Kurukshetra & Prithudaka Tirtha
KurukshetraTirthaTapati58 Shlokas

Adhyaya 22: Kurukshetra, Pṛthūdaka Tīrtha, and the Marriage of Saṃvaraṇa with Tapatī

कुरुक्षेत्र-प्रथूदक-तीर्थमाहात्म्य तथा संवरण-तपती-विवाह (Kurukṣetra-Pṛthūdaka-Tīrtha-Māhātmya tathā Saṃvaraṇa-Tapatī-Vivāha)

Marriage of Samvarana with Tapati

Within the Pulastya–Nārada dialogue-frame, this Adhyāya pivots from Devī’s future manifestation (Kauśikī for the slaying of Śumbha–Niśumbha) to a Vaiṣṇava-guided program of topographical sanctification. After Sati’s loss, Rudra is described as established in brahmacarya, while the devas—defeated by the daitya Mahīṣa—seek refuge in Hari at Śvetadvīpa. Viṣṇu (Murāri, Kaiṭabhārdana) instructs them to propitiate the Agniṣvātta Pitṛs at Kurukṣetra, specifically at the tīrtha Pṛthūdaka, on the supremely meritorious Mahātithī, thereby linking victory over asuric power to pitṛ-yajña and tīrtha-ritual. The narrative then grounds this sacred geography through an etiological royal genealogy: King Saṃvaraṇa (son of Ṛkṣa), educated by Vasiṣṭha, encounters the solar maiden Tapatī; Vasiṣṭha petitions Sūrya, and the marriage is solemnized. The chapter thus integrates syncretic theology—Hari as savior and ritual legislator, Rudra’s ascetic posture, and pitṛ-devotion—while embedding Kurukṣetra’s tīrtha-network into dynastic memory and dharmic praxis.

Divine Beings

Viṣṇu (Hari, Vāsudeva, Murāri, Kaiṭabhārdana, Puruṣottama)Rudra/Śiva (Śaṃbhu, Śaṅkara)Devī (Pārvatī/Umā; Kauśikī as future manifestation)Sūrya/Vivasvān (Divākara, Bhāskara, Tigmāṃśu)Pitṛs (Agniṣvātta)Devas (Śakra/Indra and the sura host)Apsaras and Gandharvas (as narrative agents)

Sacred Geography

ŚvetadvīpaKurukṣetraPṛthūdaka tīrthaVindhya (as Devī’s campaign-region)Meruśikhara (as the king’s movement/setting in the episode)

Mortal & Asura Figures

Sage PulastyaNāradaVasiṣṭha (Varuṇātmaja)King ṚkṣaKing SaṃvaraṇaTapatī (Sūrya’s daughter; presented as a divine maiden in the marriage narrative)Mahīṣa (daitya-king; enemy of the devas)ŚumbhaNiśumbha

Key Content Points

  • Pulastya answers Nārada: Devī’s further manifestation is foretold—Kauśikī emerges from Pārvatī’s kośa and proceeds to Vindhya with bhūta-gaṇas to slay Śumbha and Niśumbha.
  • After the devas are defeated by Mahīṣa, they approach Viṣṇu in Śvetadvīpa; Hari prescribes a ritual strategy: worship of the Agniṣvātta Pitṛs at Kurukṣetra’s Pṛthūdaka tīrtha on Mahātithī for asura-parābhava (enemy-overthrow).
  • Viṣṇu narrates an origin-linked royal episode: Saṃvaraṇa (Ṛkṣa’s son), guided by Vasiṣṭha, meets Tapatī (Sūrya’s daughter); iconographic marks and auspicious lakṣaṇas are described, and Vasiṣṭha secures the विवाह (pāṇigrahaṇa) through Sūrya’s consent.

Shlokas in Adhyaya 22

Verse 1

इती श्रीवामनपुराणे एकविंशो ऽध्यायः नारद उवाच पुलस्त्य कथ्यतां तावद् देव्या भूयः समुद्भवः महत्कौतूहलं मे ऽद्य विस्तराद् ब्रह्मवित्तम

Sa gayon nagtatapos ang ikadalawampu’t isang kabanata sa Śrī Vāmana Purāṇa. Wika ni Nārada: “O Pulastya, isalaysay mo pa ang muling pagpapakita ng Diyosa. Napakalaki ng aking pag-uusisa ngayon—ipaliwanag nang masinsinan, O pinakadakilang nakakabatid ng Brahman.”

Verse 2

पुलस्त्य उवाच श्रूयतां कथयिष्यामि भूयो ऽस्याः संभवं मुने शुम्भासुरवधार्थाय लोकानां हितकाम्यया

Sabi ni Pulastya: “Makinig, O pantas; muli kong isasalaysay ang kanyang pagpapakita—sapagkat ninanais niya ang kapakanan ng mga daigdig, lumitaw siya upang lipulin ang asurang si Śumbha.”

Verse 3

या सा हिमवतः पुत्री भवेनोढा तपोधना उमा नाम्ना च तस्याः सा कोशाञ्जाता तुकौशिकी

Siya yaong anak na babae ni Himavat, ang kayamanan ng pag-aayuno at pagsasadhana, na napangasawa ni Bhava (Śiva) at tinawag na Umā; at mula sa kanyang kośa, ang panlabas na balabal, siya’y isinilang bilang Kauśikī.

Verse 4

संभीय विन्ध्यं गत्वा च भृयो भूतगणैर्वृता शुम्भं चैव निशुम्भं च वधिष्यति वरायुधैः

Matapos tipunin ang kanyang mga puwersa at magtungo sa Vindhya, at muling mapalibutan ng mga pangkat ng bhūta, papatayin niya kapwa si Śumbha at si Niśumbha sa pamamagitan ng mga sandatang napakahusay.

Verse 5

नारद उवाच ब्रह्मंस्त्वया समाख्याता मृता दक्षत्मजा सती सा जाता हिमवत्पुत्रीत्येवं मे वक्तुमर्हसि

Wika ni Nārada: “O Brahmā, isinalaysay mo na si Satī, anak ni Dakṣa, ay namatay. Ngayon, na siya’y isinilang bilang anak na babae ni Himavat—ipaliwanag mo ito sa akin sa gayong paraan.”

Verse 6

यथा च पार्वतीकोशात् समुद्धभूता हि कौशिकी यथा हतवती शुम्भं निसुम्भं च महासुरम्

“At (isaysay mo sa akin) kung paanong si Kauśikī ay tunay na lumitaw mula sa balabal/kaluban (kośa) ni Pārvatī, at kung paanong pinaslang niya si Śumbha at gayundin si Niśumbha, ang dakilang asura.”

Verse 7

कस्य चेमौ सुतौ वीरौ ख्यातौ शुम्भनिशुम्भकौ एतद् विस्तरतः सर्वं यथावद् वक्तुमर्हसि

“At ang dalawang bantog na magigiting na ito—sina Śumbha at Niśumbha—kaninong mga anak sila? Isalaysay mo ang lahat ng ito nang malawakan at wasto.”

Verse 8

पुलस्त्य उवाच एतत्ते कथयिष्यामि पार्वत्याः संभवं मुने शृणुष्वावहितो भूत्वा स्कन्दोत्पत्तिं च शाश्वतीम्

Sinabi ni Pulastya: “O pantas, isasalaysay ko sa iyo ang pinagmulan ni Pārvatī. Makinig kang may buong pag-iingat; at (iuulat ko rin) ang walang-hanggang salaysay ng pagsilang ni Skanda.”

Verse 9

रुद्रः सत्यां प्रणष्टायां ब्रह्मचारिव्रते स्तितः निराश्रयत्वमापन्नस्तपस्तप्तुं व्यवस्थितः

Nang mapahamak si Satyā, nanatiling nakatatag si Rudra sa panatang brahmacarya (disiplina ng pagkamalinis). Nang siya’y mapasa kalagayang walang masandalan, nagpasiya siyang magsagawa ng tapas, ang mahigpit na pag-aayuno at pagninilay.

Verse 10

स चासीद् देवसेनानीर्दैत्यदर्फविनाशनः

At siya’y naging pinunong-heneral ng hukbo ng mga deva, ang tagapuksa ng kapalaluan ng mga Daitya.

Verse 11

ततो निराकृता देवाः सेनानाथेन शंभुना दानवेन्द्रेण विक्रम्य महिषेण पराजिताः

Pagkaraan, ang mga diyos ay napaurong at natalo—nalupig ng panginoon ng mga Daitya, ang makapangyarihang Mahiṣa, na sumulong sa kagitingan na gaya ni Śambhu, ang pinunong kumandante ng mga hukbo.

Verse 12

ततो जग्मुः मुरेशानं द्रष्टुं चक्रगदाधरम् श्वेत्दवीपे महाहंसं प्रपन्नाः शरणं हरिम्

Pagkaraan, sila’y nagtungo upang makita ang Panginoon, ang pumatay kay Mura—taglay ang diskus at maso—na nananahan sa Śvetadvīpa bilang Dakilang Sisne; matapos magpasakop, hinanap nila si Hari bilang kanlungan.

Verse 13

तानागतान् सुरान् दृष्ट्वा ततः शक्रपुरोगमान् विहस्य मेघगम्भीरं प्रोवाच पुरुषोत्तमः

Nang makita ang mga diyos na dumating, na pinangungunahan ni Śakra (Indra), ngumiti ang Puruṣottama at nagsalita sa tinig na malalim na gaya ng kulog sa ulap.

Verse 14

किं जितास्त्वसुरेन्द्रेण महिषेण दुरात्मना येन सर्वे समेत्यैवं मम पार्श्वमुपागताः

“Natalo ba kayo ng panginoon ng mga Asura—ng masamang-loob na Mahiṣa—kaya kayo’y nagtipon at lumapit sa Akin nang ganito?”

Verse 15

तद् युष्माकं हितार्थाय यद् वदामि सुरोत्तमाः तत्कुरुध्वं जयो येन समाश्रित्य भवेद्धि वः

“Kaya nga, O pinakamahuhusay sa mga diyos, gawin ninyo ang sinasabi Ko para sa inyong kapakanan; sa pag-asa roon, ang tagumpay ay tunay na mapapasainyo.”

Verse 16

य एते पितरो दिव्यास्त्वग्निष्वात्तेति विश्रुताः अमीषां मानसी कन्या मेना नाम्नास्ति देवताः

Ang mga banal na Pitṛ na ito, na tanyag bilang Agniṣvātta—sa kanila ay may isang anak na babae na isinilang sa isip, isang diyosang nagngangalang Menā.

Verse 17

तामाराध्य महातिथ्यां श्रद्धया परयामराः प्रार्थयध्वं सतीं मेनां प्रालेयाद्रेरिहार्थतः

O mga walang-kamatayan, matapos siyang sambahin nang wasto sa dakila at mapalad na tithi, na may sukdulang pananampalataya, idalangin ninyo ang marangal na Menā—dito, alang-alang sa Bundok ng Niyebe (Himālaya).

Verse 18

तस्यां सा रूपसंयुक्ता भविष्यति तपस्विनी दक्षकोपाद् यया मुक्तं मलवज्जीवितं प्रियम्

Sa loob ni Menā, siya ay isisilang—taglay ang kagandahan, isang tapasinī na mapag-aske. Sa pamamagitan niya, ang minamahal na buhay ay mapapalaya, na wari’y mula sa poot ni Dakṣa.

Verse 19

सा शङ्करात् स्वतेजोंऽशं जनयिष्यति यं सुतम् स हनिष्यति दैत्येन्द्रं महिषं सपदानुगम्

Siya ay magsisilang ng isang anak na lalaki na bahagi ng sariling ningning ni Śaṅkara. Siya ang papatay kay Mahīṣa, panginoon ng mga daitya, kasama ang kanyang mga tagasunod.

Verse 20

तस्माद् गच्छत पुण्यं तत् कुरुक्षेत्रं महाफलम् तत्र पृथूदके तीर्थे पूज्यन्तां पितरो ऽव्ययः

Kaya’t pumaroon kayo sa banal na Kurukṣetra na nagbubunga ng dakilang gantimpala. Doon, sa sagradong tawiran na tinatawag na Pṛthūdaka, sambahin ang mga Pitṛ—na ang bisa ng kanilang biyaya ay di-naluluma at di-nawawala.

Verse 21

महातिथ्यां महापुण्ये यदि शत्रुपराभवम् जिहासतात्मनः सर्वे इत्थं वै क्रियतामिति

Sa dakilang tithi na mapalad at sa gawaing lubhang mapagpala, kung kayong lahat, na may hangaring iwaksi ang sariling hadlang at dalamhati, ay nagnanais ng pagkatalo ng mga kaaway—kung gayon, tunay na gawin ito sa ganitong paraan.

Verse 22

पुलस्त्य उवाच इत्युक्त्वा वासुदेवेन देवाः शक्रपुरोगमाः कृताञ्जलिपुटा भूत्वा पप्रच्छुः परम्श्वरम्

Sinabi ni Pulastya: Nang masabihan nang gayon ni Vāsudeva, ang mga deva—na pinangungunahan ni Śakra (Indra)—ay nagbuklod ng mga palad sa paggalang at nagtanong sa Kataas-taasang Panginoon.

Verse 23

देवा ऊचुः को ऽयं कुरुक्षेत्र इति यत्र पुण्यं पृथूदकम् उद्भवं तस्य तीर्थस्य भगवान् प्रब्रवीतु नः

Wika ng mga Deva: “Ano ang tinatawag na Kurukṣetra na kinaroroonan ng banal na Pṛthūdaka? Nawa’y ipahayag sa amin ng Mapalad na Panginoon ang pinagmulan ng tīrtha na iyon.”

Verse 24

केयं प्रोक्ता महापुण्या तिथीनामुत्तमा तिथिः यस्यां हि पितरो दिव्याः पूज्यास्माभिः प्रयन्ततः

“Aling tithi ang sinasabing lubhang mapagpala at pinakamainam sa lahat ng tithi—na sa araw na iyon, tunay na ang mga banal na Pitṛ ay dapat sambahin namin habang sila’y nagpapatuloy sa kanilang paglalakbay?”

Verse 25

ततः सुराणां वचनान्मुरारिः कैटभार्दनः कुरुक्षेत्रोद्भवं पुण्यं प्रोक्तवांस्तां तिथीमपि

Pagkaraan, bilang tugon sa mga salita ng mga deva, si Murāri—ang pumatay kay Kaiṭabha—ay nagpaliwanag ng banal na pinagmulan ng Kurukṣetra, at gayundin ng tithi na iyon.

Verse 26

श्रीभगवानुवाच सोमवंशोद्भवो राजा ऋक्षो नाम महाबलः कृस्यादौ समभवदृक्षात् संवरणो ऽवत्

Wika ng Mapalad na Panginoon: “May isang makapangyarihang hari na nagngangalang Ṛkṣa, isinilang sa Dinastiyang Soma (Lunar). Sa angkang nagsisimula kay Kṛśya, mula kay Ṛkṣa ay sumibol si Saṃvaraṇa.”

Verse 27

स च पित्रा निजे राज्ये बाल एवाभिषेचितः बाल्ये ऽपि धर्मनिरतो मद्भक्तश्च सदाभवत्

At siya ay itinanghal ng kanyang ama sa sariling kaharian habang siya’y bata pa. Kahit sa pagkabata, siya’y nakatuon sa dharma at laging may debosyon sa Akin.

Verse 28

पुरोहितस्तु तस्यासीद् वसिष्ठो वरुणात्मजः स चास्याध्यापयामास साङ्गान् वेदानुदारधीः

Ang kanyang punong pari ay si Vasiṣṭha, anak ni Varuṇa. Ang marangal na pantas na iyon ang nagturo sa kanya ng mga Veda kasama ang mga sangay na pantulong (Vedāṅga).

Verse 29

ततो जगाम चारण्यं त्वनध्याये नृपात्मजः सर्वकर्मसु निक्षिप्य वसिष्ठं तपसां निधिम्

Pagkaraan, sa panahon ng anadhyāya (panahong hindi nag-aaral ng Veda), ang anak ng hari ay nagtungo sa ilang na gubat. Ipinagkatiwala niya kay Vasiṣṭha—tagapaghimpil ng mga austeridad—ang lahat ng gawain at tungkulin.

Verse 30

ततो मृगयाव्याक्षेपाद् एकाकी विजनं वनम् वैभ्राजं स जगामाथ अथोन्मादनमभ्ययात्

Pagkaraan, dahil sa pagkakalihis ng isip sa pangangaso, nagpunta siya nang mag-isa sa isang liblib na gubat na tinatawag na Vaibhrāja; at pagkatapos ay dumating sa kanya ang kalagayang pagkabaliw o pagkalito (unmādana).

Verse 31

ततस्तु कौतुकाविष्टः सर्वतुकुसुमे वने अवितृपतः सुगन्धस्य समन्ताद् व्यचरद् वनम्

Pagkaraan, dahil sa matinding pag-uusisa, sa gubat na punô ng mga bulaklak sa lahat ng dako, siya’y naglibot sa bawat panig—hindi pa rin nasasapatan sa bango ng halimuyak.

Verse 32

स वनन्तं च ददृशे फुल्लकोकनदावृतम् कह्लारपद्मकुमुदैः कमलेन्दीवरैरपि

Nasdan niya ang kaloob-looban ng gubat, nababalutan ng namumukadkad na pulang lotus, at punô rin ng kahllāra, puting lotus, mga liryo sa tubig, kumuda, lotus, at bughaw na lotus.

Verse 33

तत्र क्रीडन्ति सततमप्सरो ऽमरकन्यकाः तासां मध्ये ददर्शाथ कन्यां संवरणो ऽधिकाम्

Doon, ang mga apsara—mga dalagang makalangit—ay laging naglalaro at nagsasaya. Sa gitna nila, nakita ni Saṃvaraṇa ang isang dalagang higit na natatangi.

Verse 34

दर्शनादेव स नृपः काममार्गणपीडितः जातः सा च तमीक्ष्यैव कामबाणातुराभवत्

Sa pagtanaw pa lamang, ang haring iyon ay tinamaan at pinahirapan ng mga palaso ni Kāma; at siya man, nang masilayan siya, ay nabagabag sa mga palaso ng pagnanasa.

Verse 35

उभौ तौ पीडितौ मोहं जग्मतुः काममार्गणैः राजा चलासनो भूम्यां निपपात तुरङ्गमात्

Kapwa sila, pinahihirapan ng mga palaso ng pagnanasa, ay nalugmok sa pagkalito. Ang hari, nang manginig ang kanyang upuan, ay nahulog mula sa kabayo patungo sa lupa.

Verse 36

तमभ्येत्य महात्मानो गन्धर्वाः कामरूपिणः सिषिचुर्वारिणाभ्येत्य लब्धसंज्ञो ऽभवत् क्षणात्

Lumapit sa kanya ang mga Gandharva na dakila ang loob, na nakapag-aanyo ayon sa nais; winisikan nila siya ng tubig, at sa isang kisapmata’y nagbalik ang kanyang malay.

Verse 37

सा चाप्सरोभिरुत्पात्य नीता पितृकुलं निजम् ताभिराश्वासिता चापि मधुरैर्वचनाम्बुभिः

At siya, na inagaw at binuhat ng mga Apsara, ay dinala sa sariling sambahayan ng angkan ng kanyang ama; at inaliw din nila siya sa matatamis, parang-tubig na mga salita.

Verse 38

स चाप्यरुह्य तुरगं प्रतिष्ठानं पुरोत्तमम् गतस्तु मेरुशिखरं कामचारी यथामरः

Sumakay siya sa kabayo at umalis mula sa Pratiṣṭhāna, ang marangal na lungsod; at nagtungo sa tuktok ng Bundok Meru, nakagagalaw ayon sa nais na gaya ng isang diyos.

Verse 39

यदाप्रभृति सा दृष्टा आर्क्षिणा तपती गिरौ तदाप्रभृति नाश्नाति दिवा स्वपिति नो निशि

Mula nang makita ni Ārkṣi si Tapatī sa bundok, mula noon ay hindi na siya kumakain; natutulog siya sa araw, ngunit hindi sa gabi.

Verse 40

ततः सर्वविदव्यग्रोविदित्वा वरुणात्मजः तपतीतापितं वीरं पार्थिवं तपसां निधिः

Pagkaraan, ang anak ni Varuṇa—masigasig na nakaaalam ng lahat, isang kayamanan ng mga pag-aayuno—ay nakaunawa na ang bayaning hari ay pinahihirapan ni Tapatī.

Verse 41

समुत्पत्य महायोगी गगनं रविमण्डलम् विवेश देवं तिग्मांशु ददर्श स्यन्दने स्थितम्

Pagbangon, ang dakilang yogi ay pumasok sa kalangitan, sa bilog ng Araw. Namalas niya ang diyos na Tigmāṃśu (ang Araw), na nakatindig sa kanyang karuwahe.

Verse 42

तं दृष्ट्वा भास्करं देवं प्रणमद् द्विजसत्तमः प्रतिप्रणमितश्चासौ भास्करेणाविशद् रथे

Nang makita ang diyos na Bhāskara (ang Araw), ang pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang ay yumukod at nagpatirapa. At nang suklian siya ng pagyuko ni Bhāskara, pumasok siya sa karuwahe.

Verse 43

ज्वलज्जटाकलापो ऽसौ दिवाकरसमीपगः शोभते वारुणिः श्रीमान् द्वितीय इव भास्करः

Taglay ang nagliliyab na kumpol ng gusot na buhok, at lumalapit kay Divākara (ang Araw), ang maringal na Vāruṇi ay nagningning—na wari’y ikalawang Bhāskara.

Verse 44

ततः संपूजितोर्ऽघार्भास्करेण तपोधनः पृष्टश्चागमने हेतुं प्रत्युवाच दिवाकरम्

Pagkaraan, ang asetang mayaman sa tapas ay pinarangalan nang nararapat ni Bhāskara (ang Araw) sa pamamagitan ng handog na arghya. Nang tanungin tungkol sa dahilan ng kanyang pagdating, sumagot siya kay Divākara (ang Araw).

Verse 45

समायातो ऽस्मि देवेश याचितुं त्वां महाद्युते सुतां संवरणस्यार्थे तस्य त्वं दातुमर्हसि

Ako’y dumating, O Panginoon ng mga diyos, O dakilang maningning, upang manikluhod at humiling sa iyo: alang-alang kay Saṃvaraṇa, ipagkaloob mo ang iyong anak na babae; nararapat mong ibigay siya sa kanya.

Verse 46

ततो वसिष्ठाय दिवाकरेण निवेदिता सा तपती तनूजा गृहागताय द्विजपुङ्गवाय राज्ञोर्ऽथतः संवरणस्य देवाः

Pagkaraan nito, ipinakilala ni Divākara (ang Araw) ang kaniyang anak na si Tapatī kay Vasiṣṭha, ang pinakadakila sa mga dvija na dumating sa kaniyang tahanan, alang-alang sa layunin ni Haring Saṃvaraṇa.

Verse 47

सावित्रिमादाय ततो वसिष्ठः स्वमाश्रमं पुण्यमुपाजगाम सा चापि संस्मृत्य नृपात्मजं तं कृताञ्जलिर्वारुणिमाह देवी

Pagkatapos, si Vasiṣṭha, na kasama si Sāvitrī, ay nagtungo sa sarili niyang banal na āśrama. At siya man, sa pag-alaala sa prinsipe, na may magkadugtong na palad, ay nagsalita sa diyosang Vāruṇī.

Verse 48

तपत्युवाच ब्रह्मन् मया खेदमुपेत्य यो हि सहाप्सरोभिः परिचारिकाभिः दृष्टो ह्यरण्ये ऽमरगर्भतुल्यो नृपात्मजो लक्षणतो ऽभिजाने

Wika ni Tapatī: “O Brahmin, nang ako’y napasailalim sa dalamhati, nakita ko sa gubat ang isang prinsipe na kasama ang mga apsarā at mga dalagang tagapaglingkod. Siya’y tila supling ng mga diyos; nakikilala ko siya ayon sa kaniyang mga tanda.”

Verse 49

पादौ शुभौ चक्रगदासिचिह्नौ जङ्घे तथोरू करिहस्ततुल्यौ कटिस्तथा सिंहकटिर्यथैव क्षामं च मध्यं त्रिबलीनिबद्धम्

Ang kaniyang mga paa ay mapalad, may mga tanda ng cakra, gada, at espada. Ang kaniyang binti at hita ay tulad ng bisig o nguso ng elepante. Ang kaniyang baywang ay gaya ng sa leon; at ang gitna ng katawan ay payat, na may tatlong tiklop na nakabigkis.

Verse 50

ग्रीवास्य शङ्खाकृतिमादधाति भुजौ च पीनौ कठनौसुदीर्घौ हस्तौ तथा पद्मदलोद्भवाङ्कौ छत्राकृतिस्तस्य शिरो विभाति

Ang kaniyang leeg ay may anyong śaṅkha (kabibe); ang kaniyang mga bisig ay malaman, matatag, at napakahaba. Ang kaniyang mga kamay ay may mga tanda na gaya ng talulot ng lotus, at ang kaniyang ulo ay nagniningning na tila isang payong na banal.

Verse 52

नीलाश्च केशाः कुटिलाश्च तस्य कर्णौ समांसौ सुसमा च नासा दीर्घाश्च तस्याङ्गुलयः सुपर्वाः पद्भ्यां कराभ्यां दशनाश्च सुभ्राः // वम्प्_22.51 समुन्नतः षड्भिरुदारवीर्यस्त्रिभिर्गभीरस्त्रिपु च प्रलम्बः रक्तस्तथा पञ्चसु राजपुत्रः कृष्णश्चतुर्भिस्त्रिभिरानतो ऽपि

Ang kanyang buhok ay maitim at kulot; ang kanyang mga tainga ay pantay ang laman, at ang ilong ay maayos ang sukat. Mahahaba ang mga daliri na may mabubuting kasukasuan; at ang mga paa, kamay, at ngipin ay maliwanag at maputi.

Verse 54

द्वाभ्यां च शुक्लः सुराभिश्चतुर्भिः दृश्यन्ति पद्मानि दशैव चास्य वृतः स भर्ता भगवान् हि पूर्वं तं राजपुत्रं भुवि संविचिन्त्य // वम्प्_22.53 ददस्व मां नाथ तपस्विने ऽस्मै गुणोपपन्नाय समीहिताय नेहान्यकामां प्रवदन्ति सन्तो दातुं तथान्यस्य विभो क्षमस्व

“O Panginoon, ipagkaloob mo ako sa asetikong ito—na may mga birtud at naghahangad sa akin ayon sa ninanais. Hindi sinasabi ng mga banal na may sinuman dito na ‘di kanais-nais’; kaya, O Makapangyarihan, pahintulutan mong maibigay ako sa iba.”

Verse 55

देवदेव उवाच इत्येवमुक्तः सवितुश्च पुत्र्या ऋषिस्तदा ध्यानपरो बभूव ज्ञात्वा च तत्रार्कसुतां सकामां मुदा युतो वाक्यमिदं जगाद

Sinabi ni Devadeva: Nang siya’y masabihan nang gayon ng anak na babae ni Savitṛ, ang pantas ay nalubog sa pagninilay. At nang maunawaan niyang ang anak ni Arka (Araw) ay puspos ng pagnanasa, masaya niyang binigkas ang mga salitang ito.

Verse 56

स एव पुत्रि नृपतेस्तनूजो दृष्टः पुरा कामयसे यमद्य स एव चायाति ममाश्रमं वै ऋक्षात्मजः संवरणो हि नाम्ना

O anak, ang mismong anak ng hari na nakita mo noon—na siya ring ninanais mo ngayon—siya mismo ang paparating sa aking ashram. Siya ang anak ni Ṛkṣa, na ang pangalan ay Saṃvaraṇa.

Verse 58

अथाजगाम स नृपस्य पुत्रस्तमाश्रमं ब्राह्मणपुङ्कवस्य दृष्ट्वा वसिष्ठं प्रणिपत्य मूर्ध्ना स्थितस्त्वपश्यत् तपतीं नरेन्द्रः // वम्प्_22.57 दृष्ट्वा च तां पद्मविशालनेत्रां तां पूर्वदृष्टामिति चिन्तयित्वा पप्रच्छ केयं ललना द्विजेन्द्र स वारुणिः प्राह नराधिपेन्द्रम्

Pagkaraan, dumating ang anak ng hari sa ashram ng pinakadakilang Brāhmaṇa. Nang makita si Vasiṣṭha, siya’y yumukod at nagpatirapa; at habang nakatayo roon, nakita ng pinuno si Tapatī. Nang makita niya ang dalagang may malalaking matang gaya ng lotus at maisip, “Siya ang nakita ko noon,” nagtanong siya, “Sino ang dalagang ito, O pinakamainam sa mga dwija?” Pagkatapos, nagsalita si Vāruṇi sa panginoon ng mga tao.

Verse 59

इयं विवस्वद्दुहिता नरेन्द्र नाम्ना प्रसिद्धा तपती पृथिव्याम् मया तवार्थाय दिवाकरो ऽर्थितः प्रादान्मया त्वाश्रममानिनिन्ये

O hari, ito ang anak na babae ni Vivasvān (ang Araw), na tanyag sa daigdig sa pangalang Tapatī. Para sa iyong kapakanan, ako’y nakiusap kay Divākara (ang Araw), at ipinagkaloob niya siya; kaya dinala ko ikaw sa āśrama (ermita) na ito.

Verse 60

तस्मात् मसुत्तिष्छ नरेन्द्र देव्याः पाणिं तपत्या विधिवद् गृहाण इत्येवमुक्तो नृपतिः प्रहृष्टो जग्राह पाणिं विधिवत् तपत्याः

Kaya nga, O hari, bumangon ka at tanggapin ang kamay ng ginang na si Tapatī ayon sa wastong ritwal. Nang masabi ito, ang hari ay nagalak at kinuha ang kamay ni Tapatī sa nararapat na paraan.

Verse 61

सा तं पतिं प्राप्य मनो ऽभिरामं सूर्यामजा शक्रसमाप्रभावम् रराम तन्वी भवनोत्तमेषु यता महैन्द्रं दिवि दैत्यकन्या

Nang makamtan niya ang asawang kaaya-aya sa puso, isinilang mula kay Sūrya at may kapangyarihang maihahambing kay Indra, ang payat na si Tapatī ay nagalak sa pinakamahuhusay na palasyo, gaya ng isang anak na babae ng mga Daitya na nagagalak kasama ang dakilang Indra sa langit.

Frequently Asked Questions

Pulastya’s narration juxtaposes Rudra’s post-Satī brahmacarya and Devī’s impending śākta intervention (Kauśikī) with Viṣṇu’s decisive salvific role at Śvetadvīpa. Hari functions as ritual legislator—directing pitṛ-propitiation at Kurukṣetra—while Śaṅkara remains the source of tejas for the future son who will destroy Mahīṣa. The chapter thus models syncretic theology: distinct divine agencies (Hari’s protection, Hara’s ascetic power, Devī’s martial manifestation) coordinated toward loka-hita and asura-dharma’s defeat.

Viṣṇu explicitly sanctifies Kurukṣetra as a mahāphala-kṣetra and singles out Pṛthūdaka as the operative tīrtha where the Agniṣvātta Pitṛs are to be worshipped on the supremely meritorious Mahātithī. The promised fruit is śatru-parābhava (overcoming hostile asuric forces), presenting tīrtha-yātrā and pitṛ-yajña as a practical dharmic technology for cosmic and political restoration.

Yes. It foreshadows Kauśikī’s emergence from Pārvatī’s kośa and her Vindhya-based campaign culminating in the slaying of Śumbha and Niśumbha, while also setting the Mahīṣa conflict in motion: the devas’ defeat leads them to Hari, whose counsel establishes the ritual precondition for victory. Additionally, the prophecy that Devī (as Menā’s future daughter) will bear Śaṅkara’s tejo’ṃśa—whose son will kill Mahīṣa—connects genealogical destiny with asura-dharma’s downfall.