Adhyaya 236
Isinasalaysay ng Adhyaya 236 ang pagtatatag at pinupuring bisa ng pook na Durvāsā-Āditya (Sūrya) sa loob ng Prabhāsa-kṣetra. Nagsisimula ito sa tagubilin ng paglalakbay-dambana patungo sa dambanang “Durvāsā-Āditya,” kung saan ang rishi na si Durvāsas ay nagsagawa ng tapas sa loob ng isang libong taon, may mahigpit na pagpipigil at pagsamba (upāsanā) kay Sūrya. Nagpakita si Sūrya at nagkaloob ng biyaya; hiniling ni Durvāsas na manahan ang Diyos doon magpakailanman hangga’t nananatili ang daigdig, na sumikat ang kabanalan ng lugar, at manatiling malapit ang presensiya sa itinayong imahen. Pinagbigyan ito ni Sūrya. Pagkaraan, tinawag ni Sūrya si Yamunā (bilang anyong-ilog) at si Dharma-rāja Yama upang makibahagi sa banal na kaayusan ng kṣetra, at inatasan sila ng tungkuling magbantay at magtakda ng kaayusan—lalo na sa pag-iingat sa mga deboto at sa mga brāhmaṇa na may sambahayan. Itinatakda rin ng salaysay ang sagradong topograpiya: ang paglitaw ni Yamunā sa daanang-ilalim ng lupa, ang pagbanggit sa isang kuṇḍa at ugnayang “Dundubhi”/Kṣetrapāla, at ang mga bunga ng paliligo at pag-aalay para sa mga ninuno. Sa huling bahagi, itinatala ang mga pagtalima ayon sa panahon: pagsamba sa Durvāsā-arka tuwing Māgha śukla saptamī; paliligo sa buwan ng Mādhava at Sūrya-pūjā; at pagbigkas ng sanlibong pangalan ni Sūrya malapit sa dambana. Ipinapangako ng phalaśruti ang pagdami ng merit, pagluwag sa mabibigat na kasalanan, katuparan ng mithiin, proteksiyon, kagalingan sa katawan, at kasaganaan. Nagtatapos ito sa tuntunin ng hangganang banal (kalahating gavyūti) at sa pagbubukod sa mga walang bhakti kay Sūrya.
Shlokas
Verse 1
ततो गच्छेन्महादेवि दुर्वासादित्यमुत्तमम् । यत्र दुर्वाससा तप्तं तपो वर्षसहस्रकम् । निराहारो जिताहारः सूर्याराधनतत्परः
Pagkaraan nito, O Dakilang Diyosa, nararapat na magtungo sa dakilang dambana ng Durvāsāditya, kung saan si Durvāsas ay nagsagawa ng matinding tapa sa loob ng isang libong taon—nag-aayuno, pinipigil ang pagkain, at lubos na nakatuon sa pagsamba kay Sūrya, ang Diyos ng Araw.
Verse 2
एवं कालेन महता दिव्यतेजा जनाधिपः । प्रत्यक्षं दर्शनं गत्वा प्राह सूर्यो महामुनिम्
Sa gayon, matapos ang mahabang panahon, ang maningning na panginoon (si Durvāsas), pinuno sa mga tao, ay nagkamit ng tuwirang darśana; at nagpakita si Sūrya at nagsalita sa dakilang muni.
Verse 3
सूर्य उवाच । मा ब्रह्मन्साहसं कार्षीर्वरं वरय सुव्रत । अप्राप्यमपि दास्यामि यत्ते मनसि वर्तते
Wika ni Sūrya: “O Brahmin, huwag kang kumilos nang padalus-dalos. O may dakilang panata, pumili ka ng biyaya. Kahit yaong mahirap makamtan, ipagkakaloob Ko—anumang nananahan sa iyong isipan.”
Verse 4
दुर्वासा उवाच । प्रसन्नो यदि मे देव वरार्हो यदि चाऽप्यहम् । अत्र स्थाने त्वया स्थेयं यावत्तिष्ठति मेदिनी
Wika ni Durvāsā: “Kung ikaw ay nalulugod sa akin, O Panginoon, at kung ako’y tunay na karapat-dapat sa biyaya, manahan Ka nawa sa pook na ito hangga’t nananatili ang daigdig.”
Verse 5
दुर्वासादित्यना माऽत्र लोके ख्यातिं च गच्छतु । मया प्रतिष्ठिता या तु प्रतिमा तव सुन्दरी
“At sa mundong ito, nawa’y sumikat dito ang pangalang ‘Durvāsā-Āditya’. At nawa’y maging bantog at sambahin ang iyong marikit na larawan (pratimā) na aking itinatag.”
Verse 6
तस्यां सांनिध्यमेवास्तु तव देव जगत्पते । सांनिध्यं कुरुत चात्र यमुना दुहिता तव । त्वत्सुतस्तु महातेजा धर्मराजो महाबलः
Sa banal na anyong iyon, nawa’y manahan ang Iyong sagradong presensya, O Diyos, Panginoon ng sanlibutan. At dito rin, nawa’y itatag ni Yamunā, Iyong anak na babae, ang kanyang presensya; at nawa’y ang Iyong anak—si Dharmarāja na makapangyarihan at nagliliwanag nang dakila—ay manahan din dito.
Verse 7
सूर्य उवाच । एतत्सर्वं मुनिश्रेष्ठ त्वयोक्तं संभविष्यति । तीर्थानां कोटिरन्या च गंगादीनां महामुने
Wika ni Sūrya: “O pinakadakila sa mga pantas, ang lahat ng iyong sinabi ay magaganap. At, O dakilang muni, magkakaroon pa ng isa pang ‘koti’ ng mga tīrtha—na pinangungunahan ng Gaṅgā at iba pa—na mauugnay dito.”
Verse 8
आगमिष्यति ते स्थानं निश्चितं वचनान्मम । अत्र स्थाने मया ब्रह्मन्स्थातव्यं सह दैवतैः
Ang iyong pook ay tiyak na magaganap, sa katiyakan ng aking salita. O Brahmin, sa lugar na ito ako’y dapat manahan, kasama ng mga diyos.
Verse 9
आदित्यानां प्रभावैस्तु ब्रह्मांडोदरवासिनाम् । तेषां माहात्म्यसंयुक्तः स्थास्ये चात्र महामुने
Tunay nga, sa kapangyarihan ng mga Āditya na nananahan sa loob ng sansinukob, O dakilang muni, mananatili rin ako rito, taglay ang kanilang kadakilaan (māhātmya).
Verse 10
सवितॄणां सहस्रेण दृष्टेनैव तु यत्फलम् । तत्फलं कोटिगुणितं दुर्वासादित्यदर्शनात्
Anumang kabanalang bunga na makakamtan sa pagtanaw lamang sa isang libong Sūrya, ang bungang iyon ay nagiging pinarami nang isang ‘koti’ sa pamamagitan ng darśana (banal na pagtanaw) kay Durvāsā-Āditya.
Verse 11
लप्स्यंते प्राणिनः सर्वे यज्ञकोटिफलं तथा । एवमुक्त्वा तदा सूर्यः सस्मार तनयां निजाम् । तथा च धर्मेराजानं सर्वप्राणिनियामकम्
“Lahat ng nilalang na may buhay ay magkakamit din ng bunga na tulad ng sa isang koṭi ng mga paghahandog na yajña.” Pagkasabi nito, inalaala ni Sūrya ang sarili niyang anak na babae, at gayundin si Dharmarāja, ang haring nagtatakda at pumipigil sa lahat ng nilalang.
Verse 12
स्मृतमात्रा तत्र भित्त्वा पातालतलमुद्ययौ । सा नदीरूपिणी देवी तीर्थकोटिसमन्विता
Sa sandaling siya’y naalaala, siya’y umangat doon, binasag ang ibabaw ng Pātāla (daigdig sa ilalim). Ang diyosang iyon, na nag-anyong ilog, ay lumitaw na taglay ang isang koṭi ng mga tīrtha.
Verse 13
यमश्च तत्र भगवान्कालदंडधरस्तदा । ऊचतुः प्रणयोपेतौ सूर्यं भुवनसाक्षिणम्
Noon, si Yama rin—ang kagalang-galang na Panginoon na may hawak ng tungkod ni Kāla (Panahon)—ay nagsalita roon nang may pag-ibig at paggalang, sa pagharap kay Sūrya, ang saksi ng lahat ng daigdig.
Verse 14
यम उवाच । आज्ञापयतु मां देवो यमुनां च जगत्प्रभुः । कार्यं यद्भाविनोऽर्थस्य तत्करिष्ये न संशयः
Wika ni Yama: “Nawa’y utusan ako ng Panginoon ng sanlibutan—at si Yamunā rin. Anumang dapat gawin para sa kapakinabangan ng darating, iyon ay aking tutuparin nang walang pag-aalinlangan.”
Verse 15
सूत उवाच । अत्र क्षेत्रे स्वरूपेण स्थातव्यं वचनान्मम । पापिनां प्राणिनां चात्र रक्षा कार्या प्रयत्नतः
Sinabi ni Sūta: “Sa banal na pook na ito, manatili kayo sa sarili ninyong hayag na anyo, ayon sa aking salita; at dito, magsikap kayong magbigay ng pag-iingat maging sa mga nilalang na makasalanan.”
Verse 16
सूर्यभक्ताः सदा रक्ष्या ब्राह्मणा गृहमेधिनः । त्वं चापि यमुने चात्र कोटितीर्थेन संयुता
Ang mga deboto ni Sūrya ay dapat laging pangalagaan—lalo na ang mga brāhmaṇa na tumutupad sa dharma ng tahanan. At ikaw rin, O Yamunā, ay itatatag dito, na kaisa ng Koṭitīrtha.
Verse 17
वस त्वं भव सुप्रीता स्थाने दुर्वाससोद्भवे । इत्येवमुक्त्वा देवेशस्तत्र दुर्वाससोंऽतिके
“Manahan ka rito at maging lubos na nalulugod, sa pook na sumibol dahil kay Durvāsas.” Pagkasabi nito, ang Panginoon ng mga deva ay nanatili roon, malapit kay Durvāsas.
Verse 18
पश्यतां सर्वदेवानामंतर्द्धानमगात्प्रभुः । दुर्वासास्तु तदा हृष्टो यावत्पश्यति स्वाश्रमम्
Habang nakatingin ang lahat ng mga deva, naglaho sa paningin ang Panginoon. Noon, si Durvāsas ay nagalak at nagpatuloy hanggang sa masilayan ang sarili niyang āśrama.
Verse 19
तावत्पातालमार्गेण यमुना प्रादुराभवत् । यमश्च भगवांस्तत्र दृष्टः क्षेत्रपरूपधृक्
Noon din, nagpakita si Yamunā sa pamamagitan ng daang nasa ilalim ng lupa. At nakita rin doon ang kagalang-galang na si Yama, na nag-anyong tagapagbantay ng kṣetra.
Verse 20
ईश्वर उवाच । इत्थं समभवत्तत्र यमुनोद्भेदमुत्तमम् । कुण्डमादित्यतो याम्ये दुंदुभिस्तत्र पूर्वतः
Wika ni Īśvara: “Gayon nga, sa pook na iyon naganap ang dakilang paglitaw ni Yamunā. Sa timog ng Āditya ay may isang lawa, at sa silangan nito ay ang tīrtha na tinatawag na Duṃdubhi.”
Verse 21
क्षेत्रपालो महादेवि यतो दुंदुभिनिःस्वनः । तत्र स्नात्वा महाकुण्डे यः संतर्पयते पितॄन्
O dakilang Diyosa, sa pook na naririnig ang tunog ng Duṃdubhi—naroon ang Kṣetrapāla, ang tagapagbantay ng banal na lupain. Sinumang maligo roon sa dakilang lawa at maghandog ng tarpaṇa upang bigyang-kasiyahan ang mga Pitṛ (mga ninuno)…
Verse 22
दश वर्षाणि पञ्चैव तृप्तिं यांति पितामहः । पिंडदानेन दत्तेन पितॄणां तुष्टिमावहेत् । नरके तु स्थितानां च मुक्तिर्भूयान्न संशयः
Ang mga ninuno (pitāmaha) ay nagkakamit ng kasiyahan sa loob ng labinlimang taon. Sa pag-aalay ng piṇḍa, nadudulot ang kagalakan sa mga Pitṛ; at maging yaong nasa impiyerno ay magkakaroon ng masaganang paglaya—walang pag-aalinlangan.
Verse 23
माघे मासि सिते पक्षे सप्तम्यां संयतात्मवान् । दुर्वासार्कं च संपूज्य मुच्यते ब्रह्महत्यया
Sa buwan ng Māgha, sa maliwanag na kalahati, sa ikapitong araw ng buwan, ang debotong may pagpipigil-sa-sarili na sumasamba nang wasto kay Durvāsārka (Araw ni Durvāsā) ay napapalaya sa kasalanang brahma-hatyā (pinakamabigat na kasalanan ng pagpatay sa brāhmaṇa).
Verse 24
स्नात्वा तु यमुना कुण्डे माधवे मासि मानवः । पूजयेद्भक्तिभावेन रविं गगनभूषणम्
Sa buwan ng Mādhava (Vaiśākha), matapos maligo sa Yamunā-kuṇḍa, nararapat sambahin si Ravi—ang Araw, hiyas ng kalangitan—sa pusong may debosyon.
Verse 25
पठेत्सहस्रं नाम्ना तु दुर्वासादित्यसंनिधौ । षण्मासान्मुच्यते जंतुर्यद्यपि ब्रह्महा नरः
Sa harap ni Durvāsāditya, dapat bigkasin ang “isang libong pangalan” (sahasranāma). Sa loob ng anim na buwan, ang nilalang ay mapapalaya—kahit pa siya’y nagkasala ng brahma-hatyā.
Verse 26
सर्वमंगलमांगल्यं सर्वपापप्रणाशनम् । दुर्वासादित्यनामानं सूर्यं को नु न पूजयेत्
Ang Araw na may pangalang Durvāsāditya ang kabanalan ng lahat ng kabanalan at tagapaglipol ng bawat kasalanan—sino nga ba ang hindi sasamba sa Araw na iyon?
Verse 27
न तदस्ति भयं किंचिद्यदनेन न शाम्यति । दर्शनेनापि सूर्यस्य तत्र दुर्वाससः प्रिये
O minamahal ni Durvāsā, walang anumang takot na hindi napapawi sa pamamagitan nito; kahit sa pagtanaw lamang sa Araw doon, ang pangamba ay humuhupa.
Verse 28
संपद्यंते तथा कामाः सर्व एव यथेप्सिताः । बंध्यानां पुत्रफलदं भीतानां भयनाशनम्
Kaya nga, natutupad ang lahat ng ninanais ayon sa minimithi; nagbibigay ito ng bunga ng isang anak na lalaki sa mga baog, at winawasak ang takot ng mga nangangamba.
Verse 29
भूतिप्रदं दरिद्राणां कुष्ठिनां परमौषधम् । बालानां चैव सर्वेषां ग्रहरक्षोनिवारणम् । महापापोपशमनं दुर्वासादित्यदर्शनम्
Ang pagtanaw kay Durvāsāditya ay nagkakaloob ng kasaganaan sa dukha, siyang pinakadakilang gamot sa may ketong; para sa lahat ng bata, iniiwas nito ang salot ng mga planeta at masasamang espiritu, at pinapawi maging ang malalaking kasalanan.
Verse 30
हेमाश्वस्तत्र दातव्यः सूर्यमुद्दिश्य भामिनि । ब्राह्मणे वेदसंयुक्ते तेन दत्ता मही भवेत्
O marikit na ginang, doon ay nararapat maghandog ng kabayong ginto na iniaalay sa Araw; kapag ibinigay ito sa isang brāhmaṇa na may kaalaman sa mga Veda, ang handog na iyon ay parang ipinagkaloob ang mismong daigdig.
Verse 31
यस्तत्र पूजयेद्देवं क्षेत्रपालं च दुन्दुभिम् । स पुत्रपशुमान्धीमाञ्छ्रीमान्भवति मानवः
Sinumang sumamba sa Diyos doon—kasama ang Kṣetrapāla at Dundubhi—ay magiging taong pinagkalooban ng mga anak at mga alagang hayop, marunong at masagana.
Verse 32
न भयं जायते तस्य त्रिविधं वरवर्णिनि । अर्धगव्यूतिमात्रं तु तत्र क्षेत्रं रवेः स्मृतम्
O ginang na may napakagandang anyo, hindi sumisibol sa kanya ang tatluhang takot; at ang banal na nasasakupan ni Ravi (ang Araw) doon ay sinasabing umaabot lamang sa kalahating gavyūti.
Verse 33
न तत्र प्रविशेज्जन्तुः सूर्यभक्तिविवर्जितः । इत्येतत्कथितं देवि माहात्म्यं सूर्यदैवतम्
Walang nilalang ang nararapat pumasok sa banal na pook na iyon kung walang debosyon kay Sūrya. Ganito, O Devī, ang ipinahayag na Māhātmya na ang Araw ang namumunong diyos.
Verse 236
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये दुर्वासादित्यमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्त्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः
Sa ganito nagtatapos, sa Śrī Skanda Mahāpurāṇa—sa Saṃhitā na may walumpu’t isang libong taludtod—sa ikapitong aklat na tinatawag na Prabhāsa Khaṇḍa, sa unang bahagi na Prabhāsakṣetra Māhātmya, ang kabanatang pinamagatang “Paglalarawan ng Kadakilaan nina Durvāsā at Āditya,” na siyang Kabanata 236.