Adhyaya 11

Verse 1

सूत उवाच । इति प्रोक्ता तदा देवि विस्मयोत्फुल्ललोचना । रोमांचकञ्चुका सुभ्रूः पुनः पप्रच्छ भूसुराः

Sinabi ni Sūta: Nang masabi iyon, ang Diyosa—nakadilat ang mga mata sa pagkamangha, nangingilabot ang katawan, at maganda ang mga kilay—ay muling nagtanong sa banal na pantas.

Verse 2

देव्युवाच । धन्याऽहं कृतपुण्याऽहं तपः सुचरितं मया । यदेष क्षेत्र महिमा महादेवान्मया श्रुतः

Sinabi ng Diyosa: Mapalad ako; puspos ako ng kabutihan—ang aking pag-aayuno at pagninilay (tapas) ay naisagawa nang wasto—sapagkat narinig ko mula kay Mahādeva ang kadakilaan ng banal na kṣetra na ito.

Verse 3

भगवन्देवदेवेश संसारार्णवतारक । पृष्टं तु यन्मया पूर्वं तत्सर्वं कथितं हर

O Mapagpalang Panginoon, Diyos ng mga diyos, tagapagpatawid sa karagatan ng saṃsāra—ang lahat ng aking naitanong noon ay naipaliwanag mo na, O Hara.

Verse 4

पुनश्च देवदेवेश त्वद्वाक्यामृतरंजिता । न तृप्तिमधिगच्छामि देवदेव महेश्वर

Muli, O Panginoon ng mga diyos—nalulugod sa nektar ng Iyong mga salita—hindi pa rin ako nabubusog, O Diyos ng mga diyos, O Maheśvara.

Verse 5

किंचित्प्रष्टुमनाश्चास्मि प्रभासक्षेत्रविस्तरम् । तन्मे कथय कामेश दयां कृत्वा जगत्प्रभो

Nais kong magtanong pa nang kaunti tungkol sa buong lawak ng Prabhāsa-kṣetra. Ipagpaumanhin at isalaysay Mo sa akin, O Kāmeśa—sa habag, O Panginoon ng sanlibutan.

Verse 6

ईश्वर उवाच । पृथिव्या मध्यगर्भस्थं जंबूद्वीपमिति स्मृतम् । तच्च वै नवधा भिन्नं वर्षभेदेन सुन्दरि

Wika ni Īśvara: “Sa pinakagitna ng daigdig ay naroroon ang tinatawag na Jambūdvīpa. O marikit, tunay ngang nahahati ito sa siyam na bahagi, ayon sa pagkakaiba ng mga rehiyon (varṣa).”

Verse 7

तस्याद्यं भारतं वर्षं तच्चापि नवधा स्मृतम् । नवयोजनसाहस्रं दक्षिणोत्तरमानतः

“Sa mga iyon, ang pangunahin ay ang Bhārata-varṣa; ito man ay inaalala ring siyam ang pagkakahati. Mula timog hanggang hilaga, umaabot ito sa siyam na libong yojana.”

Verse 8

अशीतिश्च सहस्राणि पूर्वपश्चायतं स्मृतम् । उत्तरे हिमवानस्ति क्षीरोदो दक्षिणे स्मृतः

“Ang lawak nito mula silangan hanggang kanluran ay sinasabing walumpung libong yojana. Sa hilaga ay naroroon ang Himavān, at sa timog ay inaalala ang Kṣīroda (karagatang gatas).”

Verse 9

एतस्मिन्नंतरे देवि भारतं क्षेत्रमुत्तमम् । कृतं त्रेता द्वापरं च तिष्यं युगचतुष्टयम्

Sa loob ng lawak na ito, O Diyosa, ang Bhārata ang pinakadakilang banal na kṣetra. Dito binibilang ang apat na yuga—Kṛta, Tretā, Dvāpara, at Tiṣya (Kali).

Verse 10

अत्रैवैषा युगावस्था चतुर्वर्णश्च वै जनः । चत्वारि त्रीणि च द्वे च तथैवैक शरच्छतम्

Dito nga matatagpuan ang kaayusan ng mga yuga, at dito rin nakaayos ang sangkatauhan sa apat na varṇa. (Ang tagal ng mga yuga) ay sinusukat bilang apat, tatlo, dalawa, at gayundin ay isang daang “siglo ng taglagas”, ayon sa kani-kaniyang sukat.

Verse 11

जीवन्त्यत्र नरा देवि कृतत्रेतादिषु क्रमात् । यदेतत्पार्थिवं पद्मं चतुष्पत्रं मयोदितम्

Dito, O Diyosa, namumuhay ang mga tao ayon sa wastong pagkakasunod sa Kṛta, Tretā, at iba pang yuga. Ang makalupang lotus na aking inilarawan ay may apat na talulot.

Verse 12

वर्षाणि भारताद्यानि पत्राण्यस्य चतुर्द्दिशम् । भारतं केतुमालं च कुरु भद्राश्वमेव च

Ang mga lupain na nagsisimula sa Bhārata ang mga talulot nito, na umaabot sa apat na panig: Bhārata, Ketumāla, Kuru, at Bhadrāśva.

Verse 13

भारतं नाम यद्वर्षं दाक्षिणात्यं मयोदितम् । दक्षिणापरतो यस्य पूर्वेण च महोदधिः । हिमवानुत्तरेणास्य कार्मुकस्य यथा गुणः

Ang lupain na tinatawag na Bhārata, na aking inilarawang nasa timog, ay may dakilang karagatan sa silangan, at gayundin sa timog at kanluran; sa hilaga naman ay ang Himavān. Kaya ang anyo nito ay tulad ng isang busog.

Verse 14

तदेतद्भारतं वर्षं सर्वबीजं वरानने । तत्कर्मभूमिर्नान्यत्र संप्राप्तिः पुण्यपापयोः

Kaya nga, O may magandang mukha, ang Bhārata-varṣa na ito ang binhi at pinagmumulan ng lahat ng bunga. Ito ang lupain ng karma; wala nang ibang dako na may gayong pagkamithiin ng kabutihan at kasalanan sa pamamagitan ng gawa.

Verse 15

देवानामपि देवेशि सदैवैष मनोरथः । अपि मानुष्यमाप्स्यामो भारते प्रत्युत क्षितौ

Kahit para sa mga diyos, O Diyosa na Panginoon ng mga diyos, ito ang laging minimithing hangarin: “Nawa’y makamtan namin ang kapanganakang-tao—tunay nga, sa lupa ng Bhārata!”

Verse 16

भद्राश्वेऽश्वशिरा विष्णुर्भारते कूर्मसंस्थितः । वराहः केतुमाले च मत्स्यरूपस्तथोत्तरे

Sa Bhadrāśva, nananahan si Viṣṇu bilang Hayagrīva (may ulong-kabayo); sa Bhārata, Siya’y nakatatag sa anyong Kūrma (Pagong); sa Ketumāla, Siya’y naroroon bilang Varāha (Baboy-damo); at sa hilagang lupain, Siya’y lumilitaw sa anyong Matsya (Isda).

Verse 17

तेषु नक्षत्रविन्यासाद्विषयाः समवस्थिताः । चतुर्ष्वपि महादेवि विग्रहो नव पादकः

Sa mga lupain na yaon, ang mga nasasakupan ay nakaayos ayon sa pagkakalatag ng mga nakṣatra (bahay-buwan). O Mahādevī, sa apat na panig, ang nahayag na anyo ay may siyam na paa (nahahati sa siyam na bahagi/hakbang).

Verse 18

भारतो यो महादेवि कूर्मरूपेण संस्थितः । नक्षत्रग्रहविन्यासं तस्य ते कथयाम्यहम्

O Mahādevī, tungkol sa Bhārata—na nakatatag sa anyong Kūrma (Pagong)—isasalaysay ko ngayon sa iyo ang pagkakaayos ng mga nakṣatra at mga planeta (graha) nito.

Verse 19

प्राङ्मुखो भगवान्देवो कूर्मरूपी व्यवस्थितः । आक्रम्य भारतं वर्षं नवभेदमिदं प्रिये

Nakaharap sa silangan, ang Mapalad na Panginoon ay nananatili sa anyong Kūrma (Pagong na banal), at sinasaklaw ang Bhārata-varṣa—ang minamahal na lupang ito na nahahati sa siyam na bahagi, o minamahal.

Verse 20

नवधा संस्थितस्यास्य नक्षत्राणि निबोध मे । कृत्तिका रोहिणी सौम्यं तृतीयं कूर्मपृष्ठिगम्

Unawain mo mula sa akin ang mga nakṣatra ng (Bhārata) na nakalagay sa siyam na bahagi. Ang Kṛttikā, Rohiṇī, at Saumya (Mṛgaśīrṣa)—ang tatlong ito’y sinasabing nasa likod ng banal na Pagong.

Verse 21

रौद्रं पुनर्वसुः पुष्यं नक्षत्रत्रितयं मुखे । आश्लेषाख्यं तथा पैत्रं फाल्गुनी प्रथमा प्रिये

Ang Raudra (Ārdrā), Punarvasu, at Puṣya—ang tatlong nakṣatra na ito ay nasa mukha ng Pagong. Pagkaraan ay dumarating ang Āśleṣā, Paitra (Maghā), at ang unang Phālgunī (Pūrva-Phālgunī), o minamahal.

Verse 22

नक्षत्रत्रितयं पादमाश्रितं पूर्वदक्षिणम् । फाल्गुनी चोत्तरा हस्तं चित्रा चर्क्षत्रयं स्मृतम्

Isang tatluhang nakṣatra ang nakahimlay sa paa sa timog-silangan. Doon, ang Phālgunī (Uttara-Phālgunī), Hasta, at Citrā ay inaalala bilang isang pangkat na tatlo.

Verse 23

कूर्मस्य दक्षिणे कुक्षौ चर्क्षपादं तथाऽपरम् । स्वाती विशाखा मैत्रं च नैरृते त्रितयं स्मृतम्

Sa timog na tagiliran ng Pagong—sa may tiyan—may isa pang bahagi ng pagkakaayos ng mga nakṣatra. Sa timog-kanluran, inaalala ang tatluhang Svātī, Viśākhā, at Maitra (Anurādhā).

Verse 24

ऐंद्रं मूलं तथाषाढा पृष्ठे तु त्रितयं स्मृतम् । आषाढा श्रवणं चैव धनिष्ठा चात्र शब्दिता

Sa likuran, ang tatluhan ay inaalala bilang Aiṃdra (Jyeṣṭhā), Mūla, at Āṣāḍhā. Dito rin binabanggit ang Āṣāḍhā, Śravaṇa, at Dhaniṣṭhā bilang kaugnay na pangkat.

Verse 25

नक्षत्रितयं पादे वायव्ये तु यशस्विनि । वारुणं चैव नक्षत्रं तथा प्रोष्ठपदाद्वयम्

Sa paa sa hilagang-kanluran, O marangal, naroon ang tatluhang nakṣatra: ang Vāruṇa nakṣatra (Śatabhiṣaj) at ang pares na Proṣṭhapadā (Pūrva- at Uttara-Proṣṭhapadā).

Verse 26

कूर्मस्य वामकुक्षौ तु त्रितयं संस्थितं प्रिये । रेवती चाश्विदैवत्यं याम्यं चर्क्षमिति त्रयम् । ईशपादे समाख्यातं शुभाशुभफलं शृणु

Minamahal, sa kaliwang tagiliran ng Pagong ay nakalagay ang isang tatluhan—Revatī, ang bituing ang mga diyos na Aśvin ang pinuno, at ang timog na asterismo: ang tatlong ito. Ipinahahayag na sila’y kabilang sa dako ng Panginoon; ngayo’y pakinggan ang mabuti at masamang bunga na kaugnay nila.

Verse 27

यस्यर्क्षस्य पतिर्यो वै ग्रहस्तद्धैन्यतो भयम् । तद्देशस्य महादेवि तथोत्कर्षे शुभागमः

O Dakilang Diyosa, alinmang planeta ang panginoon ng isang asterismo—kapag ang planetang iyon ay napipinsala, may takot na sumisibol mula sa kamalasan sa lupaing iyon; ngunit kapag ito’y lumalakas, dumarating ang mabubuting bunga sa bayang iyon.

Verse 28

एष कूर्मो मयाख्यातो भारते भगवानिह । नारायणो ह्यचिंत्यात्मा यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम्

Gayon ko inilarawan ang banal na Pagong na ito dito sa Bhārata. Siya si Nārāyaṇa, ang di-maaarok na Sarili, na siyang pinagtitindigan ng lahat ng bagay.

Verse 29

मेषवृषौ हृदो मध्ये मुखे च मिथुनादिकौ । प्राग्दक्षिणे तथा पादे कर्कसिंहौ व्यवस्थितौ

Ang Mesha at Vrishabha ay inilagay sa gitna ng puso; ang Mithuna at ang kasunod na rashi ay nasa bibig. Gayundin, sa paa sa timog-silangan, naroon ang Karka at Simha na nakapuwesto.

Verse 30

सिंहकन्यातुलाश्चैव कुक्षौ राशित्रयं स्मृतम् । धटोऽध वृश्चिकाश्चोभौ पादे दक्षिणपश्चिमे

Ang Simha, Kanya, at Tula—ang tatlong rashi na ito ay sinasabing nasa tagiliran. Sa ibaba, sa paa sa timog-kanluran, kapwa inilagay ang Kumbha at Vrishchika.

Verse 31

पुच्छे तु वृश्चिकश्चैव सधनुश्च व्यवस्थितः । वायव्ये वामपादे च धनुर्ग्राहादिकं त्रयम्

Sa buntot ay inilagay ang Vrishchika, at gayundin ang Dhanu. Sa hilagang-kanluran, sa kaliwang paa, inayos ang tatluhan na nagsisimula sa Dhanu at Makara.

Verse 32

कुम्भ मीनौ तथा चास्य उत्तरां कुक्षिमाश्रितौ । मीनमेषौ महादेवि पादे पूर्वोत्तरे स्थितौ

Ang Kumbha at Mina ay nananahan din sa hilagang tagiliran nito. O Mahadevi, ang Mina at Mesha ay nasa paa sa hilagang-silangan.

Verse 33

कूर्म्मदेशांस्तथर्क्षाणि देशेष्वेतेषु वै प्रिये । राशयश्च तथर्क्षेषु ग्रहा राशिव्यवस्थिताः

Minamahal, ang mga pook ng Kurma (Pagong) at ang mga nakshatra ay itinakda sa mga lupain na ito. Gayundin, ang mga rashi ay inilagay sa loob ng mga nakshatra, at ang mga planeta ay inayos ayon sa mga rashi.

Verse 34

तस्माद्ग्रहर्क्षपीडासु देशपीडां विनिर्दिशेत् । तत्र स्नानं प्रकुर्वंति दानं होमादिकं तथा

Kaya nga, kapag ang mga planeta at mga bituing-asterismo ay napipinsala, dapat ipalagay na ang kaugnay na lupain ay napipighati rin. Doon, ang mga tao’y nagsasagawa ng banal na pagligo, pagbibigay-dāna, at paghahandog sa apoy (homa) at iba pang katulad na ritwal.

Verse 35

स एष वैष्णवः पादो देवि मध्ये ग्रहोऽस्य यः । नारायणाख्योऽचिंत्यात्मा कारणं जगतः प्रभुः

O Diyosa, ito ang bahagi ng Vaiṣṇava; ang planetang nasa gitna nito ay Siya na tinatawag na Nārāyaṇa—may di-maaarok na diwa—ang Panginoon, ang sanhi ng buong sanlibutan.

Verse 36

भौमशुक्रबुधेंद्वर्कबुधशुक्रमहीसुताः । गुरुमंदासुराचार्या मेषादीनामधीश्वराः

Mars, Venus, Mercury, ang Buwan, ang Araw, Mercury, Venus, at Mars; at gayundin si Jupiter, Saturn, at ang guro ng mga Asura—sila ang ipinahahayag na mga namumunong panginoon ng Aries at ng iba pang mga tanda ng zodiako.

Verse 37

एवंविधो महादेवि कूर्मरूपी जनार्द्दनः । तस्य नैऋतपादे तु सौराष्ट्र इति विश्रुतः

Ganyan, O Dakilang Diyosa, inilarawan si Janārdana sa anyong pagong. Sa kaniyang paang timog-kanluran naroroon ang lupain na tanyag sa pangalang Saurāṣṭra.

Verse 38

स चैवं नवधा भिन्नः पुरभेदेन सुंदरि । तस्य यो नवमो भागः सागरस्य च सन्निधौ

At, O marikit, ang banal na pook na iyon ay nahahati sa siyam na bahagi ayon sa pagkakaiba ng mga lungsod o pamayanan. Sa mga ito, ang ikasiyam na bahagi ay nasa mismong kalapitan ng dagat.

Verse 39

प्रभास इति विख्यातो मम देवि प्रियः सदा । योजनानां दशद्वे च विस्तीर्णः परिमण्डलम्

O Diyosa, ito’y tanyag sa pangalang “Prabhāsa” at laging mahal sa akin. Ang bilugang lawak nito’y umaabot sa labindalawang yojana.

Verse 40

मध्येस्य पीठिका प्रोक्ता पंचयोजनविस्तृता । तन्मध्ये मद्ग्रहं देवि तिष्ठत्युदधिसंनिधौ

Sa gitna nito’y sinasabing may “pīṭhikā” (gitnang luklukan/sona ng dambana) na may lawak na limang yojana. Sa loob niyon, O Diyosa, naroon ang aking banal na tahanan, malapit sa dagat.

Verse 41

तस्य मध्ये महादेवि लिंगरूपो वसाम्यहम्

Sa pinakasentro nito, O Dakilang Diyosa, ako’y nananahan sa anyo ng Liṅga.

Verse 42

कृतस्मरात्पश्चिमतो धनुषां च शतत्रये । वसामि तत्र देवेशि त्वया सह वरानने

Sa kanluran ng Kṛtasmarā, sa layong tatlong daang busog, ako’y nananahan doon, O Ginang ng mga diyos, kasama ka, O marikit ang mukha.

Verse 43

तन्मे स्थानं महादेवि कैलासादपि वल्लभम् । गोचर्ममात्रं तत्रापि महागोप्यं वरानने

Ang aking pook na iyon, O Dakilang Diyosa, ay higit pang mahal sa akin kaysa Kailāsa. Bagama’t kasinlaki lamang ng balat ng baka, ito’y lubhang lihim, O marikit ang mukha.

Verse 44

अकथ्यं देवदेवेशि तव स्नेहात्प्रकाशितम् । एतत्प्राभासिकं क्षेत्रं प्रभया दीपितं मम

O Diyosa, Ginang ng mga diyos! Ito’y di-masambit sa salita; subalit dahil sa aking pag-ibig sa iyo, ito’y inihayag. Ang banal na kṣetra na Prābhāsika ay naliliwanagan ng aking sariling kaningningan.

Verse 45

तेन प्रभासमित्युक्तमादिकल्पे वरानने । द्वितीये तु प्रभा लब्धा सर्वैर्देवैः सवासवैः

Kaya noong unang kapanahunan, o marikit ang mukha, ito’y tinawag na “Prabhāsa”. Sa ikalawang kapanahunan naman, ang kaningningan ay natamo ng lahat ng mga diyos, kasama si Indra (ang mga Vāsava).

Verse 46

मम प्रभाभा देवेशि तेन प्राभासिकं स्मृतम् । प्रभाववन्तो देवेशि यत्र संति महासुराः

“O Diyosa, sapagkat ito ang liwanag ng sarili Kong karangalan, kaya ito’y inaalala bilang Prābhāsika. At, O Ginang ng mga diyos, doon ay naroroon ang mga dakilang asura na puspos ng kapangyarihan.”

Verse 47

अथवा तेन लोकेषु प्रभासमिति कीर्त्यते । प्रथमं भासते देवि सर्वेषां भुवि तेजसाम् । तीर्थानामादितीर्थं यत्प्रभासं तेन कीर्त्तितम्

“O kaya dahil din doon, sa mga daigdig ito’y ipinupuri bilang ‘Prabhāsa’. O Devī, ito ang unang nagliliwanag sa lahat ng ningning sa ibabaw ng lupa. Sapagkat ito ang unang tīrtha sa lahat ng tīrtha, kaya ito’y ipinahahayag na Prabhāsa.”

Verse 48

प्रकृष्टं भानुरथवा भासितो विश्वकर्मणा । यत्र साक्षात्प्रभापातो जातः प्राभासिकं ततः

“O kaya dahil doon ang Araw ay nagniningning nang higit na dakila—na wari’y pinaliwanag ni Viśvakarman—at dahil naganap ang tuwirang ‘pagbaba ng liwanag’ (prabhāpāta), kaya ito’y tinatawag na Prābhāsika.”

Verse 49

अथवा दक्षसंशप्तेनेन्दुना निष्प्रभेणच । तत्र देवि प्रभा लब्धा तेन प्राभासिकं स्मृतम् । प्रोद्दधे भारती देवी ह्यौर्वाग्निं वडवानलम्

O muli: nang ang Buwan, dahil sa sumpa ni Dakṣa, ay nawalan ng ningning, O Devī, doon niya muling natamo ang liwanag; kaya ito’y inaalala bilang Prābhāsika. Doon din iniluwal ni Bhāratī Devī ang Apoy na Aurva, ang liyab sa ilalim ng dagat (Vaḍavānala).

Verse 50

अथवा तेन देवेशि प्रभासमिति कीर्त्यते । प्रकृष्टा भारती ब्राह्मी विप्रोक्ता श्रूयतेऽध्वनि । सदा यत्र महादेवि प्रभासं तेन कीर्तितम्

O dahil din sa dahilang iyon, O Ginang ng mga diyos, ito’y pinupuri bilang “Prabhāsa”. Doon, ang dakilang Bhāratī—ang Brahmī Vāc, kapangyarihan ni Brahmā, ang banal na pananalita—na binibigkas ng mga ṛṣi ay naririnig sa daan. Sapagkat ang “liwanag” ay laging naroon, O Mahādevī, kaya ito’y ipinahahayag na Prabhāsa.

Verse 51

प्रोल्लसद्वीचिभिर्भाति सर्वदा सागरः प्रिये । तेन प्रभास नामेति त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

Minamahal, ang karagatan doon ay laging nagniningning sa mga alon nitong sumisiklab at sumasayaw. Kaya ang pangalang “Prabhāsa” ay bantog sa tatlong daigdig.

Verse 52

प्रत्यक्षं भास्करो यत्र सदा तिष्ठति भामिनि । तेन प्रभास नामेति प्रसिद्धिमगमत्क्षितौ

O marilag, sa pook na wari’y hayagang naroroon ang Araw at laging nananahan—kaya ang pangalang “Prabhāsa” ay sumikat sa ibabaw ng lupa.

Verse 53

प्रकृष्टं भाविनां सर्वं कामं तत्र ददाम्यहम् । तेन प्रभासनामेति तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्

Doon, ipinagkakaloob Ko ang lahat ng mararangal na hangarin sa mga lumalapit nang may pananampalataya. Kaya ang tīrtha na tinatawag na “Prabhāsa” ay bantog sa tatlong daigdig.

Verse 54

कल्पभेदेन नामानि तथैव सुरसुन्दरि । निरुक्तभेदैर्बहुधा भिद्यंते कारणैः प्रिये । प्रभासमिति यन्नाम दातव्यं निश्चलं स्मृतम्

O kagandahang makalangit, dahil sa pagkakaiba ng mga kalpa, nag-iiba rin ang mga pangalan; at, minamahal, sa iba’t ibang paliwanag ng pinagmulan ng salita (nirukta), nahahati ito sa maraming anyo dahil sa sari-saring dahilan. Ngunit ang pangalang dapat ibigay nang matatag ay “Prabhāsa”—ito ang itinuturing na di-nagbabago.

Verse 55

अप्तत्त्वे संस्थितं देवि विष्णोराद्यकलेवरे । इति ते कथितं देवि संक्षेपात्क्षेत्रकारणम्

O Devī, ito’y itinatag sa prinsipyo ng Tubig (ap-tattva), sa sinaunang anyo ni Viṣṇu. Kaya, O Devī, sa maikling sabi ay naipahayag ko sa iyo ang sanhi ng banal na kṣetra na ito.

Verse 56

पुनस्ते कथयाम्यद्य यत्पृच्छसि वरानने । तद्ब्रूहि शीघ्रं कल्याणि यत्ते मनसि वर्तते

Muli, sa araw na ito ay isasalaysay ko sa iyo ang iyong itinatanong, O marikit ang mukha. Mapanalangin at mapalad na ginang, magsalita ka agad—sabihin mo sa akin ang nasa iyong puso’t isipan.

Verse 57

देव्युवाच । अस्मिन्कल्पे यथा जातं क्षेत्रं प्राभासिकं हर । तन्मे विस्तरतो ब्रूहि उत्पत्तिं कारणं तथा

Wika ng Diyosa: Sa kalpang ito, O Hara, paano naganap ang banal na Prābhāsika Kṣetra? Ipaunawa mo sa akin nang masinsin ang pinagmulan nito at ang sanhi rin.

Verse 58

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यथावत्क्षेत्रकारणम् । यच्छ्रुत्वा मानवो भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः

Wika ni Īśvara: Makinig ka, O Diyosa; ipaliliwanag ko nang wasto ang sanhi ng banal na pook na ito. Ang sinumang makarinig nito nang may debosyon ay mapapalaya sa lahat ng kasalanan.

Verse 59

आदिक्षेत्रस्य माहात्म्यं रहस्यं पापनाशनम् । कथयिष्ये वरारोहे तव स्नेहेन भामिनि

O marangal na binibini, dahil sa aking pag-ibig sa iyo, isasalaysay ko ang kadakilaan ng sinaunang banal na pook—ang lihim na pumupuksa sa kasalanan.

Verse 60

अस्मिन्कल्पे तु यद्देवि आदावेव वरानने । स्वायंभुवे मनौ तत्र ब्रह्मणः सृजतः पुरा

O Diyosa, o may magandang mukha, sa kalpang ito mismo, sa pinakasimula—sa panahon ni Svāyambhuva Manu—noong sinauna, habang lumilikha si Brahmā…

Verse 61

दक्षिणाल्लोचनाज्जातः पूर्वं सूर्य इति प्रिये । ततः कालान्तरे तस्य भार्ये द्वे च बभूवतुः

O minamahal, mula sa kanang mata (ni Brahmā) unang sumilang ang Araw. Pagkaraan ng panahon, nagkaroon din siya ng dalawang asawa.

Verse 62

तयोस्तु राज्ञी द्यौर्ज्ञेया निक्षुभा पृथिवी स्मृता । सौम्यमासस्य सप्तम्यां द्यौः सूर्येण च युज्यते

Sa dalawang iyon, alamin na si Dyauḥ ang reyna; si Nikṣubhā naman ay inaalala bilang Daigdig. Sa ikapitong araw ng buwang lunar, si Dyauḥ ay nakikipag-isa sa Araw.

Verse 63

माघमासे तु सप्तम्यां मह्या सह भवेद्रविः । भूश्चादित्यश्च भगवान्गच्छते संगमं तदा

Ngunit sa ikapitong araw ng buwang Māgha, si Ravi (ang Araw) ay nakikipag-isa sa Daigdig. Noon, ang Panginoong Āditya kasama si Bhū ay nagtutungo sa pook ng tagpuan.

Verse 64

ऋतुस्नाता मही तत्र गर्भं गृह्णाति भास्करात् । द्यौर्जलं सूयते गर्भं वर्षास्वास्विह भूतले

Doon, ang Inang-Lupa—na naliligo sa kabanalan ng mga panahon—ay tumatanggap ng binhi ng sinapupunan mula kay Bhāskara (Araw). At si Dyauḥ ay nagsisilang ng basang sanggol na iyon bilang mga ulang, paulit-ulit, sa ibabaw ng lupang ito.

Verse 65

ततस्त्रैलोक्यवृत्त्यर्थं मही सस्यानि सूयते । सस्योपयोगात्संहृष्टा जुह्वत्याहुतिभिर्द्विजाः

Pagkaraan, upang tustusan ang tatlong daigdig, ang Inang-Lupa ay naglalabas ng mga pananim at ani. Nalulugod sa paggamit ng mga bungang iyon, ang mga dvija (dalawang ulit na isinilang) ay naghahandog ng mga alay sa yajña.

Verse 66

स्वाहाकारस्वधाकारैर्यजंति पितृदेवताः । निःक्षुधः कुरुते यस्माद्गर्भौषधिसुधाऽमृतैः

Ang mga diyos na Pitṛ ay sinasamba sa pagbigkas ng ‘svāhā’ at ‘svadhā’. At sapagkat pinalalaya niya ang mga nilalang sa gutom sa pamamagitan ng mga halamang-singaw ng kanyang sinapupunan, ng nektar at sustansiyang tulad-amṛta, siya’y iginagalang bilang tagapag-alis ng taggutom at kakapusan.

Verse 67

मर्त्यान्पितॄंश्च देवांश्च तेन भूर्निक्षुभा स्मृता । यथा राज्ञी च संजाता यस्य चेयं सुता मता

Sapagkat tinutustusan niya ang mga mortal, ang mga Pitṛ, at maging ang mga diyos, kaya ang Daigdig ay inaalala bilang ‘Nikṣubhā’—ang nagtataboy ng gutom. At itinuturing siyang anak na babae ng pinagmulan na kanyang pinanggalingan, gaya ng isang reyna na isinilang sa angkan ng mga hari.

Verse 68

अपत्यानि च यान्यस्यास्तानि वक्ष्याम्यशेषतः । मरीचिर्ब्रह्मणः पुत्रो मारीचः कश्यपः स्मृतः

Ngayon ay ipahahayag ko, nang walang pagkukulang, ang lahat ng supling na nauukol sa kanya. Si Marīci ay anak ni Brahmā; at si Kaśyapa—na isinilang sa angkan ni Marīci—ay inaalala bilang ‘Mārīca’.

Verse 69

तस्माद्धिरण्यकशिपुः प्रह्रादस्तस्य चात्मजः । प्रह्रादस्य सुतो नाम्ना विरोचन इति स्मृतः

Mula sa kanya ay nagmula si Hiraṇyakaśipu; at ang kanyang anak ay si Prahrāda. Ang anak ni Prahrāda ay inaalala sa pangalang Virocana.

Verse 70

विरोचनस्य भगिनी संज्ञा या जननी तु सा । हिरण्यकशिपोः पौत्री दितेः पुत्रस्य सा स्मृता

Siya na kilala bilang Saṃjñā—siya ang naging ina; at siya’y inaalala bilang kapatid na babae ni Virocana, apo ni Hiraṇyakaśipu, isinilang sa angkan ng anak ni Diti.

Verse 71

सा विश्वकर्मणः पत्नी प्राह्लादी प्रोच्यते बुधैः

Siya ang asawa ni Viśvakarman, at ipinahahayag ng mga pantas na siya si Prāhlādī.

Verse 72

अथ नाम्नातिरूपेति मरीचिदुहिता शुभा । पत्नी ह्यंगिरसः सा तु जननी च बृहस्पतेः

Sumunod, ang mapalad na anak na babae ni Marīci na nagngangalang Atirūpā ay naging asawa ni Aṅgiras; at siya rin ang ina ni Bṛhaspati.

Verse 73

बृहस्पतेस्तु भगिनी विश्रुता ब्रह्मवादिनी । प्रभासस्य तु सा पत्नी वसूनामष्टमस्य वै

Ang kapatid na babae ni Bṛhaspati—tanyag bilang brahmavādinī, ang nakaaalam at nagpapahayag ng Brahman—ay naging asawa ni Prabhāsa, ang ikawalong Vasu.

Verse 74

प्रसूता विश्वकर्माणं सर्वशिल्पवतां वरम् । स चैव नाम्ना त्वष्टा तु पुनस्त्रिदशवार्द्धकिः

Isinilang niya si Viśvakarman, ang pinakadakila sa lahat ng mga maestro ng sining at paglikha. Siya rin ay tinatawag na Tvaṣṭṛ, at muli bilang banal na arkitekto ng mga diyos.

Verse 75

देवाचार्यस्य तस्येयं दुहिता विश्वकर्मणः । सुरेणुरिति विख्याता त्रिषु लोकेषु भामिनी

Ang maringal na ginang na ito ay anak na babae ng banal na guro—si Viśvakarman. Siya’y tanyag bilang Sureṇu, maningning at kilala sa tatlong daigdig.

Verse 76

प्रह्रादपुत्री या प्रोक्ता भार्या वष्टुस्तु सा स्मृता । तस्यां स जनयामास पुत्रीस्ता लोकमातरः

Siya na tinatawag na anak na babae ni Prahlāda ay inaalala bilang asawa ni Tvaṣṭṛ. Sa pamamagitan niya, nagkaanak siya ng mga dalaga—yaong sinasamba bilang mga Ina ng mga daigdig.

Verse 77

राज्ञी संज्ञा च द्यौस्त्वष्ट्री प्रभा सैव विभाव्यते । तस्यास्तु वलया छाया निक्षुभा सा महीयसी

Ang reynang iyon ay si Saṃjñā, na kilala rin bilang Dyauḥ, Tvaṣṭrī, at Prabhā. Mula sa kanya ay lumitaw bilang pagpapahayag sina Valayā at Chāyā, at gayundin ang dakilang Nikṣubhā.

Verse 78

सा तु भार्या भगवती मार्तंडस्य महात्मनः । साध्वी पतिव्रता देवी रूपयौवनशालिनी

Siya nga ang pinagpalang asawa ng dakilang Mārtaṇḍa (Sūrya). Siya’y isang banal na diyosa, matatag na pativratā, nagniningning sa ganda at kabataan.

Verse 79

न तु तां नररूपेण भार्यां भजति वै पुरा । आदित्यस्येह तप्तत्वं महता स्वेन तेजसा

Ngunit noong una, hindi siya nakipagniig sa kanyang asawa sa anyong-tao; sapagkat dito ang Āditya, ang Araw, ay nag-aalab at nakapapaso dahil sa kadakilaan ng sarili niyang liwanag.

Verse 80

गात्रेष्वप्रतिरूपेषु मासिकांतमिवाभवत् । संज्ञा च रविणा दृष्टा निमीलयति लोचने । यतस्ततः सरोषोऽर्कः संज्ञां वचनमब्रवीत्

Ang kanyang mga sangkap ng katawan ay naging wari’y di-wasto ang anyo, na parang maysakit sa dulo ng buwan. At kapag nakita ni Ravi si Saṃjñā, ipinikit niya ang mga mata. Nang makita ito nang paulit-ulit, nagalit si Arka, ang Araw, at nagsalita kay Saṃjñā.

Verse 81

रविरुवाच । मयि दृष्टे सदा यस्मात्कुरुषे नेत्रसंक्षयम् । तस्माज्जनिष्यसे मूढे प्रजासंयमनं यमम्

Wika ni Ravi: “Sapagkat tuwing tumitingin ka sa akin, lagi mong sinasaktan ang iyong mga mata; kaya, O naliligaw, isisilang mo si Yama, ang tagapigil at tagapagpigil-sa-lahat ng nilalang.”

Verse 82

ईश्वर उवाच । ततः सा चपला दृष्टिं देवी चक्रे भयाकुला । विलोलितदृशं दृष्ट्वा पुनराह च तां रविः

Wika ni Īśvara: Pagkaraan, ang diyosa na balisa at puno ng takot ay ginawang di-matatag ang kanyang tingin. Nang makita ni Ravi ang pag-uga ng kanyang mga mata, muli niya siyang kinausap.

Verse 83

रविरुवाच । यस्माद्विलोलिता दृष्टिर्मयि दृष्टे त्वया पुनः । तस्माद्विलोलां तनयां नदीं त्वं प्रसविष्यसि

Wika ni Ravi: “Sapagkat nang muli mo akong tingnan, ang iyong titig ay umuga; kaya isisilang mo ang isang anak na babaeng pabagu-bago—isang ilog na nagngangalang Vilolā.”

Verse 84

ईश्वर उवाच । ततस्तस्यास्तु संजज्ञे भर्तृशापेन तेन वै । यमश्च यमुना चेयं प्रख्याता सुमहानदी । तृतीयं च सुतं जज्ञे श्राद्धदेवं मनुं शुभम्

Wika ni Īśvara: Pagkaraan, dahil sa sumpa ng kaniyang asawa, isinilang niya si Yama at ang Yamunā na ito, na bantog bilang isang dakilang ilog. At bilang ikatlong anak na lalaki, isinilang niya ang mapalad na si Manu, ang diyos na namamahala sa mga ritong śrāddha.

Verse 85

सापि संज्ञा रवेस्तेजो गोलाकारं महाप्रभम् । असहन्ती च सा चित्ते चिन्तयामास वै तदा

At si Saṃjñā rin—hindi makayanan ang makapangyarihang ningning ng Araw, bilog na tila isang globo at lubhang maningning—noon ay nagmuni-muni sa kaniyang puso kung ano ang dapat gawin.

Verse 86

किं करोमि क्व यास्यामि क्व गतायाश्च निर्वृतिः । भवेन्मम कथं भर्ता कोपमर्क्कश्च नेष्यति

“Ano ang gagawin ko? Saan ako tutungo? At kung ako’y lilisan, saan ko matatagpuan ang kapayapaan? Paano mapapapayapa ang aking asawa—at paano hindi ako hahabulin ni Arka (ang Araw) sa kaniyang poot?”

Verse 87

इति संचिन्त्य बहुधा प्रजापतिसुता तदा । बहु मेने महाभागा पितृसंश्रयमेव च

Sa gayong pag-iisip sa maraming paraan, ang mapalad na anak na babae ni Prajāpati ay nagpasya nang taimtim na sa kaniyang ama siya hihingi ng kanlungan.

Verse 88

ततः पितृगृहं गन्तुं कृतबुद्धिर्यशस्विनी । छायामयीमात्मतनुं प्रत्यंगमिव निर्मिताम्

Pagkaraan, ang tanyag na ginang, na nagpasyang tumungo sa bahay ng kaniyang ama, ay humubog mula sa sarili ng isang katawang yari sa anino—na tila kapantay, bahagi sa bahagi.

Verse 89

सम्मुखं प्रेक्ष्य तां देवीं स्वां छायां वाक्यमब्रवीत्

Tumingin ang Diyosa nang harapan-sa-harapan, at kinausap ang sarili niyang anino sa mga salitang ito.

Verse 90

संज्ञोवाच । अहं यास्यामि भद्रं ते स्वकं च भवनं पितुः । निर्विकारं त्वया त्वत्र स्थेयं मच्छासनाच्छुभे

Wika ni Saṃjñā: “Ako’y yayaon—nawa’y mapasa iyo ang kabutihan—sa sariling tahanan ng aking ama. Ikaw, mapalad, manatili rito nang di nagbabago, ayon sa aking utos.”

Verse 91

इमौ च बालकौ मह्यं कन्या च वरवर्णिनी । संभाव्या नैव चाख्येयमिदं भगवते त्वया

“Ang dalawang batang lalaki at ang dalagang may napakagandang kutis na ito ay alagaan mo na parang akin. At huwag mong ipahahayag ang bagay na ito sa Pinagpalang Panginoon (Sūrya).”

Verse 92

पृष्टयापि न वाच्यं ते तथैतद्गमनं मम । तेनास्मि नामसंज्ञेति वाच्यसे तत्प्रतिष्ठया

“Kahit tanungin ka, huwag mong sasabihin ang bagay na ito, ni ang pag-alis ko. Kaya, sa bisa ng pagkakatakdang iyon, tatawagin ka sa pangalang ‘Saṃjñā’.”

Verse 93

छायोवाच । आ केशग्रहणाद्देवि आ शापान्नैव कर्हिचित् । आख्यास्यामि मतं तुभ्यं गम्यतां यत्र वांछितम्

Sabi ni Chāyā: “O Diyosa, mula sa sandaling ako’y sapilitang hinawakan sa buhok hanggang sa umabot sa sumpa, kailanma’y hindi ko ito ibubunyag. Susundin ko ang iyong kalooban—pumaroon ka sa nais mong paroroonan.”

Verse 94

ईश्वर उवाच । इत्युक्ता सा तदा देवी जगाम भवनं पितुः । ददर्श तत्र त्वष्टारं तपसा धूतकल्मषम्

Wika ni Īśvara: Nang masabihan nang gayon, ang Diyosa ay nagtungo sa tahanan ng kanyang ama. Doon niya nakita si Tvaṣṭṛ, na nalinis ang mga dungis sa pamamagitan ng matinding tapasya.

Verse 95

बहुमानाच्च तेनापि पूजिता विश्वकर्मणा । वर्षाणां च सहस्रं तु वसमाना पितुर्गृहे । तस्थौ पितृगृहे सा तु किंचित्कालमनिंदिता

Dahil sa malaking paggalang, siya’y tinanggap at pinarangalan sa pagsamba ni Viśvakarman. Nanahan ang Diyosa sa bahay ng ama sa loob ng isang libong taon, at ang walang-dungis na siya’y nanatili roon nang ilang panahon pa.

Verse 96

ततस्तां प्राह चार्वंगीं पिता नातिचिरोषिताम् । स्तुत्वा तु तनयां प्रेम्णा बहुमानपुरःसरम्

Pagkaraan, kinausap siya ng ama—ang anak na may marikit na mga sangkap—na hindi pa nagtatagal. Matapos purihin ang anak nang may pag-ibig, na pinangungunahan ng paggalang at pagpapahalaga, saka siya nagsalita sa kanya.

Verse 97

विश्वकर्मोवाच । त्वामेव पश्यतो वत्से दिनानि सुबहून्यपि । मुहूर्तार्द्धसमानि स्युः किं तु धर्मो विलुप्यते

Wika ni Viśvakarmā: “O mahal kong anak, kahit maraming araw ang lumilipas habang tinitingnan lamang kita, wari’y kalahating muhūrta lamang. Ngunit ang dharma ay unti-unting nalulupig.”

Verse 98

बांधवेषु चिरं वासो नारीणां न यशस्करः । मनोरथा बांधवानां नार्या भर्तृगृहे स्थितिः

Ang matagal na pananatili ng babae sa piling ng sariling kamag-anak ay hindi itinuturing na nagdudulot ng dangal. Ang minimithi ng mga kaanak ay ang manatili siyang matatag sa tahanan ng kanyang asawa.

Verse 99

सा त्वं त्रैलोक्यनाथेन भर्त्रा सूर्येण संयुता । पितुर्गृहे चिरं कालं वस्तुं नार्हसि पुत्रिके

Ikaw ay nakipag-isa kay Sūrya, ang Panginoon ng tatlong daigdig, bilang iyong asawa. Kaya, mahal kong anak, hindi nararapat na manatili ka nang matagal sa bahay ng iyong ama.

Verse 100

तत्त्वं भर्तृगृहं गच्छ दृष्टोऽहं पूजितासि मे । पुनरागमनं कार्यं दर्शनाय शुचिस्मिते

Kaya pumaroon ka sa tahanan ng iyong asawa. Nakita na kita, at pinarangalan mo ako. Ngunit, O may dalisay na ngiti, bumalik ka muli upang matamo ko ang iyong darśana.

Verse 101

ईश्वर उवाच । इत्युक्ता सा तदा पित्रा गच्छगच्छेति सा पुनः । संपूजयित्वा पितरं वडवारूपधारिणी

Wika ni Īśvara: Nang sabihin ng kanyang ama, “Humayo, humayo!”, siya—na nag-anyong isang babaeng kabayo—ay muling naghandog ng ganap na pagpupugay sa ama.

Verse 102

मेरोरुत्तरतस्तत्र वर्षं यद्धनुषाकृति । उत्तराः कुरवो लोके प्रख्याता ये यशस्विनि

Sa hilaga ng Meru ay naroon ang isang lupain (varṣa) na hugis busog. Doon naninirahan ang mga Uttara Kuru, bantog sa daigdig, O marangal na diyosa.

Verse 103

तत्र तेपे तपः साध्वी निराहाराऽश्वरूपिणी । एतस्मिन्नंतरे देवि तस्याश्छाया विवस्वतः

Doon, ang banal na babae, na nag-anyong kabayong babae, ay nagsagawa ng matinding tapasya nang walang pagkain. Samantala, O diyosa, ang kanyang anino (Chāyā) ay nanatili kay Vivasvān (Sūrya).

Verse 104

समीपस्था तदा देवी संज्ञाया वाक्यतत्परा । तस्यां च भगवान्सूर्यो द्वितीयायां दिवस्पतिः

Pagkaraan, nanatiling malapit ang diyosang Chāyā, masusing tumatalima sa mga tagubilin ni Saṃjñā. At sa kanya—bilang ikalawang asawa—nagpatuloy ang mapalad na Sūrya, panginoon ng araw, sa buhay bilang kabiyak.

Verse 105

संज्ञेयमिति मन्वानो रूपौदार्येण मोहितः । तस्यां च जनयामास द्वौ पुत्रौ कन्यकां तथा

Sa pag-aakalang, “Siya si Saṃjñā,” at nalinlang ng ningning ng kanyang kagandahan, si Sūrya ay nagkaanak sa kanya ng dalawang lalaki at isang babae.

Verse 106

पूर्वं यस्तु मनोस्तुल्यः सावर्णिस्तेन सोऽभवत् । यः सूर्यात्प्रथमं जातः पुत्रयोः सुरसुन्दरि

O marikit na dalagang makalangit, ang dating kapantay ni Manu ay nakilala bilang Sāvarṇi. At sa dalawang anak na lalaki, ang unang isinilang mula kay Sūrya ay inilarawan nang gayon.

Verse 107

द्वितीयो योऽभवच्चान्यः स ग्रहोऽभूच्छनैश्चरः । कन्या ऽभूत्तपती या तां वव्रे संवरणो नृपः

Ang isa pa na isinilang na pangalawa ay naging diyos-planetang Śanaiścara (Saturn). At ang anak na babae na isinilang—si Tapati—ay pinili sa pag-aasawa ni Haring Saṃvaraṇa.

Verse 108

तापीनाम नदी चेयं विंध्यमूलाद्विनिःसृता । नित्यं पुण्यजला स्नाने पश्चिमोदधिगामिनी

Ang ilog na ito ay tinatawag na Tāpī. Siya’y bumubukal mula sa paanan ng kabundukang Vindhya; ang kanyang tubig ay laging banal para sa paliligo, at siya’y dumadaloy patungo sa kanlurang dagat.

Verse 109

अन्या चैव तथा भद्रा जाता पुत्री महाप्रभा । संज्ञा तु पार्थिवी छाया आत्मजानां यथाकरोत्

At isinilang pa ang isa pang anak na babae, si Bhadrā, na nagliliwanag sa dakilang ningning. Ngunit si Saṃjñā—ang makalupang anino (Chāyā)—ay tinrato ang mga anak ayon sa kanyang minarapat.

Verse 110

स्नेहं न पूर्वजातानां तथा कृतवती सती । लालनाद्युपभोगेषु विशेषमनुवासरम्

Ang marangal na babae ay hindi nagpakita ng gayong pag-ibig sa mga anak na naunang isinilang. Araw-araw, nagtatangi siya sa pag-aaruga at kaginhawaan—gaya ng paghele, paglalambing, at iba pang aliw.

Verse 111

यथा स्वेष्वनुवर्तेत न तथान्येषु भामिनी । मनुस्तु क्षांतवांस्तस्या भविष्यो यो हि पार्वति

O masidhing ginang, inalagaan niya ang sarili niyang mga anak ayon sa nais niya, ngunit hindi gayon sa iba. Gayunman, si Manu—na magiging Manu sa hinaharap—ay nagtiis sa kanyang asal, O Pārvatī.

Verse 112

मेरौ तिष्ठति सोऽद्यापि तपः कुर्वन्वरानने । सर्वं तत्क्षांतवान्मातुर्यमस्तस्या न चक्षमे

O may magandang mukha, hanggang ngayon ay nananatili siya sa Bundok Meru, nagsasagawa ng matinding pagninilay at pagtitika. Lahat ng iyon mula sa kanyang ina ay tiniis niya; ngunit si Yama ay hindi nakatiis.

Verse 113

बहुशो याचमानस्तु छाययाऽतीव कोपितः । स वै कोपाच्च बाल्याच्च भाविनोऽर्थस्य वै बलात्

Bagaman siya’y nakiusap nang maraming ulit, labis siyang nagalit kay Chāyā. At tunay, dahil sa poot at bugso ng kabataan—at sa lakas ng itinadhanang mangyari—siya’y naitulak pasulong.

Verse 114

ताडनाय ततः कोपात्पादस्तेन समुद्यतः । तथा पुनः क्षांतिमता न तु देहे निपातितः

Pagkaraan, sa galit, itinaas niya ang paa upang manakit. Ngunit muli, dahil sa pagtitimpi at pagtitiis, hindi niya ito ibinagsak sa katawan niya.

Verse 115

पदा संतर्जयामास छायां संज्ञासुतो यमः

Si Yama, anak ni Saṃjñā, ay nagbanta kay Chāyā sa pamamagitan ng kanyang paa.

Verse 116

तं शशाप ततश्छाया क्रुद्धा सा पार्थिवी भृशम् । किंचित्प्रस्फुरमाणोष्ठी विचलत्पाणिपल्लवा

Pagkatapos, si Chāyā, ang reyna sa lupa, ay nag-alab sa matinding galit at isinumpa siya—bahagyang nanginginig ang kanyang mga labi at nangingatal ang kanyang malalambot na kamay.

Verse 117

छायोवाच । पितुः पत्नीममर्याद यन्मां तर्जयसे पदा । भुवि तस्मादयं पादस्तवाद्यैव पतिष्यति

Wika ni Chāyā: “O ikaw na walang paggalang! Sapagkat tinatakot mo ako—ang asawa ng iyong ama—sa pamamagitan ng iyong paa, kaya ang mismong paa mong iyan ay babagsak sa lupa ngayong araw!”

Verse 118

ईश्वर उवाच । यमस्तु तेन शापेन भृशं पीडितमानसः । मनुना सह धर्मात्मा पित्रे सर्वं न्यवेदयत्

Wika ni Īśvara: Si Yama, dahil sa sumpang iyon, ay labis na nabagabag ang kalooban; ang matuwid na may diwang-dharma, kasama si Manu, ay isinaysay ang lahat sa kanyang ama.

Verse 119

यम उवाच । तातैतन्महदाश्चर्यं न दृष्टमिह केनचित् । माता वात्सल्यमुत्सृज्य शापं पुत्रे प्रयच्छति

Wika ni Yama: “Ama, ito’y dakilang kababalaghan na di pa nakita rito ninuman—na ang isang ina, isinasantabi ang pag-aaruga, ay magbibigay ng sumpa sa sarili niyang anak na lalaki.”

Verse 120

स्नेहेन तुल्यमस्मासु माताद्य नैव वर्त्तते । विसृज्य ज्यायसो यस्मात्कनीयःसु बुभूषति

“Ngayon, ang aming ina ay hindi na kumikilos sa amin nang may pantay na pag-ibig—sapagkat isinantabi niya ang nakatatanda at nais niyang paboran ang nakababata.”

Verse 121

तस्या मयोद्यतः पादो न तु देहे निपातितः । बाल्याद्वा यदि वा मोहात्तद्भवान्क्षंतुमर्हति

“Itaas man ang aking paa laban sa kanya, hindi naman ito tumama sa kanyang katawan. Kung ito’y dahil sa kabataan o sa pagkahibang, nawa’y ipagpatawad mo.”

Verse 122

शप्तोऽहं तात कोपेन तया सुत इति स्फुटम् । अतो न मह्यं जननी सा भवेद्वदतां वर

“Ama, malinaw na isinumpa niya ako sa galit: ‘Ikaw ay aking anak.’ Kaya’t hindi na siya maaaring maging ina ko, O pinakamahusay magsalita.”

Verse 123

निगुर्णेष्वपि पुत्रेषु न माता निर्गुणा भवेत् । पादस्ते पततां पुत्र कथमेतत्तयोदितम्

“Kahit ang mga anak ay walang kabutihan, ang ina ay hindi dapat mawalan ng birtud. ‘Ibagsak mo ang iyong paa, anak ko’—paano niya nasabi iyon?”

Verse 124

तव प्रसादाच्चरणो न पतेद्भगवन्यथा । मातृशापादयं मेऽद्य तथा चिंतय गोपते

O Panginoon, sa iyong biyaya nawa’y hindi madapa ang aking paa. Yamang ito’y sumapit ngayon dahil sa sumpa ng aking ina, pag-isipan at ayusin mo ito nang nararapat, O Tagapangalaga (Gopati).

Verse 126

रविरुवाच । असंशयं महत्पुत्र भविष्यत्यत्र कारणम् । येन ते ह्याविशत्क्रोधो धर्मज्ञस्य महात्मनः

Wika ni Ravi (ang Araw): “Walang alinlangan, anak ko, may dakilang dahilan sa likod nito; dahil doon, sinapian ka ng galit, bagaman ikaw ay dakilang kaluluwa at nakaaalam ng dharma.”

Verse 127

न युक्तमेतन्मिथ्या तु कर्तुं मातुर्वचस्तव । किंचित्ते संविधास्यामि पुत्रस्नेहादनुग्रहम्

“Hindi nararapat na gawing kasinungalingan ang salita ng iyong ina. Dahil sa pag-ibig ng magulang sa anak, maghahanda ako ng paraan para sa iyong kabutihan at pagkakalooban kita ng biyaya.”

Verse 128

कृमयो मांसमादाय प्रयास्यंति महीतलम् । कृतं तस्या वचः सत्यं त्वं च त्रातो भविष्यसि

“Dadalhin ng mga uod ang laman at lilisan patungo sa lupa. Sa gayon, magiging totoo ang kanyang salita, at ikaw man ay maliligtas.”

Verse 129

ईश्वर उवाच । आदित्यस्त्वब्रवीच्छायां किमर्थं तनयेषु वै । तुल्येष्वप्यधिकः स्नेह एकत्र क्रियते त्वया

Sinabi ni Īśvara: “Nagsalita si Sūrya kay Chāyā: ‘Bakit sa iyong mga anak—bagaman magkakatulad—sa iisa mo lamang ibinubuhos ang higit na pag-ibig?’”

Verse 130

नूनं न चैषां जननी त्वं संज्ञा क्वापि सा गता । विकलेष्वप्यपत्येषु न माता शापदा भवेत्

Tunay nga, hindi ikaw ang tunay nilang ina; si Saṃjñā marahil ay naparoon sa ibang dako. Kahit may kapintasan o naliligaw ang mga anak, ang ina ay hindi dapat maging tagapagbigay ng sumpa.

Verse 131

अपि दोषसहस्राणि यदि पुत्रः समाचरेत् । प्राणद्रोहेऽपि निरतो न माता पापमाचरेत् । तस्मात्सत्यं मम ब्रूहि मा शापवशगा भव

Kahit ang anak na lalaki ay gumawa ng libo-libong pagkakamali—kahit pa siya’y abala sa pananakit ng buhay—hindi dapat gumawa ng kasalanan ang ina. Kaya sabihin mo sa akin ang katotohanan; huwag kang mapasailalim sa kapangyarihan ng sumpa.

Verse 132

ईश्वर उवाच । तं शप्तुमुद्यतं दृष्ट्वा छायासंज्ञा दिनाधिपम् । भयेन कंपती देवी यथावृत्तं महासती

Wika ni Īśvara: Nang makita ng Panginoon ng Araw na handa nang magsumpa, ang diyosang Chāyā-Saṃjñā ay nanginig sa takot—ang dakilang banal—at naghanda na isalaysay ang naganap.

Verse 133

सा चाह तनया त्वष्टुरहं संज्ञा विभावसो । पत्नी तव त्वया पत्या पतियुक्ता दिवाकर

Sinabi niya: “Ako si Saṃjñā, anak na babae ni Tvaṣṭṛ, O Vibhāvasu. Ako ang iyong asawa—nakaugnay sa iyo bilang kabiyak—O Divākara.”

Verse 134

इत्थं विवस्वतः सा तु बहुशः पृच्छतोऽन्यथा । न वाचा भाषते क्रुद्धः शापं दातुं समुद्यतः

Bagaman paulit-ulit siyang tinanong ni Vivasvān sa iba’t ibang paraan, hindi siya sumagot sa salita; at siya, sa galit, ay tumindig upang magbigay ng sumpa.

Verse 135

शापोद्यतकरं दृष्ट्वा सूर्यं छाया विवस्वतः । कथयामास तत्सर्वं संज्ञायाः सुविचेष्टितम्

Nang makita ni Sūrya—si Vivasvān—na nakataas ang kamay upang magsumpa, isinalaysay ni Chāyā ang lahat: ang buong maingat na pagkilos at balak ni Saṃjñā.

Verse 136

तच्छ्रुत्वा भगवान्सूर्यो जगाम त्वष्टुरालयम् । ततः संपूजयामास तदा त्रैलोक्यपूजितम्

Pagkarinig nito, ang pinagpalang Sūrya ay nagtungo sa tahanan ni Tvaṣṭṛ; at doon ay marapat niyang pinarangalan at sinamba si Tvaṣṭṛ, na iginagalang sa tatlong daigdig.

Verse 137

निर्दग्धुकामं रोषेण सान्त्वयामास पार्वति । भास्वंतं निजया दीप्त्या निजगेहमुपागतम् । क्व संज्ञेति च पृच्छन्तं कथयामास विश्वकृत्

Pinayapa ni Pārvatī si Kāma na tinupok ng galit. Pagkaraan, si Bhāsvān (ang Araw), nagliliwanag sa sariling ningning, ay dumating sa kanyang tahanan. Nang itanong niya, “Nasaan si Saṃjñā?”, ipinaliwanag ito ni Viśvakṛt, ang banal na lumikha.

Verse 138

विश्वकर्म्मोवाच । आगतैव हि मे वेश्म भवता श्रूयतां वचः । विख्यातं तेजसाऽढ्यं त इदं रूपं सुदुःसहम्

Wika ni Viśvakarman: “Tunay ngang dumating ka sa aking tahanan; dinggin mo ang aking salita. Ang anyo mong ito, bantog at puspos ng naglalagablab na kapangyarihan, ay lubhang mahirap tiisin.”

Verse 139

असहन्ती ततः संज्ञा वने चरति वै तपः । द्रक्ष्यसे तां भवानद्य स्वभार्यां शुभचारिणीम्

Dahil hindi niya ito matiis, si Saṃjñā ay nagtungo sa gubat at tunay na nagsagawa ng mahigpit na pag-aayuno at pagninilay. Ngayon, makikita mo ang sarili mong asawa—ang banal na babae na may mapalad na asal.

Verse 140

रूपार्थं चरतेऽरण्यं चरंती सुमहत्तपः । मतं मे ब्रह्मणो वाक्याद्यदि ते देव रोचते । रूपं निर्वर्त्तयाम्यद्य तव कांतं दिवस्पते

“Sa paghahanap ng angkop na anyo, siya’y nananahan sa gubat at nagsasagawa ng napakadakilang pag-aayuno at pagninilay. Ayon sa utos ni Brahmā, ito ang aking pasya: kung ikalulugod mo, O Deva—O panginoon ng araw—ngayong araw ay lililok ako para sa iyo ng isang anyong kaibig-ibig at kalugud-lugod.”

Verse 141

ईश्वर उवाच । यतो हि भास्वतो रूपं प्रागासीत्परिमंडलम् । ततस्तथेति तं प्राह त्वष्टारं भगवान्रविः

Sinabi ni Īśvara: “Sapagkat noong una ang anyo ng Araw ay bilog, kaya ang pinagpalang Ravi ay nagsabi kay Tvaṣṭṛ, ang banal na tagapag-anyo, ‘Mangyari nawa iyon.’”

Verse 142

विश्वकर्मात्वनुज्ञातः शाकद्वीपे विवस्वता । भृ मिमारोप्य तत्तेजः शातनायोपचक्रमे

Sa pahintulot ni Vivasvān (ang Araw), si Viśvakarman sa Śākadvīpa ay inilagay ang Araw sa isang kasangkapang pampihit at sinimulan ang pagpapahinà sa naglalagablab na liwanag-lakas nito.

Verse 143

भ्रमताऽशेषजगतामधिभूतेन भास्वता । समुद्रा द्रविणोपेताश्चुक्षुभुश्च समन्ततः

Nang paikutin ang maningning na Panginoon—na namamahala sa lahat ng daigdig—ang mga karagatang hitik sa kayamanan ay umalimbukay at umalon sa bawat panig.

Verse 144

भ्रमता खलु देवेशि सचंद्रग्रहतारकम् । अधोगति महाभागे बभूवाक्षिप्तमाकुलम्

Habang siya’y umiikot, O Devī ng mga diyos, ang buong kalawakan—kasama ang Buwan, mga planeta at mga bituin—ay nabulabog at nagkagulo, na wari’y bumubulusok pababa, O mapalad na dakila.

Verse 145

विक्षिप्तसलिलाः सर्वे बभूवुश्च तथा नदाः । व्यभिद्यंत तथा शैलाः शीर्णसानुनिबंधनाः

Ang lahat ng ilog ay nagkawatak-watak ang tubig na naihagis; gayundin ang mga bundok ay napunit, at ang mga gulod at pagkakabigkis nito ay nagiba.

Verse 146

ध्रुवाधाराण्यशेषाणि धिष्ण्यानि वरवर्णिनि । भ्राम्यद्रश्मिनिबद्धानि अधो जग्मुः सहस्रशः

O binibining may magandang kutis, ang lahat ng himpilan sa langit na nakasalig sa Polo bilang sandigan, na nabigkis ng umiikot na mga sinag, ay bumagsak pababa nang libu-libo.

Verse 147

व्यशीर्यंत महामेघा घोरारावविराविणः । भास्वद्भ्रमणविभ्रांतभूम्याकाशमहीतलम्

Pagkaraan, ang malalaking ulap ay nagkabiyak-biyak, umuugong sa nakapanghihilakbot na kulog; at dahil sa pag-ikot ng Maningning (Bhāsvat), ang lupa, langit, at ibabaw ng daigdig ay nayanig at nalito.

Verse 148

जगदाकुलमत्यर्थं तदाऽसीद्वरवर्णिनि । त्रैलोक्ये सकले देवि भ्रममाणे महर्षर्यः । देवाश्च ब्रह्मणा सार्द्धं भास्वंतमभितुष्टुवुः

O binibining may magandang kutis, noon ang buong sanlibutan ay lubhang naguluhan. O Diyosa, habang umiikot ang tatlong daigdig, ang mga dakilang rishi at ang mga diyos kasama si Brahmā ay nagsimulang umawit ng papuri sa Maningning (Bhāsvat).

Verse 149

देवा ऊचुः । आदिदेवोऽसि देवानां जातमेतत्स्वयं तव । सर्गस्थित्यंतकालेषु त्रिधा भेदेन तिष्ठसि

Wika ng mga diyos: Ikaw ang sinaunang Diyos ng mga diyos; ang lahat ng ito ay sumibol mula sa Iyo mismo. Sa mga panahon ng paglikha, pag-iingat, at pagkalusaw, nananatili Ka sa tatlong anyong pagkakaiba.

Verse 151

ऋषयश्च ततः सप्त वसिष्ठात्रिपुरोगमाः । तुष्टुवुर्विविधैः स्तोत्रैः स्वस्ति स्वस्तीति वादिनः । वेदोक्तिभिरथाग्र्याभिर्वालखिल्याश्च तुष्टुवुः

Pagkaraan, ang pitong rishi na pinangungunahan ni Vasiṣṭha ay nagpuri sa Kanya sa sari-saring mga himno, na sumisigaw, “Svasti! Svasti!” At ang mga Vālakhilya rin ay nagpuri sa Kanya sa piling mga pananalitang hinango sa Veda.

Verse 152

वालखिल्या ऊचुः । नमस्त ऋक्स्वरूपाय सामरूपाय ते नमः । यजुःस्वरूपरूपाय साम्नां धामग ते नमः

Wika ng mga Vālakhilya: Pagpupugay sa Iyo na siyang anyo ng Ṛk; pagpupugay sa Iyo na siyang anyo ng Sāman. Pagpupugay sa Iyo na siyang katawan ng Yajus; pagpupugay sa Iyo, tahanan ng lahat ng Sāman.

Verse 153

ज्ञानैकरूपदेहाय निर्धूततमसे नमः । शुद्धज्योतिःस्वरूपाय त्रिमूर्तायामलात्मने

Pagpupugay sa Kanya na ang katawan ay iisang anyo ng kaalaman, na nagpagpag ng dilim. Pagpupugay sa Kanya na ang likas ay dalisay na liwanag; sa Trimūrti, sa walang dungis na Sarili.

Verse 154

वरिष्ठाय वरेण्याय सर्वस्मै परमात्मने । नमोऽखिलजगद्व्यापिरूपायानंतमूर्त्तये

Pagpupugay sa Kataas-taasan, sa pinakadapat sambahin—sa Paramātman na siyang lahat. Pagpupugay sa May walang-hanggang anyo, na ang likas ay lumalaganap sa buong sansinukob.

Verse 155

सर्वकारणभूताय निष्ठाय ज्ञान चेतसाम् । नमः सूर्यस्वरूपाय प्रकाशालक्ष्यरूपिणे

Pagpupugay sa Kanya na pinagmulan ng lahat ng sanhi, matatag na sandigan ng mga isip na nakatuon sa kaalaman. Pagpupugay sa Kanya na may anyong Sūrya, na ang likas ay liwanag—ngunit ang tunay na anyo’y lampas sa pagdama.

Verse 156

भास्कराय नमस्तुभ्यं तथा दिनकृते नमः । सर्वस्मै हेतवे चैव संध्याज्यो त्स्नाकृते नमः

Pagpupugay sa Iyo, Bhāskara; pagpupugay sa Tagapaglikha ng araw. Pagpupugay sa Sanhing pangkalahatan; at pagpupugay sa Tagapaglikha ng liwanag ng dapithapon at sinag ng buwan.

Verse 157

त्वं सर्वमेतद्भगवञ्जगच्च भ्रमता त्वया । भ्रमत्याविश्वमखिलं ब्रह्मांडं सचराचरम् । त्वदंशुभिरिदं सर्वं स्पृष्टं वै जायते शुचि

O Panginoon, Ikaw ang lahat ng ito—at Ikaw rin ang gumagalaw na sansinukob. Kapag Ikaw ay kumikilos, ang buong kosmos, ang buong brahmāṇḍa na may gumagalaw at di-gumagalaw, ay napapagalaw. Sa paghipo ng Iyong mga sinag, ang lahat ay nagiging dalisay at maningning.

Verse 158

क्रियते त्वत्करस्पर्शैर्जलादीनां पवित्रता

Sa paghipo ng Iyong mga kamay, maging ang tubig at iba pang bagay ay nagiging dalisay.

Verse 159

होमदानादिको धर्मो नोपकाराय जायते । तात यावन्न संयोगि जगदेतत्त्वदंशुभिः

Mahal kong anak, ang mga ritwal gaya ng homa (handog sa apoy) at pagbibigay-daan ay hindi tunay na sumisilang bilang Dharmang mapagpala, hangga’t ang sanlibutang ito’y hindi nakaugnay sa Iyong mga sinag—sa Iyong banal na kaningningan.

Verse 160

ऋचस्ते सकला ह्येतास्तथा यानि यजूंषि च । सकलानि च सामानि निपतंति त्वदंगतः

Ang lahat ng mga taludtod ng Ṛg ay sa Iyo; gayundin ang mga pormulang Yajus; at ang lahat ng mga awit ng Sāman ay dumadaloy mula sa mismong katawan Mo.

Verse 161

ऋङ्मयस्त्वं जगन्नाथ त्वमेव च यजुर्मयः । यतः साममयश्चैव ततो नाथ त्रयीमयः

O Panginoon ng sanlibutan, Ikaw ay binubuo ng Ṛg; Ikaw lamang ang binubuo ng Yajus; at sapagkat Ikaw ay binubuo rin ng Sāman, kaya, O Guro, Ikaw ang mismong katawang-anyo ng tatlong Veda.

Verse 162

त्वमेव ब्रह्मणो रूपं परं चापरमेव च । मूर्त्तामूर्त्तं तथा सूक्ष्मं स्थूलं रूपेण संस्थितः

Ikaw lamang ang anyo ng Brahman—kapwa ang lampas-sa-lahat at ang nananahan-sa-lahat; nananatili Kang may-anyo at walang-anyo, maselan at lantad, ayon sa sarili Mong pagpapakita.

Verse 163

निमेषकाष्ठादिमयः कालरूपक्षणात्मकः । प्रसीद स्वेच्छया रूपं स्वं तेजः शमनं कुरु । त्वं देव जगतां हेतोर्दुःखं सहसि दुःसहम्

Ikaw na anyo ng Panahon—binubuo ng kisapmata, kāṣṭhā, at iba pa—na ang likas ay ang sandali bilang anyo ng Panahon: mahabag Ka. Sa sarili Mong kalooban, pahinain ang Iyong pagpapakita; papayapain ang naglalagablab Mong ningning. O Diyos, alang-alang sa mga daigdig, tinitiis Mo ang di-matiis na pagdurusa.

Verse 164

त्वं नाथ मोक्षिणां मोक्षो ध्येयस्त्वं ध्यायतां वरः । त्वं गतिः सर्वभूतानां कर्मकांडनिवर्तिनाम्

O Panginoon, Ikaw ang mismong kalayaan ng mga naghahangad ng kalayaan; Ikaw ang pinakadakilang pinagninilayan ng mga nagdhyāna; Ikaw ang kanlungan at hantungan ng lahat ng nilalang na tumatalikod sa ritwal na pawang gawa lamang.

Verse 165

शं प्रजाभ्योऽस्तु देवेश शन्नोऽस्तु जगतांपते

O Panginoon ng mga diyos, nawa’y sumakanila ang pagpapala at kabutihang-palad; O Panginoon ng mga daigdig, nawa’y sumaatin ang pagpapala at kabutihang-palad.

Verse 166

त्वं धाता विसृजसि विश्वमेक एव त्वं पाता स्थितिकरणाय संप्रवृत्तः । त्वय्यंते लयमखिलं प्रयाति चैतत्त्वत्तोन्यो न हि तपनास्ति सर्वदाता

Ikaw lamang, bilang Manlilikha, ang nagpapalabas ng sansinukob; Ikaw lamang, bilang Tagapangalaga, ang masigasig na nagpapanatili nito. Sa wakas, ang lahat ay nalulusaw at bumabalik sa Iyo—bukod sa Iyo ay walang Araw (pinagmumulan ng liwanag at buhay), at walang Tagapagkaloob ng lahat.

Verse 167

त्वं ब्रह्मा हरिहरसंज्ञितस्त्वमिन्द्रो वित्तेशः पितृपितरंबुपः समीरः । सोमोऽग्निर्गगनमहाधरादिरूपः किं न त्वं सकलमनोरथप्रदाता

Ikaw si Brahmā; Ikaw ay tinatawag na Hari at Hara; Ikaw si Indra; Ikaw ang Panginoon ng kayamanan; Ikaw ang mga Pitṛ at ang Ama ng mga Pitṛ; Ikaw ang tubig at ang hangin. Ikaw si Soma at si Agni; Ikaw ang langit, ang dakilang mga bundok, at bawat anyo—paano hindi Ikaw ang Tagapagkaloob ng lahat ng ninanais?

Verse 168

यज्ञैस्त्वामनुदिनमात्मकर्म्मसक्ताः स्तुवन्तो विविधपदैर्द्विजा यजंति । ध्यायन्तः सविनयचेतसो भवन्तं योगस्थाः परमपदं प्रयांति मर्त्त्या

Araw-araw, tapat sa kanilang itinakdang tungkulin ayon sa dharma, ang mga dwija ay sumasamba sa Iyo sa pamamagitan ng yajña at pumupuri sa Iyo sa sari-saring mga himno. Sa pagninilay sa Iyo nang may mapagpakumbabang puso, ang mga mortal na nakatatag sa yoga ay nakakamit ang kataas-taasang kalagayan.

Verse 169

तपसि पचसि विश्वं पासि भस्मीकरोषि प्रकटयसि मयूखैर्ह्लादयतस्यंशुगर्भैः । सृजसि कमलजन्मा पालयस्यच्युताख्यः क्षपयसि च युगांते रुद्ररूपस्त्वमेकः

Pinaiinit at pinapahinog Mo ang sansinukob; iniingatan Mo ito, at ginagawa Mo rin itong abo. Sa mga sinag na may dalang ligaya sa loob ng liwanag, inihahayag at pinapaliwanag Mo ang lahat. Lumilikha Ka bilang ang Ipinanganak sa Loto (Brahmā), nagpapanatili bilang ang Di-Nalalaglag (Viṣṇu), at sa dulo ng yuga ay lumulusaw bilang Rudra—ngunit Ikaw ay Iisa.

Verse 171

विवस्वते प्रणतजनानुकम्पिने महात्मने समजवसप्तसप्तये । सतेजसे कमलकुलालिबंधवे सदा तमःपटलपटावपाटिने

Pagpupugay kay Vivasvān (Araw), mahabagin sa mga yumuyuk; sa dakilang kaluluwa na ang pitong kabayo ay kumikilos nang ganap na magkakatugma; sa maningning na kaibigan ng pulutong ng mga loto; sa Kanya na magpakailanman ay pinupunit ang mga tabing-tabing ng dilim—(pagpupugay).

Verse 172

पावनातिशयसर्वचक्षुषे नैककामविषयप्रदायिने । भासुरामलमयूखमालिने सर्वभूतहितकारिणे नमः

Pagpupugay at pagpapatirapa sa Lubhang Nagpapadalisay, ang Mata ng lahat; sa Nagkakaloob ng maraming minimithing bagay; sa Kanya na may kuwintas ng maningning at walang dungis na mga sinag; sa Tagapaghatid ng kabutihan para sa lahat ng nilalang.

Verse 173

अजाय लोकत्रयभावनाय भूतात्मने गोपतये वृषाय । नमो महाकारुणिकोत्तमाय सूर्याय वस्तुप्रभवालयाय

Pagpupugay kay Sūrya—ang Di-Ipinanganak; Tagapag-alaga ng tatlong daigdig; ang Sarili sa loob ng lahat ng nilalang; ang Gopati, Panginoong Tagapangalaga ng mga nilikha; ang matuwid at makapangyarihan. Pagpupugay sa Pinakamataas sa dakilang habag, ang tahanang pinagmumulan ng katotohanan.

Verse 174

विवस्वते ज्ञानभृतेऽन्तरात्मने जगत्प्रतिष्ठाय जगद्धितैषिणे । स्वयंभुवे निर्मललोकचक्षुषे सुरोत्तमायामिततेजसे नमः

Pagpupugay kay Vivasvān—tagapagdala ng kaalaman, ang panloob na Sarili; saligan ng sanlibutan at naghahangad ng kabutihan ng daigdig; ang Kusang-Ipinanganak, ang dalisay na Mata ng mga mundo; ang pinakadakila sa mga diyos, may ningning na di masukat.

Verse 175

क्षणमुदयाचलभालितार्च्चिः सुरगणगीतिगरिष्ठगीतः । त्वमुत मयूखसहस्रवज्जगति विकासितपद्मनाभः

Sa isang kisap, ang ningning mong tila liyab ay pumaputong sa noo ng bundok sa silangan; at ang mga pangkat ng mga diyos ay umaawit ng maririkit at mabibigat na himno. Ikaw, na may sanlibong sinag, ay gumigising sa daigdig—gaya ng lotus na bumubukadkad.

Verse 176

तव तिमिरासवपानमदाद्भवति विलोहितविग्रहता । मिहिरविभासतया सुतरां त्रिभुवनभावनमात्रपरः

Mula sa pagkalasing na wari’y pag-inom ng alak ng dilim, ang iyong anyo’y lumilitaw na mapula; ngunit sa iyong ningning na tulad-araw, ikaw ay lubos na nakatuon sa pag-aaruga sa tatlong daigdig.

Verse 177

रथमारुह्य समावयवं रुचिरविकलितदिव्यहयम् । सततमरिबले भगवंश्चरसि जगद्धितबद्धरसः

O Pinagpalang Panginoon, sumakay Ka sa iyong maayos na karwahe na hinihila ng maningning at di-napapagod na mga kabayong makalangit; walang humpay Kang kumikilos, laging nakatuon sa kapakanan ng sanlibutan at nagpapasuko sa mga hukbong kaaway.

Verse 178

अमृतमयेन रसेन समं विबुधपितॄनपि तर्प्पयसे । अरिगणसूदन तेन तव प्रणतिमुपेत्य लिखामि वपुः

Sa iyong katas na tulad ng amrita, pinasisiyahan Mo nang pantay maging ang mga deva at ang mga ninuno. O tagapaglipol ng mga pangkat ng kaaway, kaya lumalapit akong may pagyukod at inihahandog ang himnong ito mula sa aking buong pagkatao.

Verse 179

शुभसमवर्णमयं रचितं तव पदपांसुपवित्रतमम् । नतजनवत्सल मां प्रणतं त्रिभुवनपावन पाहि रवे

O Ravi, ang alabok mula sa iyong mga paa ay pinakadakilang pampadalisay—ang himnong ito, hinabing may mapalad at magkakatugmang mga salita, ay iniaalay sa Iyo. O mahabagin sa mga yumuyuko, ingatan Mo ako na nakalugmok sa iyong paanan, O tagapaglinis ng tatlong daigdig.

Verse 180

इति सकलजगत्प्रसूति भूतं त्रिभुवनभावनधामहेतुमेकम् । रविमखिलजगत्प्रदीपभूतं त्रिदशवरं प्रणतोऽस्मि देवदेवम्

Kaya ako’y yumuyuko sa iisang Ravi—pinagmumulan ng pagsilang ng lahat ng daigdig, ang tanging sanhi at tahanang nagpapalakas sa tatlong mundo—na nagniningning bilang ilawan ng buong sansinukob, ang pinakadakila sa mga deva, ang Diyos ng mga diyos.

Verse 181

ईश्वर उवाच । हाहाहूहश्च गन्धर्वो नारदस्तुंबरुस्तथा । उपगातुं समारब्धा गांधर्वकुशला रविम्

Wika ni Īśvara: Sina Hāhā at Hūhū na mga Gandharva, at gayundin sina Nārada at Tuṃbaru—na bihasa sa musikang Gandharva—ay nagsimulang umawit ng papuri kay Ravi.

Verse 182

षड्जमध्यमगांधारग्रामत्रयविशारदाः । मूर्छनाभिश्च तानैश्च सुप्रयोगैः सुखप्रदम्

Sila’y dalubhasa sa tatlong grāma ng musika—ṣaḍja, madhyama, at gāndhāra—na gumagamit ng mūrchanā, mga tāna, at napakahusay na paglalapat na nagpapaligaya sa puso.

Verse 183

सप्तस्वरविनिर्वृत्तं यतित्रयविभूषितम् । सप्तधातुसमायुक्तं षड्जाति त्रिगुणाश्रयम्

Ang awit na iyon ay sumibol mula sa pitong swara, pinalamutian ng tatlong yati; pinagkalooban ng pitong dhātu, nakasalig sa anim na jāti, at nakahimlay sa tatlong guṇa.

Verse 184

चतुर्गीतसमायुक्तं चतुवर्णसमुत्थितम् । चतुर्वर्णप्रतीकारं सप्तालंकारभूषितम्

Ito’y may apat na paraan ng pag-awit, umusbong mula sa apat na varṇa; taglay ang sagisag ng apat na varṇa, at pinalamutian ng pitong alaṃkāra.

Verse 185

त्रिस्थानशुद्धं त्रिलयं सम्यक्कालव्यवस्थितम् । चित्ते चित्ते च नृत्ये च रसेषु लयसंयुतम्

Dalisay ito sa tatlong rehistro, taglay ang tatlong laya, at ganap na nakaayos sa tamang panahon; ang ritmo nito’y kaisa ng isip at damdamin, ng sayaw, at ng mga rasa.

Verse 186

चतुर्विंशद्गुणैर्युक्तं जगुर्गीतं च गायनाः । विश्वार्ची च घृताची च उर्वश्यथ तिलोत्तमा

Inawit ng mga mang-aawit ang isang awit na may dalawampu’t apat na kagalingan. Sina Viśvārcī at Ghṛtācī, at pagkatapos ay sina Urvaśī at Tilottamā, ay nakisali rin.

Verse 187

मेनका सहजन्या च रंभा चाप्सरसां वरा । चतुर्विधपदं तालं त्रिप्रकारं लयत्रयम्

Sina Menakā, Sahajanyā, at Rambhā—pinakamaharlika sa mga Apsaras—ay sumayaw sa tāla na may apat na hakbang, tatlong uri, at tatlong laya.

Verse 188

यतित्रयं तथाऽतोद्यं नाट्यं चैव चतुर्विधम् । ननृतुर्जगतामीशे लिख्यमाने विभावसौ

Taglay ang tatlong yati, tugtuging pang-instrumento, at apat na anyo ng sining na nāṭya, sila’y sumayaw sa harap ng Panginoon ng mga daigdig, habang si Vibhāvasu (Apoy) ay tumitingin na wari’y nagtatala.

Verse 189

भावान्भावविशारद्यः कुर्वन्त्यो विधिवद्बहून् । देवदुन्दुभयः शंखाः शतशोऽथ सहस्रशः

Sa husay sa mga bhāva at sa taimtim na bhakti, isinagawa nila nang wasto ang maraming mapalad na ritwal; umalingawngaw ang mga tambol ng mga deva at mga kabibe—daan-daan, maging libu-libo.

Verse 190

अनाहता महादेवि नेदिरे घननिस्वनाः । गायद्भिश्चैव गंधर्वैर्नृत्यद्भिश्चाप्सरोगणैः

O Mahādevī, umalingawngaw ang anāhata—kusang sumisibol na tunog—na malalim at mabigat; habang umaawit ang mga Gandharva at sumasayaw ang mga pangkat ng Apsaras.

Verse 191

अवाद्यंत ततस्तत्र वेणुवीणादिझर्झराः । पणवाः पुष्कराश्चैव मृदंगपटहानकाः

Pagkaraan, doon sa kapulungan, tumunog ang plawta (veṇu), vīṇā, at iba pang mga instrumento; tinugtog din ang paṇava, puṣkara, mṛdaṅga, paṭaha, at ānaka.

Verse 192

तूर्यवादित्रघोषैश्च सर्वं कोलाहलीकृतम् । ततः कृतांजलिपुटा भक्तिनम्रात्ममूर्त्तयः

Sa pag-ugong ng mga trumpeta at mga tugtugin, ang lahat ay umalingawngaw sa masiglang kasayahan. Pagkaraan, sila’y nag-anjali—magkapatong ang mga palad—at ang kanilang buong pagkatao’y yumukod nang mapagpakumbaba sa debosyon.

Verse 193

ततः कलकले तस्मिन्सर्वदेवसमागमे । संवत्सरं भ्रमस्थस्य विश्वकर्मा रवेस्ततः

Pagkatapos, sa gitna ng maingay na pagtitipon ng lahat ng mga diyos, si Viśvakarmā ay naglingkod kay Ravi (ang Araw) na patuloy na umiikot, sa loob ng isang buong taon.

Verse 194

तेजसः शातनं चक्रे स्तूयमानस्य दैवतैः । देवं चक्रे समारोप्य भ्रामयामास सूत्रभृत्

Habang pinupuri siya ng mga diyos, isinagawa ni Viśvakarmā ang pagtabas sa ningning na iyon. Iniluklok niya ang diyos sa ibabaw ng gulong, at ang may hawak ng tali ang nagpaikot dito.

Verse 195

मृत्पिंडवत्कुलालस्य संस्पृशन्क्षुरधारया । पतंगस्य स्तवं कुर्वन्विश्वकर्मा दिवस्पतेः

Gaya ng magpapalayok na humahaplos sa tipak ng luwad gamit ang matalim na talim, gayon si Viśvakarmā—habang umaawit ng papuri kay Pataṅga (ang Araw), panginoon ng araw—maingat na nag-ahit at humubog sa ningning.

Verse 196

तेजसः षोडशं भागं मण्डलस्थमधारयत् । शातितं तस्य तत्तेजो यावत्पादौ वरानने

Iningatan niya ang ikalabing-anim na bahagi ng ningning na iyon sa loob ng bilog ng araw. Ang liwanag na iyon ay tinabas lamang hanggang sa mga paa niya, O may magandang mukha.

Verse 197

यत्तस्य ऋङ्मयं तेजस्तत्प्रभासेऽपतत्प्रिये । यजुर्मयेन देवेशि भाविता द्यौर्महाप्रभोः

Ang liwanag niya na may kalikasang Ṛk (Ṛgveda) ay bumagsak sa Prabhāsa, o minamahal. At sa bahaging may kalikasang Yajus (Yajurveda), o Ginang ng mga diyos, ang langit ng Dakilang Panginoon ay napuspos ng kapangyarihan.

Verse 198

स्वर्गं साममयेनापि भूर्भुवःस्वरितिस्थितम् । ततस्तैस्तेजसो भागैर्दशभिः पंचभिस्तथा

At sa bahaging may kalikasang Sāma (Sāmaveda) din, ang kaharian ng langit—na nananatili bilang Bhūr, Bhuvaḥ, at Svaḥ—ay naitatag. Pagkaraan, mula sa mga bahagi ng liwanag na iyon—sampu at gayundin lima—(nagpapatuloy ang salaysay).

Verse 199

तेन वै निर्मितं चक्रं विष्णोः शूलं हरस्य च । महाप्रभं महाकायं शिबिका धनदस्य च

Sa pamamagitan niya ay nalikha ang cakra (diskus) ni Viṣṇu at ang śūla (trident) ni Hara (Śiva); at gayundin ang maringal at napakalaking palankin (śibikā) ni Dhanada (Kubera).

Verse 200

दण्डः प्रेतपतेः शक्तिर्देवसेनापतेस्तथा । अन्येषां च सुराणां च अस्त्राण्युक्तानि यानि वै

Ang tungkod ng Panginoon ng mga Preta (Yama), ang sibat na śakti ng pinunong kumander ng hukbo ng mga diyos (Kārttikeya), at gayundin ang lahat ng iba pang sandatang sinasabing pag-aari ng mga diyos—lahat ng iyon ay ginawa rin niya.

Verse 201

यक्षविद्याधराणां च तानि चक्रे स विश्वकृत् । ततः षोडशमं भागं बिभर्त्ति भगवान्रविः । तत्तेजो रविभागश्च खस्थो विचरति प्रिये

Siya, ang panday ng sansinukob, ay gumawa rin ng mga iyon para sa mga Yakṣa at Vidyādhara. Pagkaraan, ang pinagpalang Ravi (Araw) ay nagtataglay ng ikalabing-anim na bahagi ng liwanag na iyon; at ang ningning na iyon—bahagi ni Ravi—ay naglalakbay sa kalangitan, o minamahal.

Verse 202

इति शातिततेजाः स श्वशुरेणातिशोभनम् । वपुर्दधार मार्त्तंडः पुष्पबाणमनोरमम्

Kaya nga, si Mārtaṇḍa (ang Araw), na napahinahon ang ningning, dahil sa ginawa ng biyenan, ay nag-anyong lubhang maringal—kaakit-akit na tila palumpon ng mga bulaklak.

Verse 204

अपापां सर्वभूतानां तपसा नियमेन च । सा च दृष्ट्वा तमायांतं परपुंसो विशंकया । जगाम संमुखं तस्य अश्वरूपधरस्य च

Siya—walang kasalanan, at para sa kapakanan ng lahat ng nilalang ay nagsasagawa ng tapa at mahigpit na panata—nang makita siyang papalapit, inakala niyang ibang lalaki; kaya hinarap niya ito nang tuwiran, sapagkat nag-anyong kabayo siya.