Adhyaya 167: The Glory of the Viśrānti Tīrtha and the Account of a Rākṣasa’s Liberation

Verse 1

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु देवि यथा संज्ञा विश्रान्तेः कीर्तिता पुरा ॥ राक्षसेन पुरा प्रोक्ता ब्राह्मणाय महात्मने ॥

Sinabi ni Śrī Varāha: Makinig, O Diyosa, kung paanong ang pangalang “Viśrānti” ay ipinahayag noon—noong una’y sinabi ng isang rākṣasa sa isang dakilang brāhmaṇa.

Verse 2

पृथिव्युवाच ॥ किमर्थं राक्षसेनोक्ता संज्ञा विश्रान्तिसंज्ञिता ॥ किमर्थं पृष्टवान्विप्रः सर्वं कथय मे प्रभो ॥

Sinabi ni Pṛthivī: “Bakit ang katawagang binigkas ng rākṣasa ay tinawag na ‘Viśrānti’ (Pamamahinga)? At bakit ito itinanong ng brāhmaṇa? Isalaysay mo sa akin ang lahat, O Panginoon.”

Verse 3

श्रीवराह उवाच ॥ उज्जयिन्यामभूद्विप्रः सदाचारविवर्जितः ॥ न स पूजयते देवान्न स साधून् नमस्यति ॥

Sinabi ni Śrī Varāha: “Sa Ujjayinī ay may isang brāhmaṇa na salat sa wastong asal. Hindi niya iginagalang ang mga diyos, ni yumuyuko sa mga banal at matutuwid.”

Verse 4

पुण्यतीर्थं समासाद्य न च स्नानं करोति सः ॥ वेदवेदाङ्गरहितः परदाररतः सदा ॥

“Nakarating man siya sa isang banal na tīrtha na pinagkakakitaan ng kabutihan, hindi siya naligo ayon sa dapat na pagtalima. Wala siya sa Veda at sa mga Vedāṅga, at lagi siyang nahuhumaling sa asawa ng iba.”

Verse 5

सन्ध्ये द्वे शयने चैव नित्यं मूढः स तिष्ठति ॥ न स देवानुष्यान्श्च पितॄन् पूजयते सदा ॥

“Sa dalawang sandhyā (bukang-liwayway at dapithapon) at maging sa oras ng pagtulog, lagi siyang nananatiling pabaya at nalilito. Hindi niya palagiang iginagalang ang mga diyos, ang mga tao, ni ang mga ninuno.”

Verse 6

पापाचाररतो नित्यं पापसङ्गः सुदुर्मतिः ॥ गार्हस्थ्यधर्ममाश्रित्य मोहितो वर्त्तते सदा ॥

“Lagi siyang nahuhumaling sa makasalanang asal, nakikisama sa kasamaan, at napakasama ng paghatol. Nalilinlang siya at patuloy na namuhay na wari’y kumakapit sa ‘dharma ng buhay-maybahay’ bilang dahilan.”

Verse 7

गार्हस्थ्यं सर्वधर्माणां श्रेष्ठमुक्तं स्वयम्भुवा ॥ यावन्ति जन्तवः सर्वे यथा गोः सर्वतः स्थिताः ॥

Ang buhay-maybahay (gārhasthya) ay ipinahayag ni Svayambhū, ang Sariling-Isinilang, bilang pinakadakila sa lahat ng dharma—gaya ng lahat ng nilalang na sa bawat panig ay umaasa sa baka bilang tagapagtaguyod.

Verse 8

यथा मातरमाश्रित्य सर्वे जीवन्ति जन्तवः ॥ एवं गार्हस्थ्यमाश्रित्य सर्वे जीवन्ति जन्तवः ॥

Kung paanong ang lahat ng nilalang ay nabubuhay sa pag-asa sa ina, gayon din, sa pag-asa sa gārhasthya—ang landas ng maybahay—nabubuhay ang lahat ng nilalang.

Verse 9

ततः स चौर्यं कुर्वाणः पापैः सह नराधमः ॥ स च रात्रौ द्रवन् लोकान् लब्धोऽसौ राजरक्षिभिः ॥

Pagkaraan, ang hamak na taong iyon, na gumagawa ng pagnanakaw kasama ng mga makasalanan, ay tumakas sa gabi sa gitna ng mga tao; at siya’y nadakip ng mga bantay ng hari.

Verse 10

अन्धकूपे स पतितो घोररूपोऽवसत्तदा ॥ कदाचिदथ कार्येषु महान्सार्थ उपागतः ॥

Siya’y nahulog sa isang madilim na hukay at noon ay nanatili roon sa kakila-kilabot na kalagayan. Pagkaraan ng ilang panahon, dahil sa mga gawain, dumating ang isang malaking karaban.

Verse 11

तेषां मध्ये द्विजः कश्चिद्रक्षां कृत्वा वसुन्धरे ॥ रक्षोघ्नेन च मन्त्रेण सर्वं सार्थं च रक्षति ॥

Sa gitna nila, O Vasundharā, may isang brāhmaṇa na nagsagawa ng ritwal na pananggalang sa lupa; at sa pamamagitan ng isang mantrang pumupuksa sa mga rākṣasa, kanyang pinangalagaan ang buong karaban.

Verse 12

तत्रागत्य च रक्षस्तु ब्राह्मणं वाक्यमब्रवीत् ॥ राक्षस उवाच ॥ अहं दास्यामि ते विप्र यत्ते मनसि वर्तते ॥

Pagdating doon, nagsalita ang rākṣasa sa brāhmaṇa: “O brāhmaṇa, ipagkakaloob ko sa iyo, O vipra, ang anumang nasa iyong isipan, ang iyong ninanais.”

Verse 13

बहुकालेन संप्राप्तं भोजनं च यथेप्सितम् ॥ उत्तिष्ठ विप्र गच्छ त्वमन्यत्र शयनं कुरु ॥

“Pagkaraan ng mahabang panahon, natamo na ang pagkaing iyong minimithi. Bumangon ka, O vipra; pumaroon ka sa iba at doon ka magpahinga sa ibang pook.”

Verse 14

येनाहं भक्षये सार्थं यावत्तृप्तिर्भवेन्मम ॥ राक्षसस्य वचः श्रुत्वा विप्रो वचनमब्रवीत् ॥

“—upang aking lamunin ang karaban hanggang sa mapawi ang aking gutom.” Nang marinig ang mga salita ng rākṣasa, ang vipra ay sumagot at nagsalita.

Verse 15

एकः सार्थं प्रयातोऽहं नोत्सृजामि कथंचन ॥ तस्माद्राक्षस गच्छ त्वं सार्थं मम परिग्रहम् ॥

Sinabi ng brāhmaṇa: “Ako’y naglakbay na kaisa ng karabang ito; hindi ko ito pababayaan sa anumang paraan. Kaya, O rākṣasa, lumapit ka—ako ang iyong dapat kunin; ang karaban ay nasa aking pag-iingat.”

Verse 16

निरीक्षितुं न शक्तोऽसि मम मन्त्रबलेन हि ॥ राक्षस उवाच ॥ मम भक्ष्ये हते विप्र दोषस्तव भविष्यति ॥

“Hindi mo ako kayang tingnan man lamang, sapagkat ako’y pinangangalagaan ng lakas ng aking mantra.” Sinabi ng rākṣasa: “Kung mapapatay ang aking magiging pagkain, O vipra, ang kasalanan ay mapapasa iyo.”

Verse 17

दयां कुरु त्वं विप्रर्षे भोजनं मम दीयताम् ॥ ततोऽपृच्छदसौ विप्रो राक्षसं दारुणं प्रति ॥

“Magpakita ka ng habag, O pantas sa mga brāhmaṇa; ipagkaloob sa akin ang pagkain.” Pagkaraan, tinanong ng brāhmaṇa ang mabagsik na rākṣasa.

Verse 18

केन त्वं कर्मदोषेण राक्षसत्वमुपागतः ॥ ततश्च कथयामास कथावृत्तं पुरातनम् ॥

“Sa anong kasalanan ng gawa ka napunta sa kalagayang rākṣasa?” Pagkatapos ay isinalaysay niya ang sinaunang pangyayari.

Verse 19

तस्य दुःखेन संयुक्तो विप्रोऽसौ वाक्यमब्रवीत् ॥ विप्र उवाच ॥ मित्रत्वे वर्तसे रक्षस्तव दास्यामि किं वद ॥

Nabagbag sa kanyang dalamhati, nagsalita ang brāhmaṇa: “Nasa ugnayang pagkakaibigan ka, O rākṣasa; tutulungan kita. Sabihin mo—ano ang nais mo?”

Verse 20

आत्मना चोपकारेण प्रियं किं करवाणि ते ॥ राक्षस उवाच ॥ ददासि यदि तद्विप्र यन्मे मनसि वर्तते ॥

“Sa sarili kong pagsisikap at sa gawa ng pagtulong, anong kabutihan ang magagawa ko para sa iyo?” Sabi ng rākṣasa: “Kung ibibigay mo, O brāhmaṇa—ang nasa aking isipan ang ibigay mo.”

Verse 21

मथुरायां च यत्स्नातं कृतं विश्रान्तिसंज्ञके ॥ तच्च स्नानफलं देहि येन मुक्तिं व्रजाम्यहम् ॥

“At ang paliligo na ginawa mo sa Mathurā, sa pook na tinatawag na ‘Viśrānti’—ibigay mo sa akin ang bunga ng paliligo na iyon, upang makamtan ko ang kalayaan (mokṣa).”

Verse 22

तेन दुःखेन संयुक्तो विप्रो वाक्यमथाब्रवीत् ॥ विप्र उवाच ॥ कथं जानासि रक्षस्त्वं तीर्थं विश्रान्तिसंज्ञकम् ॥

Dahil sa dalamhating iyon, nagsalita ang brāhmaṇa: “Paano mo, O rākṣasa, nalalaman ang banal na tawiran na tinatawag na ‘Viśrānti’?”

Verse 23

कथं च संज्ञा तस्याभूत्कथय त्वं हि राक्षस ॥ राक्षस उवाच ॥ पुरी उज्जयिनी नाम्ना तस्यां वासो हि मे सदा ॥

“At paano ito nagkaroon ng pangalang iyon? Isalaysay mo, O rākṣasa.” Sumagot ang rākṣasa: “May lungsod na tinatawag na Ujjayinī; doon, tunay, palagi ang aking paninirahan.”

Verse 24

कस्मिंश्चिदथ कालेन गतोऽहं विष्णुमन्दिरम् ॥ तस्याग्रे तिष्ठते विप्रो वाचको वेदपारगः ॥

Sa isang pagkakataon, ako’y nagtungo sa isang templo ni Viṣṇu. Sa harap nito ay nakatayo ang isang brāhmaṇa—isang tagapagpaliwanag, ganap na bihasa sa mga Veda.

Verse 25

विश्रान्तितीर्थमाहात्म्यं श्रावयन्स दिने दिने ॥ तस्य श्रवणमात्रेण मम भक्तिर्हृदिस्थिता ॥

Araw-araw niyang ipinapahayag ang kadakilaan ng Viśrānti-tīrtha. Sa pagdinig ko lamang nito, ang debosyon ay sumibol at nanahan sa aking puso.

Verse 26

सा संज्ञा च श्रुता तत्र विश्रान्तेश्च मयाऽनघ ॥ वासुदेवो महाबाहुर्जगत्स्वामी जनार्दनः ॥

Doon, O walang dungis, narinig ko rin ang katawagang iyon—‘Viśrānti.’ Sapagkat si Vāsudeva, ang makapangyarihang si Janārdana, ang Panginoon ng sanlibutan, ay kaugnay nito.

Verse 27

विश्रामं कुरुते तत्र तेन विश्रान्तिसंज्ञिता ॥ राक्षसस्य वचः श्रुत्वा विप्रो वचनमब्रवीत् ॥

Doon siya nagpapahinga; kaya tinatawag itong “Viśrānti.” Nang marinig ang mga salita ng rākṣasa, ang brāhmaṇa ay nagsalita bilang tugon.

Verse 28

पलायमानः स परमन्धकूपेऽपतत्तदा ॥ मृतोऽसौ पतितस्तत्र राक्षसत्वमुपागतः ॥

Habang tumatakas, siya’y nahulog noon sa isang lubhang madilim na balon. Nang mamatay at mahulog doon, nakamit niya ang kalagayan ng isang rākṣasa.

Verse 29

अनाचारादि हेतोश्च राक्षसत्वमुपागतः ॥ आत्मानं कथयामास विप्राग्रे स यथायथम् ॥

At dahil sa mga sanhi gaya ng masamang asal, nakamit niya ang kalagayang rākṣasa. Sa harap ng brāhmaṇa, isinalaysay niya ang sariling pangyayari nang sunod-sunod, ayon sa naganap.

Verse 30

एकस्नानस्य हि फलं तव दत्तं च राक्षस ॥ विप्रे चेति उक्तमात्रे च मोक्षावासमवाप सः ॥

“Ang bunga ng iisang ritwal na paliligo ay ipinagkaloob sa iyo, O rākṣasa.” Sa mismong pagbigkas ng brāhmaṇa ng mga salitang ito, nakamit niya ang tahanan ng kalayaan.