Adhyaya 36

Verse 1

देव्युवाच । यदेतद्भवता प्रोक्तं प्राची सर्वत्र दुर्ल्लभा । विशेषेण कुरुक्षेत्रे प्रभासे पुष्करे तथा

Wika ng Diyosa: “Ang sinabi mo—na ang ilog na Prācī ay mahirap matagpuan saanman—ay tunay, lalo na sa Kurukṣetra, sa Prabhāsa, at gayundin sa Puṣkara.”

Verse 2

कथं प्रभासमासाद्य संस्थिता पापनाशिनी । माहात्म्यमखिलं तस्याः प्राच्याः पातकनाशनम् । कथयस्व महेशान यद्यहं ते प्रिया विभो

“Paano nakarating sa Prabhāsa si Prācī, ang tagapuksa ng kasalanan, at nanahan dito? Isalaysay mo ang ganap na kadakilaan ng Prācī na pumapawi ng mga kasalanan. O Maheśāna, kung ako’y mahal mo, O Panginoon, ipahayag mo ito sa akin.”

Verse 3

ईश्वर उवाच । साधु प्रोक्तं त्वया भद्रे प्राची सर्वत्र दुर्लभा । कुरुक्षेत्रे पुष्करे च तस्मात्प्राभासिकेऽधिका

Wika ni Īśvara: “Mabuti ang iyong sinabi, O mapalad—tunay na bihira si Prācī saanman, maging sa Kurukṣetra at sa Puṣkara; kaya sa Prabhāsa ay lalo siyang dakila.”

Verse 4

प्रभासे तु महादेवी प्राचीं पापप्रणाशिनीम् । नापुण्यो वेद देवेशि कर्मनिर्मूलनक्षमाम्

“Ngunit sa Prabhāsa, O Mahādevī, naroon si Prācī, ang tagapuksa ng kasalanan. O Ginang ng mga deva, ang walang sapat na kabutihang-loob ay hindi tunay na nakakakilala sa kanya—sa kanya na may kapangyarihang bunutin hanggang ugat ang bunga ng karma.”

Verse 5

ये पिबंति नराः पुण्यां प्राचीं देवीं सरस्वतीम् । न ते मनुष्या विज्ञेयाः सत्यंसत्यं वरानने

Yaong mga umiinom ng banal na Prācī—ang Diyosa Sarasvatī—ay hindi dapat ituring na karaniwang tao. Ito’y katotohanan, katotohanan, O marikit ang mukha.

Verse 6

धन्यास्ते मुनयस्ते च पुण्यास्ते च तपस्विनः । ये च सारस्वतं तोयं पिबंत्यहरहः सदा

Mapalad ang mga pantas na muni; mapalad at marangal sa kabutihan ang mga mapagtiis—yaong laging, araw-araw, umiinom ng tubig ng Sarasvatī.

Verse 7

देवास्ते न मनुष्यास्ते नदीस्तिस्र पिबंति ये । चंद्रभागां च गंगां च तथा देवीं सस्स्वतीम्

Tunay silang mga diyos, hindi mga karaniwang tao, yaong umiinom sa tatlong ilog na ito—Candrabhāgā, Gaṅgā, at ang Diyosang Sarasvatī.

Verse 8

भुक्त्वा वा यदि वाऽभुक्त्वा दिवा वा यदि वा निशि । न कालनियमस्तत्र यत्र प्राची सरस्वती

Kumain man o hindi, sa araw man o sa gabi—walang takdang oras sa pook na kinaroroonan ng Prācī Sarasvatī.

Verse 9

प्राचीं सरस्वतीं ये तु पिबंति सततं मृगाः । तेऽपि स्वर्गं गमिष्यंति यज्ञैर्द्विजवरा यथा

Maging ang mga usa na palaging umiinom sa Prācī Sarasvatī ay makararating sa langit—gaya ng pinakamahuhusay sa mga dwija na nakakamtan ito sa pamamagitan ng yajña.

Verse 10

सर्वकामप्रपूर्त्यर्थं नृणां तत्क्षेत्रमुत्तमम् । चिंतामणिसमा देवी यत्र प्राची सरस्वती

Upang ganap na matupad ang lahat ng layunin ng tao, ang banal na pook na iyon ang pinakadakila; sapagkat doon, ang Diyosa Sarasvatī na Prācī ay tulad ng hiyas na Cintāmaṇi na tumutupad ng kahilingan.

Verse 11

यथा कामदुघा गावः सर्वकामफलप्रदाः । तथा स्वर्गापवर्गाभ्यां प्राची देवी सरस्वती

Gaya ng mga bakang kāmadughā na nagbibigay ng bunga ng bawat pagnanais, gayon din ang Diyosa Sarasvatī na Prācī ay nagkakaloob kapwa ng langit at ng kalayaan (moksha).

Verse 12

अष्टाशीतिसहस्राणि मुनीनामूर्ध्वरेतसाम् । यत्र स्थितानि संन्यासं तस्मात्किमधिकं स्मृतम्

Doon nananahan ang walumpu’t walong libong muni na pinigil ang binhi ng pagnanasa, namumuhay sa saṃnyāsa (pagwawaksi); anong kabanalan pa ang maaalala na hihigit dito?

Verse 13

यत्र मंकणकः सिद्धः प्राचीने नियतात्मवान् । ब्रह्महत्याव्रतं चीर्णं मया यत्र वरानने

Doon, sa lupain ng Prācī, nanahan ang siddha na si Maṅkaṇaka, ang may pagpipigil-sa-sarili; at doon din, O may magandang mukha, isinagawa ko ang panatang pag-ako ng pagsisisi (prāyaścitta) para sa kasalanang brahma-hatyā.

Verse 14

वृषतीर्थे महापुण्ये प्राचीकूलसमाश्रिते । निवृत्ते भारते युद्धे तस्मिंस्तीर्थे किरीटिना । प्रायश्चित्तं पुरा चीर्णं विष्णुना प्रेरितात्मना

Sa Vṛṣa-tīrtha na lubhang banal, na nasa pampang ng Prācī—pagkaraang magwakas ang digmaang Bhārata—sa mismong tīrtha na iyon, si Kirīṭin (Arjuna), na inudyukan sa loob ng Viṣṇu, ay nagsagawa noon ng pagbabayad-sala.

Verse 15

त्रैलोक्ये सर्वतीर्थानां तत्तीर्थं प्रवरं स्मृतम् । पापघ्नं पुण्यजननं प्राणिनां पुण्यकीर्त्तिद

Sa tatlong daigdig, sa lahat ng mga banal na tawiran, ang tīrtha na iyon ang inaalala bilang pinakadakila—pumupuksa ng kasalanan, lumilikha ng kabutihang-loob, at nagkakaloob ng banal na dangal sa mga nilalang.

Verse 16

सूत उवाच । आहैवमुक्ते सा देवी शंकरं लोक शंकरम् । प्रायश्चित्तं कथं प्राप्तः पार्थः परपुरंजयः । ज्ञातिक्षयोद्भवं पापं कथं नाशमगात्प्रभो

Wika ni Sūta: Nang masabi iyon, hinarap ng Diyosa si Śaṅkara, ang tagapagpala ng mga daigdig: “Paano nakamtan ni Pārtha, manlulupig ng mga lungsod ng kaaway, ang prāyaścitta, ang pagtubos-sala? O Panginoon, paano naglaho ang kasalanang isinilang sa paglipol ng mga kamag-anak?”

Verse 17

एवमुक्तः पुनः प्राह विश्वेशो नीललोहितः । प्रायश्चित्तस्य संप्राप्तः कारणं तद्यथा स्थितम्

Nang siya’y tanungin nang gayon, muling nagsalita si Viśveśa—si Nīlalohita—at ipinaliwanag, ayon sa tunay na kalagayan, ang dahilan kung bakit sumibol ang pangangailangan sa prāyaścitta (pagtubos-sala).

Verse 18

ईश्वर उवाच । शृणुष्वावहिता भद्रे कथां पातकनाशिनीम् । यां श्रुत्वा मानवो भक्त्या पवित्रात्मा प्रजायते

Wika ni Īśvara: “Makinig kang buong pag-iingat, O pinagpala, sa salaysay na pumupuksa ng kasalanan; sinumang makarinig nito nang may debosyon ay magiging dalisay ang diwa.”

Verse 19

योऽसौ देवि समाख्यातः किरीटी श्वेतवाहनः । स जित्वा कौरवान्सर्वान्संहृत्य हयकुञ्जरान्

“O Diyosa, ang tanyag na iyon—may korona at nakasakay sa puting karwahe—matapos daigin ang lahat ng Kaurava, winasak ang kanilang mga kabayo at mga elepante.”

Verse 20

पश्चात्सुयोधनं हत्वा भीमेन प्रययौ गृहान् । नारायणेन सहितो नरोऽसौ प्रस्थितो रणात्

Matapos mapatay ni Bhīma si Suyodhana, ang Nara na iyon—kasama si Nārāyaṇa—ay umalis sa larangan ng digmaan at umuwi.

Verse 21

द्रष्टुं धर्मसुतं दृष्टः प्रणतः प्रांजलिः स्थितः । स विज्ञाय तदाऽयान्तौ नरनारायणावुभौ

Nais niyang makita si Dharmasuta (Yudhiṣṭhira), at siya’y nakita roon na nakayuko, may pagyukod at nakatiklop ang mga kamay. Noon, nakilala ng hari na ang dalawang dumating ay sina Nara at Nārāyaṇa, at naunawaan ang kanilang pagdating.

Verse 22

राजा युधिष्ठिरः प्राह द्वारस्थान्द्वारपालकान् । भवद्भिरेतावायांतौ निषेध्यौ द्वारसंस्थितौ

Sinabi ni Haring Yudhiṣṭhira sa mga bantay sa tarangkahan: “Pigilin ninyo ang dalawang ito na dumating at nakatayo sa pasukan.”

Verse 23

नर नारायणौ क्रूरौ पापपंकानुलेपिनौ । एवमेतदिति प्रोक्तौ तौ तदा द्वारमागतौ

“Sina Nara at Nārāyaṇa ay malupit, nababalutan ng putik ng kasalanan”—ganyan sila binigkas; at pagkaraan, dumating ang dalawang iyon sa tarangkahan.

Verse 24

भवन्तौ नेच्छति द्रष्टुं राजा दुर्नयकारिणौ । तत्रस्थः पृष्टवान्भूयः प्रतीहारं नरः स्वयम्

“Ayaw kayong makita ng hari, sapagkat kayo’y mga gumagawa ng masamang asal.” Nakatayo roon, si Nara mismo ay muling nagtanong sa tagapamahala ng palasyo.

Verse 25

आवां किं कारणं राजा नेक्षते वशवर्तिनौ । प्रोवाच प्रणतो राजा ततो द्वाःस्थं पुरःस्थितम्

“Sa anong dahilan hindi kami tinitingnan ng hari, kaming masunurin at nasa ilalim ng pagpipigil?” Pagkaraan, ang hari—yumukod sa paggalang—ay nagsalita sa bantay-pinto na nakatayo sa harap niya.

Verse 26

नारायणेन सहितं नरं नरकनिर्भयम् । दुर्योधनेन सहिता बांधवास्ते यतो हताः । पितृतुल्याश्च राजानस्तेन वै पापभाजनम्

“Si Nara—na kasama si Nārāyaṇa at hindi natatakot kahit sa impiyerno—ay sinisisi sapagkat ang iyong mga kamag-anak na kakampi ni Duryodhana ay napatay, at ang mga haring tulad ng ama ay napatay rin; kaya siya’y itinuturing na sisidlan ng kasalanan.”

Verse 27

एवमुक्ते तु तेनाथ मुखमालोकितं हरेः । तेन प्रोक्तमिदं तथ्यं यत्ते राज्ञा प्रभाषितम्

Nang masabi niya iyon, tumingin ang Panginoon (Nārāyaṇa) sa mukha ni Hari. Pagkaraan, ipinahayag Niya ang katotohanang ito—gaya ng sinabi ng hari sa inyo.

Verse 28

एवमुक्ते नरः प्राह पुनरेव जनार्द्दनम् । कथयस्व कथं पापात्कृष्ण शुद्ध्यामहे वयम्

Nang masabi iyon, muling nagsalita ang lalaki kay Janārdana: “Ipahayag mo, O Kṛṣṇa—paano kami malilinis mula sa kasalanan?”

Verse 29

तीर्थस्नानेन मे शुद्धिर्यथा स्यात्तद्वद स्फुटम् । तच्च गंगादिकं कृष्ण यथाऽस्याघस्य नाशनम्

“Ipaliwanag nang malinaw kung paano ako magiging dalisay sa pagligo sa banal na tawiran (tīrtha); at sabihin mo, O Kṛṣṇa, kung paanong ang Gaṅgā at iba pang tīrtha ay nagwawasak ng kasalanang ito.”

Verse 30

कृष्ण उवाच । मा गयां गच्छ कौंतेय मा गंगां मा च पुष्करम् । तत्र गच्छ कुरुश्रेष्ठ यत्र प्राची सरस्वती

Wika ni Kṛṣṇa: “Huwag kang pumunta sa Gayā, O anak ni Kuntī; huwag sa Ilog Gaṅgā, ni sa Puṣkara. Pumaroon ka, O pinakamainam sa mga Kuru—sa pook na dinadaluyan ng Prācī Sarasvatī.”

Verse 31

ब्रह्मघ्नाश्च सुरा पाश्च ये चान्ये पापकारिणः । तत्र स्नात्वा विमुच्यंते यत्र प्राची सरस्वती

Maging ang pumatay ng brāhmaṇa, ang umiinom ng nakalalasing, at ang iba pang gumagawa ng kasalanan—pagkaligo roon, sa pook ng Prācī Sarasvatī, ay napapalaya.

Verse 32

नारायणेन प्रोक्तोऽसौ नरस्तद्वचनाद्द्रुतम् । सहितस्तेन संप्राप्तः प्राचीनं तीर्थमुत्तमम्

Sa gayong tagubilin ni Nārāyaṇa, ang taong iyon ay dagling—ayon sa Kanyang salita—sumama sa Kanya at narating ang dakila at sinaunang tīrtha.

Verse 33

त्रिरात्रोपोषितः स्नातस्त्रिकालं नियतात्मवान् । तेन तस्माद्विनिर्मुक्तः पातकात्पूर्वसंचितात्

Pagkaraang mag-ayuno nang tatlong gabi at maligo—may pagpipigil-sa-sarili, at isinasagawa ang ritwal sa tatlong panahon ng araw—siya’y napalaya sa kasalanang naipon mula pa noon.

Verse 34

विज्ञाय शुद्धमेनं तु राजा धर्मसुतो द्रुतम् । भ्रातृभिः सहितः प्राप्तस्तं द्रष्टुं नरपुंगवम्

Nang malaman ng Haring Dharmasuta na siya’y nalinis na, siya’y dagling dumating—kasama ang kanyang mga kapatid—upang makita ang dakilang taong iyon, ang ‘toro sa gitna ng mga tao’.

Verse 35

ततस्तं प्रणतं दृष्ट्वा धर्मपुत्रः पुरःस्थितम् । आलिलिंग प्रहृष्टात्मा पृष्टवांश्चाप्यनामयम्

Pagkaraan, nang makita niyang nakayukod sa pagyukod at nakatayo sa harap niya, si Dharmaputra na puspos ng galak ay niyakap siya at nagtanong din tungkol sa kanyang kalagayang mabuti.

Verse 36

भीमादिभिर्भ्रातृभिश्च तदा गुरुगणैर्वृतः । आलिंगितः प्रहृष्टैस्तु नरो गुणगणैर्वृतः

Noon, napaliligiran ng mga kapatid gaya ni Bhima at ng mga pangkat ng matatanda, ang lalaking hitik sa mga kabutihan ay niyakap nila nang may kagalakan.

Verse 37

एतद्धि तन्महातीर्थं प्राचीनेति च शब्दितम् । स्नानक्रमेण मर्त्त्यानामन्येषामपि पावकम्

Ito nga ang dakilang tīrtha na kilala sa pangalang “Prācīna.” Sa wastong pagsunod sa mga ritwal ng banal na pagligo rito, ito’y nagiging tagapagpadalisay para sa mga tao—at maging sa iba pa.

Verse 38

त्रिरात्रोपोषितः स्नातस्तीर्थेऽस्मिन्ब्रह्महाऽपि यः । विमुक्तः पातकात्तस्मान्मोदते दिवि रुद्रवत्

Kahit ang nagkasala ng brahmahatyā, kung mag-aayuno nang tatlong gabi at maligo sa tīrtha na ito, ay mapapalaya sa kasalanang iyon at magagalak sa langit na tulad ni Rudra.

Verse 39

प्राचीने देव्यहं नित्यं वसामि सहितस्त्वया । प्रभासे तु महाक्षेत्रे विशेषात्तत्र भामिनि

O Diyosa, ako’y laging nananahan sa Prācīna na kasama ka; at sa dakilang banal na pook ng Prabhāsa, O marilag, ako’y nananatili roon sa isang natatanging paraan.

Verse 40

सरस्वत्युत्तरे तीरे यस्त्यजेदात्मनस्तनुम् । प्राचीने तु वरारोहे न चेहागच्छते पुनः

Sinumang magbitiw ng katawan sa hilagang pampang ng Sarasvatī—sa Prācīna, O marikit ang balakang—ay hindi na muling babalik sa mundong ito.

Verse 41

आप्लुतो वाजिमेधस्य फलं प्राप्स्यति पुष्कलम् । नियमैश्चोपवासैश्च शोषयेद्देहमात्मनः

Sa pagligo rito, nakakamit ang saganang bunga na katumbas ng Aśvamedha. At sa pamamagitan ng pagpipigil at pag-aayuno, dapat sanayin—maging patuyuin—ang sariling katawan sa pamamagitan ng tapasya.

Verse 42

जलाहारा वायुभक्षाः पर्णाहाराश्च तापसाः । यथा स्थंडिलगा नित्यं ये चान्यनियमाः पृथक्

May mga tapasvi na nabubuhay sa tubig, may waring ‘kumakain’ ng hangin, may nabubuhay sa mga dahon; gayundin yaong laging nakahiga sa hubad na lupa, at yaong may iba’t ibang hiwalay na disiplina.

Verse 43

एवं मंक्याश्रमे येषां वसतां मृत्युरागतः । न ते मनुष्या देवास्ते सत्यमेतद्ब्रवीमि ते

Kaya nga, yaong naninirahan sa Maṅkyāśrama kapag dumating ang kamatayan: hindi sila mga tao lamang—sila’y mga deva. Ang katotohanang ito ang ipinahahayag ko sa iyo.

Verse 44

अस्मिंस्तीर्थे तु यो दद्यात्त्रुटिमात्रं तु कांचनम् । श्रद्धया द्विजमुख्याय मेरुतुल्यं फलं लभेत्

Sa tīrtha na ito, sinumang maghandog—kahit munting butil ng ginto—na may śraddhā sa isang dakilang brāhmaṇa, ay tatanggap ng gantimpalang kasinglaki ng Bundok Meru.

Verse 45

अस्मिंस्तीर्थे तु ये श्राद्धं करिष्यंति च मानवाः । एकविंशत्कुलोपेताः स्वर्गं यास्यंति ते ध्रुवम्

Ang sinumang magsagawa ng śrāddha sa banal na tīrtha na ito ay tiyak na makararating sa langit, kasama ang dalawampu’t isang salinlahi ng kanilang angkan.

Verse 46

पितॄणां वल्लभे तीर्थे पिण्डेनैकेन तर्प्पिताः । ब्रह्मलोकं गमिष्यंति गयाश्राद्धकृतो यथा

Sa tīrtha na minamahal ng mga Ninuno (Pitṛ), kapag sila’y napasiyahan kahit sa iisang handog na piṇḍa, mararating nila ang Brahmaloka, gaya ng śrāddha na ginagawa sa Gayā.

Verse 47

कृष्णपक्षे चतुर्द्दश्यां स्नानं च विहितं सदा । पिण्याकैंगुदकेनापि पिंडं तत्र ददाति यः । पितॄणामक्षया तृप्तिः पितृलोकं स गच्छति

Sa caturdaśī ng madilim na kalahati (kṛṣṇa-pakṣa), laging itinatagubilin ang pagligo roon. Sinumang maghandog ng piṇḍa doon, kahit sa payak na alay tulad ng latak ng langis at tubig, ang kanyang mga Ninuno ay magkakamit ng di-mauubos na kasiyahan, at siya’y makararating sa Pitṛloka.

Verse 48

भूयश्चान्नं प्रयच्छंति मोक्षमार्गं व्रजंति ते

Bukod dito, ang mga nagbibigay ng pagkain bilang dāna ay tatahak sa landas ng mokṣa, ang daan ng paglaya.

Verse 49

दधि दद्याद्योऽपि तत्र ब्राह्मणाय मनोरमम् । सोऽग्निलोकं समासाद्य भुंक्ते भोगान्सुशोभनान्

Sinumang maghandog doon ng masarap na dadhi (curd) sa isang brāhmaṇa, siya’y makararating sa Agniloka at magtatamasa ng mariringal na kaluguran.

Verse 50

ऊर्णां प्रावरणं योऽपि भक्त्या दद्याद्द्विजोत्तमे । सोऽपि याति परां सिद्धिं मर्त्यैरन्यैः सुदुर्ल्लभाम्

Sinumang may debosyon na maghandog ng pantakip na yari sa lana sa isang dakilang brāhmaṇa—siya man ay makakamit ang pinakamataas na siddhi, na napakahirap makuha ng ibang mortal.

Verse 51

ये चात्र मलनाशाय विशेयुर्मानवा जलम् । गोप्रदानसमं तेषां सुखेन फलमादिशेत्

At yaong mga taong lumusong sa tubig dito upang maalis ang karumihan—ipahayag na madali nilang matatamo ang bungang kapantay ng pag-aalay ng isang baka.

Verse 52

भावेन यो नरस्तत्र कश्चित्स्नानं समाचरेत् । सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते

Sinumang magsagawa ng paliligo roon nang may taos-pusong debosyon ay napapalaya sa lahat ng kasalanan at pinararangalan sa daigdig ni Brahmā.

Verse 53

तर्पणात्पिंडदानाच्च नरकेष्वपि संस्थिताः । स्वर्गं प्रयांति पितरः सुपुत्रेण हि तारिताः

Sa pamamagitan ng tarpaṇa at pag-aalay ng piṇḍa, ang mga ninuno—kahit nasa mga kalagayang mala-impyerno—ay nakararating sa langit, sapagkat tunay silang inililigtas ng mabuting anak na lalaki.

Verse 54

प्राचीं सरस्वतीं प्राप्य याति तीर्थं हिमालयम् । स करस्थं समुत्सृज्य कूर्परेण समालिहेत्

Pagkarating sa Sarasvatī na dumadaloy sa silangan, nagpapatuloy ito sa banal na tawiran ng Himalaya. Pakawalan ang nasa kamay, at saka punasan iyon gamit ang siko.

Verse 55

यंयं काममभिध्याय तस्मिन्प्राणान्परित्यजेत् । तंतं सकलमाप्नोति तीर्थमाहात्म्ययोगतः

Anumang hangarin ang pagnilayan ng tao at saka iwan ang buhay doon—sa bisa ng kadakilaan ng tīrtha, natatamo niya nang ganap ang mismong hangaring iyon.

Verse 56

अन्यद्देवि पुरा गीतं गांगेयेन युधिष्ठिरे । सत्यमेव हि गंगायां वयं जाता युधिष्ठिर

O Diyosa, noon ay may isa pang kasabihang inawit ni Gāṅgeya kay Yudhiṣṭhira: “Tunay nga—kami’y isinilang sa Ilog Gaṅgā, O Yudhiṣṭhira.”

Verse 58

सरस्वती सर्वनदीषु पुण्या सरस्वती लोकसुखावहा सदा । सरस्वतीं प्राप्य सुदुःखिता नराः सदा न शोचन्ति परत्र चेह च

Sa lahat ng ilog, ang Sarasvatī ang pinakabanal; ang Sarasvatī ay laging nagkakaloob ng ligaya sa mga daigdig. Kahit ang taong nabibigatan ng matinding dalamhati, pagdating sa Sarasvatī, hindi na nagdadalamhati—sa buhay na ito man o sa kabilang-buhay.

Verse 97

याः काश्चित्सरितो लोके तासां पुण्या सरस्वती

Anuman ang mga ilog na nasa daigdig, sa mga iyon ang Sarasvatī ang banal at pinakadakila sa bisa.