । तस्य कीर्त्तिर्महाराज विस्तृता धरणीतले ॥ ५५.२६ ॥

Taglay ang kaalaman sa Veda at mga Vedāṅga, tagaganap ng mga ritong yajña, at malawak ang pagkatuto—O dakilang hari, ang kanyang katanyagan ay lumaganap sa ibabaw ng daigdig.

Verse 27

राजाऽपि तं सुतं लब्ध्वा विष्णुदत्तं प्रतापिनम् । जगाम तपसे युक्तः सर्वद्वन्द्वान् प्रहाय सः ॥ ५५.२७ ॥

Ang hari rin, nang makamtan ang anak na iyon—si Viṣṇudatta na may ningning at kapangyarihan—ay umalis upang magsagawa ng tapas; disiplinado sa pag-aayuno at pagninilay, tinalikuran niya ang lahat ng magkatambal na salungatan (gaya ng ligaya at sakit).

Verse 28

आराधयामास हरिं निराहारो जितेन्द्रियः । हिमवत्पर्वते रम्ये स्तुतिं कुर्वंस्तदा नृपः ॥ ५५.२८ ॥

Noon, ang hari—nag-aayuno at pinipigil ang mga pandama—ay sumamba kay Hari; sa kaaya-ayang bundok na Himavat, naghandog siya ng mga himno ng papuri.

Verse 29

भद्राश्व उवाच । कीदृशी सा स्तुतिर्ब्रह्मन् यां चकार स पार्थिवः । किं च तस्याभवद् देवं स्तुवतः पुरुषोत्तमम् ॥ ५५.२९ ॥

Sinabi ni Bhadrāśva: “O Brahmin, ano ang anyo ng himnong yaon na binuo ng hari? At ano ang naganap sa kanya habang pinupuri niya ang Diyos, si Puruṣottama?”

Verse 30

दुर्वासा उवाच । हिमवन्तं समाश्रित्य राजा तद्गतमानसः । स्तुतिं चकार देवाय विष्णवे प्रभविष्णवे ॥ ५५.३० ॥

Wika ni Durvāsā: Sa pagkanlong sa Himavān (Himalaya), ang hari—na ang isip ay lubos na nakatuon sa banal na pagninilay—ay naghandog ng himno ng papuri sa diyos na Viṣṇu, kay Viṣṇu na lubhang makapangyarihan.

Verse 31

राजोवाच । क्षराक्षरं क्षीरसमुद्रशायिनं क्षितीधरं मूर्तिमतां परं पदम् । अतीन्द्रियं विश्वभुजां पुरः कृतं निराकृतं स्तौमि जनार्दनं प्रभुम् ॥ ५५.३१ ॥

Wika ng hari: “Pinupuri ko si Janārdana, ang Panginoon—siya ang kapwa naglalaho at di-naglalaho; ang nahihimlay sa Karagatang Gatas; ang nagdadala sa Daigdig; ang sukdulang kalagayan sa mga may anyo; lampas sa mga pandama; inilagay sa unahan ng pagpapanatili ng sansinukob; at gayunman ay di-nakakondisyon, higit sa lahat ng anyo.”

Verse 32

त्वमादिदेवः परमार्थरूपी विभुः पुराणः पुरुषोत्तमश्च । अतीन्द्रियो वेदविदां प्रधानः प्रपाहि मां शङ्खगदास्त्रपाणे ॥ ५५.३२ ॥

“Ikaw ang Ādi-deva, ang anyo ng sukdulang katotohanan—ang lumalaganap sa lahat, ang sinauna, at ang Puruṣottama, ang Kataas-taasang Persona. Lampas sa mga pandama, pangunahin sa mga nakakabatid ng Veda—ipagtanggol mo ako, O may hawak ng kabibe (śaṅkha), pamalo (gadā), at mga sandata.”

Verse 33

कृतं त्वया देव सुरासुराणां संकीर्त्यतेऽसौ च अनन्तमूर्ते । सृष्ट्यर्थमेतत् तव देव विष्णो न चेष्टितं कूटगतस्य तत्स्यात् ॥ ५५.३३ ॥

“O Diyos na may walang-hanggang anyo, ang gawang ginawa mo hinggil sa mga deva at asura ay ipinahahayag at inaawit. O banal na Viṣṇu, ito’y para sa layunin ng paglikha; hindi ito maituturing na kilos ng nananatili sa di-nahahayag (kūṭastha).”

Verse 34

तथैव कूर्मत्वमृगत्‍वमुच्चैस् त्वया कृतं रूपमनेक रूप । सर्वज्ञभावादसकृच्छ जन्म संकीर्त्यते तेऽच्युत नैतदस्ति ॥ ५५.३४ ॥

“Gayon din, ang pagiging pagong at pagiging hayop—yaong mga marangal mong anyo, O may maraming anyo—ay sinasabing tinanggap mo. Ngunit sapagkat ikaw ay ganap na nakaaalam, paulit-ulit na ipinahahayag na ikaw ay ipinanganganak; O Acyuta, sa katotohanan ay hindi ito gayon.”

Verse 35

नृसिंह नमो वामन जमदग्निनाम दशास्यगोत्रान्तक वासुदेव । नमोऽस्तु ते बुद्ध कल्किन् खगेश शम्भो नमस्ते विबुधारिनाशन ॥ ५५.३५ ॥

Pagpupugay kay Nṛsiṃha; pagpupugay kay Vāmana; pagpupugay sa tinatawag na Jamadagni; kay Vāsudeva, tagapagwakas ng angkan ng may sampung ulo (Rāvaṇa). Pagpupugay sa Iyo, O Buddha; O Kalkin; O Panginoon ng mga ibon (Garuḍa); O Śambhu—pagpupugay sa Iyo, tagapuksa ng mga kaaway ng mga diyos.

Verse 36

नमोऽस्तु नारायण पद्मनाभ नमो नमस्ते पुरुषोत्तमाय । नमः समस्तामरसङ्घपूज्य नमोऽस्तु ते सर्वविदां प्रधान ॥ ५५.३६ ॥

Pagpupugay sa Iyo, Nārāyaṇa, Padmanābha; paulit-ulit na pagpupugay sa Iyo, Puruṣottama. Pagpupugay sa Iyo na sinasamba ng buong kapulungan ng mga walang-kamatayan; pagpupugay sa Iyo, ang pinakadakila sa lahat ng may kaalaman.

Verse 37

नमः करालास्य नृसिंहमूर्त्ते नमो विशालाद्रिसमान कूर्म । नमः समुद्रप्रतिमान मत्स्य नमामि त्वां क्रोडरूपिननन्त ॥ ५५.३७ ॥

Pagpupugay sa anyong Nṛsiṃha na may nakapanghihilakbot na mukha; pagpupugay sa anyong Kūrma na tulad ng napakalaking bundok. Pagpupugay sa anyong Matsya na wari’y karagatan; yumuyuko ako sa Iyo, O Walang-Hanggan, na nag-anyong Varāha (baboy-ramo).

Verse 38

सृष्ट्यर्थमेतत्तव देव चेष्टितं न मुख्यपक्षे तव मूर्तिता विभो । अजानता ध्यानमिदं प्रकाशितं नैभिर्विना लक्ष्यसे त्वं पुराण ॥ ५५.३८ ॥

Ang gawaing ito Mo, O Diyos, ay isinasagawa para sa layunin ng paglikha; ang Iyong pag-aanyong may katawan, O Lubos na Lumalaganap, ay hindi ang pangunahing kalagayan ng Iyong tunay na likas. Para sa hindi nakaaalam, inihayag ang aral na ito tungkol sa pagninilay; kung wala ang mga paraang ito, O Sinaunang Isa, hindi Ka madaling matunghayan.

Verse 39

आद्यो मखस्त्वं स्वयमेव विष्णो मखाङ्गभूतोऽसि हविस्त्वमेव । पशुर्भवानृत्विगिज्यं त्वमेव त्वां देवसङ्घा मुनयो यजन्ति ॥ ५५.३९ ॥

Ikaw ang sinaunang handog na sakripisyo (makha), O Viṣṇu. Ikaw ay bahagi ng sakripisyo, at Ikaw rin mismo ang alay (havis). Ikaw ang handog na hayop (paśu); Ikaw rin ang kapangyarihang pagkapari na sinasamba ng mga ṛtvij (mga tagapagpatupad ng ritwal). Ang mga kapulungan ng mga diyos at ang mga muni ay sumasamba sa Iyo.

Verse 40

यदेतस्मिन् जगद्ध्रुवं चलाचलं सुरादिकालानलसंस्थमुत्तमम् । न त्वं विभक्तोऽसि जनार्दनेश प्रयच्छ सिद्धिं हृदयेप्सितां मे ॥ ५५.४० ॥

Sapagkat sa loob Mo nakatindig nang matatag ang dakilang sansinukob na ito—ang di gumagalaw at ang gumagalaw—na naitatag kahit lampas sa kosmikong apoy sa wakas ng isang yugto; O Panginoong Janārdana, hindi Ka nahihiwalay rito. Ipagkaloob Mo sa akin ang katuparang minimithi ng aking puso.

Verse 41

नमः कमलपत्राक्ष मूर्तामूर्त नमो हरे । शरणं त्वां प्रपन्नोऽस्मि संसारान्मां समुद्धर ॥ ५५.४१ ॥

Pagpupugay sa Iyo, O may matang gaya ng dahon ng lotus; pagpupugay kay Hari, na kapwa nahahayag at di-nahahahayag. Sa Iyo ako sumilong; iahon Mo ako at iligtas mula sa saṃsāra, ang pag-ikot ng makamundong pag-iral.

Verse 42

एवं स्तुतस्तदा देवस्तेन राज्ञा महात्मना । विशालाम्रतलस्थेन तुतोष परमेश्वरः ॥ ५५.४२ ॥

Kaya nito, nang panahong iyon, nang purihin ng hari na may dakilang diwa—na nasa malawak na pook sa ilalim ng mga punong mangga—nalugod ang Panginoong Kataas-taasan (Parameśvara).

Verse 43

कुब्जरूपी ततो भूत्वा आजगाम हरिः स्वयम् । तस्मिन्नागत मात्रे तु सीप्याम्रः कुब्जकोऽभवत् ॥ ५५.४३ ॥

Pagkaraan, si Hari mismo ay dumating na nag-anyong kuba. At sa mismong sandali ng Kanyang pagdating, ang kuba ay naging isang tinatawag na “sīpyāmra”.

Verse 44

तं दृष्ट्वा महदाश्चर्यं स राजा संशितव्रतः । विशालस्य कथं कौब्ज्यमिति चिन्तापरोऽभवत् ॥ ५५.४४ ॥

Nang makita ang dakilang kababalaghan, ang hari—matatag sa kanyang mga panata—ay lubos na nalubog sa pag-iisip: “Paano nagkaroon ng anyong kuba si Viśāla?”

Verse 45

तस्य चिन्तयतो बुद्धिर्बभौ तं ब्राह्मणं प्रति । अनेनागतमात्रेण कृतमेतन्न संशयः ॥ ५५.४५ ॥

Habang siya’y nagmumuni, ang kanyang pag-unawa ay tumuon sa brahmanang iyon: “Sa pagdating niya pa lamang, natupad na ito—walang alinlangan.”

Verse 46

तस्मादेषैव भविता भगवान् पुरुषोत्तमः । एवमुक्त्वा नमश्चक्रे तस्य विप्रस्य स नृपः ॥ ५५.४६ ॥

“Kaya nga, ang mismong ito ang magiging Mapalad na Puruṣottama.” Pagkasabi nito, ang hari ay nagbigay-galang at yumukod sa brahmanang iyon.

Verse 47

अनुग्रहाय भगवन् नूनं त्वं पुरुषोत्तमः । आगतोऽसि स्वरूपं मे दर्शयस्वाधुना हरे ॥ ५५.४७ ॥

O Mapalad na Panginoon, tunay ngang Ikaw ang Puruṣottama na dumating dahil sa habag. O Hari, ipakita Mo ngayon sa akin ang Iyong tunay na anyo.

Verse 48

एवमुक्तस्तदा देवः शङ्खचक्रगदाधरः । बभौ तत्पुरतः सौम्यो वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ ५५.४८ ॥

Nang masambit iyon, ang diyos na may hawak na kabibe, diskus, at pamalo ay nagpakita sa harap niya na may maamong anyo, at nagsalita ng mga salitang ito.

Verse 49

वरं वृणीष्व राजेन्द्र यत्ते मनसि वर्तते । मयि प्रसन्ने त्रैलोक्य तिलमात्रमिदं नृप ॥ ५५.४९ ॥

“Pumili ka ng biyaya, O pinakadakila sa mga hari, anuman ang nasa iyong puso. Kapag Ako’y nalugod, O hari, maging ang tatlong daigdig ay tulad lamang ng isang butil ng linga (di gaanong mahalaga).”

Verse 50

एवमुक्तस्ततो राजा हर्षोत्फुल्लितलोचनः । मोक्षं प्रयच्छ देवेशेत्युक्त्वा नोवाच किञ्चन ॥ ५५.५० ॥

Nang masabihan nang gayon, ang hari—na ang mga mata’y lumuwang sa galak—ay nagsabi: “Ipagkaloob Mo ang moksha, O Panginoon ng mga diyos,” at matapos sabihin iyon, wala na siyang idinagdag na salita.

Verse 51

एवमुक्तः स भगवान् पुनर्वाक्यमुवाच ह । मय्यागते विशालोऽयमाम्रः कुब्जत्वमागतः ॥ यस्मात्तस्मात्तीर्थमिदं कुब्जकाम्रं भविष्यति ॥ ५५.५१ ॥

Nang masabihan nang gayon, muling nagsalita ang Mapalad na Panginoon: “Nang Ako’y dumating, ang malapad na punong mangga na ito ay yumuko at nabaluktot. Kaya ang banal na tawiran na ito ay tatawaging ‘Kubjaka-Āmra’ (Ang Baluktot na Mangga).”

Verse 52

तिर्यग्योन्यादयोऽप्यस्मिन् ब्राह्मणान्ता यदि स्वकम् । कलेवरं त्यजिष्यन्ति तेषां पञ्चशतानि च । विमानानि भविष्यन्ति योगिनां मुक्तिरेव च ॥ ५५.५२ ॥

Maging yaong nagsisimula sa kapanganakang-hayop hanggang sa mga brāhmaṇa—kung sa pook na ito ay iwan nila ang sariling katawan—para sa kanila’y lilitaw ang limandaang vimāna; at para sa mga yogin, ang tanging matatamo ay ang ganap na paglaya (moksha).

Verse 53

एवमुक्त्वा नृपं देवः शङ्खाग्रेण जनार्दनः । पस्पर्श स्पृष्टमात्रोऽसौ परं निर्वाणमाप्तवान् ॥ ५५.५३ ॥

Pagkasabi nito sa hari, hinipo siya ng diyos na si Janārdana sa dulo ng kanyang kabibe; at ang hari—sa paghipo lamang—ay nakamit ang sukdulang nirvāṇa.

Verse 54

तस्मात्त्वमपि राजेन्द्र तं देवं शरणं व्रज । येन भूयः पुनः शोच्यपदवीं नो प्रयास्यसि ॥ ५५.५४ ॥

Kaya nga, O pinakadakilang hari, ikaw man ay magtungo at sumilong sa banal na Diyos na iyon; sa paggawa nito, hindi ka na muling mapapasa kalagayang nararapat pagdalamhatian.

Verse 55

य इदं शृणुयान्नित्यं प्रातरुत्थाय मानवः । पठेद्यश्चरितं ताभ्यां मोक्षधर्मार्थदो भवेत् ॥ ५५.५५ ॥

Ang sinumang bumangon nang maaga sa umaga at palagiang nakikinig at bumibigkas ng banal na salaysay na ito—sa pamamagitan ng mga gawaing ito ay magkakamit at magiging tagapagkaloob ng moksha, dharma, at artha.

Verse 56

शुभव्रतमिदं पुण्यं यश्च कुर्याज्जनेश्वर । स सर्वसम्पदं चेह भुक्त्वेते तल्लयं व्रजेत् ॥ ५५.५६ ॥

O panginoon sa gitna ng mga tao, ang mapalad na panatang ito ay punô ng kabutihang-loob; sinumang magsagawa nito, matapos tamasahin ang lahat ng kasaganaan sa mundong ito, ay magtutungo sa pagkalusaw at paglalapat sa “Yaon” (ang huling pagkapisan).

Frequently Asked Questions

The text foregrounds disciplined observance (vrata) as a combined ethical–ritual program: regulated fasting, controlled senses, and socially oriented giving (dāna) and feeding (bhojana) are presented as mechanisms for personal purification and communal order. Philosophically, the narrative links devotion to Viṣṇu with a yajña-theology (Viṣṇu as sacrifice and its components) and culminates in a liberation-oriented model where correct practice and focused stuti lead to mokṣa.

The observance begins in Mārgaśīrṣa (Mārgaśīrṣe… māse) and is structured around the bright fortnight (śukla/sita pakṣa), with emphasis on Daśamī, Ekādaśī, and Dvādaśī tithis. The chapter also references Cāturmāsya and reiterative observances across months (e.g., Caitra and Śrāvaṇa sequences) up to Kārttika, indicating a sustained seasonal cycle of vow-keeping.

Environmental meaning is conveyed through ritualized “earth-forms” and place-making: the bhūmi-nyāsa procedure and the installation of a pṛthivī representation before Hari sacralize terrestrial space as an object of careful handling and gifting ethics. The etiological account of Kubjākāmra tīrtha further binds ecological markers (a mango tree’s transformation) to moral geography, presenting the landscape as a carrier of memory, merit, and regulated human action.

The chapter references Agastya as an authoritative transmitter of vrata knowledge and includes Durvāsas as the narrator of the king’s stuti episode. A paradigmatic ancient king (unnamed in the provided passage) is described as brahmavādī and dṛḍha-vrata; he receives a son named Vatsaprī, characterized by Veda–Vedāṅga learning and ritual competence. The narrative also invokes Viṣṇu’s avatāra names within the stuti (e.g., Nṛsiṃha, Vāmana, Rāma/Jamadagni lineage reference, Buddha, Kalkin), situating the episode within broader Purāṇic cultural memory.