Adhyaya 19
Inilalahad ng kabanatang ito ang masinsing pag-uusap tungkol sa pagtupad sa panata (vrata), sa katotohanang ang Diyos ay tila “nabibigkis” ng bhakti, at sa wastong pagharap sa pagtanggi kapag may pamimilit. Isinalaysay ni Prahlāda na si Durvāsā, upang mapangalagaan ang kanyang buhay at matapos ang panatang pagligo, ay nakiusap na magpakita si Viṣṇu sa tagpuan ng Ilog Gomatī at ng karagatan. Ipinahayag ni Viṣṇu ang aral na kumikilos Siya ayon sa debosyon at nasa ilalim ng tagubilin ni Bali, kaya inutusan ang pantas na humingi muna ng pahintulot kay Bali. Pinuri ni Bali si Durvāsā ngunit tumangging pakawalan si Viṣṇu, na iniuugnay sa mga naaalalang pagliligtas ng Panginoon (Varāha, Narasiṃha, Vāmana/Trivikrama) at iginiit na ang ugnayan niya kay Keśava ay hindi maaaring ipagpalit o pag-usapan. Lalong nagbanta si Durvāsā: hindi raw siya kakain nang hindi nakaliligo at iiwan ang sarili kung hindi ipapadala si Viṣṇu. Sa huli, namagitan si Viṣṇu sa habag, nangakong gagawing posible ang pagligo sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga hadlang sa tagpuan. Nagpakumbaba si Bali sa paanan ni Viṣṇu; umalis si Viṣṇu kasama si Durvāsā, may kasamang Saṅkarṣaṇa (Ananta/Balabhadra), at inilarawang dumaan sa ilalim ng lupa upang magpakita sa tagpuan. Doon, inutusan ang pantas na maligo; agad na naligo si Durvāsā at tinupad ang mga kinakailangang ritwal, kaya naibalik ang kaayusan ng pagsamba at naligtas ang buhay.
Shlokas
Verse 1
प्रह्लाद उवाच । तच्छ्रुत्वा देवदेवेशश्चिंतयित्वा पुनःपुनः उवाच वचनं तत्र दुर्वाससमकल्मषम्
Sinabi ni Prahlāda: Nang marinig iyon, ang Panginoon ng mga diyos ay nagmuni-muni nang paulit-ulit; at doon ay nagsalita Siya kay Durvāsas ng mga salitang dalisay at walang dungis.
Verse 2
श्रीभगवानुवाच । पराधीनोऽस्मि विप्रेन्द्र भक्त्या क्रीतोऽस्मि नान्यथा । बलेरादेशकारी च दैत्येन्द्रवशगो ह्यहम्
Wika ng Mapalad na Panginoon: “O pinakamainam sa mga Brahmin, ako’y nakasalalay sa aking deboto; ako’y ‘nabibili’ ng bhakti at wala nang iba. Ako ang tumutupad sa utos ni Bali, sapagkat dahil sa sarili kong panata, ako’y nasa ilalim ng kapangyarihan ng hari ng mga Daitya.”
Verse 3
तस्मात्प्रार्थय विप्रेन्द्र दैत्यं वैरोचनिं बलिम् । अस्यादेशात्करिष्यामि यदभीष्टं तवाधुना
Kaya nga, O pinakamainam sa mga Brahmin, idalangin mo si Bali, ang Daitya na anak ni Virocana. Sa kanyang utos, ngayon ay gagawin ko ang anumang ninanais mo.
Verse 4
तच्छ्रुत्वा वचनं विप्रो बलिं प्रोवाच सत्वरम् । यज्वनां त्वं वरिष्ठश्च दातॄणां त्वं मतोऽधिकः
Nang marinig ang mga salitang iyon, agad na nagsalita ang Brahmin kay Bali: “Sa mga nagsasagawa ng yajña, ikaw ang pinakadakila; at sa mga nagbibigay ng dāna, ikaw ang itinuturing na pinakadakila.”
Verse 5
पारावारः कृपायाश्च दयां कुरु ममोपरि । प्रेषयस्व महाभाग देवं दैत्यविनिग्रहे
Ikaw ay parang karagatang walang pampang ng habag—maawa ka sa akin. O dakila at mapalad, isugo mo ang Panginoon upang supilin ang mga Daitya.
Verse 6
संपूर्णनियमः स्नातस्त्वत्प्रसादाद्भवाम्यहम् । तच्छुत्वा वचनं दैत्यो नातिहृष्टमनास्तदा । दुर्वाससमुवाचेदं नैतदेवं भविष्यति
“Sa iyong biyaya, matatapos ko ang lahat ng mga niyama at makapagsasagawa ng banal na paliligo (snāna) nang ganap na may disiplina.” Nang marinig ito, ang Daitya (Bali) ay hindi lubos na nalugod. Pagkaraan ay sinabi niya kay Durvāsā, “Hindi ito mangyayari sa ganitong paraan.”
Verse 7
अन्यत्प्रार्थय विप्रेन्द्र यत्ते मनसि वर्त्तते । तद्दास्यामि न सन्देहो यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्
“Humiling ka ng iba, O pinakadakila sa mga Brahmin—anumang nananahan sa iyong isipan. Ipagkakaloob ko iyon, walang pag-aalinlangan, kahit lubhang mahirap makamtan.”
Verse 8
आत्मानमपि दास्यामि नाहं त्यक्ष्ये हरिं द्विज । बहुभिः सुकृतैः प्राप्तं कथं त्यक्ष्यामि केशवम्
“Kahit ang sarili ko ay maibibigay ko, O dalawang-ulit-na-ipinanganak; ngunit hindi ko iiwan si Hari. Si Keśava na nakamtan sa pamamagitan ng maraming kabutihang gawa—paano ko Siya tatalikuran?”
Verse 9
दुर्वासा उवाच । नातिलुब्धं हि मां विद्धि किमन्यत्प्रार्थयाम्यहम् । रक्ष मे जीवितं दैत्य प्रेषयस्व जनार्द्दनम्
Wika ni Durvāsā: “Alamin mong hindi ako labis na sakim—ano pa ba ang hihilingin ko? Ingatan mo ang aking buhay, O Daitya; ipadala mo sa akin si Janārdana (Viṣṇu).”
Verse 10
बलिरुवाच । जानासि त्वं यथा विप्र हिरण्याक्षं निपातितम् । भूत्वा यज्ञवराहस्तु दधारोर्वीं बलाद्दिवि
Sabi ni Bali: “O Brahmin, batid mo kung paanong ibinagsak si Hiraṇyākṣa—nang Siya’y maging Varāha ng paghahandog (yajña), at sa lakas ay itinaas at iningatan ang daigdig sa kaitaasan.”
Verse 11
यथा च दैत्यप्रवरमवध्यं दैत्यदानवैः । हतवान्हिरण्यकशिपुं नृसिंहः सर्वगः प्रभुः
“At kung paanong si Nṛsiṃha—ang Panginoong sumasaklaw sa lahat—ay pumatay kay Hiraṇyakaśipu, ang pinakadakila sa mga Daitya, na inakalang di-mapapatay kahit sa hanay ng Daitya at Dānava.”
Verse 12
तथैव वृत्रं नमुचिं रक्षो लंकेश संज्ञकम् । जघान मायया विष्णुः सुरार्थं सुरसत्तमः
“Gayundin, si Viṣṇu—ang pinakadakila sa mga diyos—sa pamamagitan ng banal na pamamaraan ay dinaig si Vṛtra, si Namuci, at ang Rākṣasa na tinatawag na Panginoon ng Laṅkā, alang-alang sa kapakanan ng mga Deva.”
Verse 13
प्रथमं वामनो भूत्वा ह्ययाचत पदत्रयम् । पुनस्त्रिविक्रमो भूत्वा भुवनानि जहार मे
“Noong una, naging Vāmana Siya at humingi ng tatlong hakbang; at muli, naging Trivikrama Siya at inagaw sa akin ang mga daigdig.”
Verse 14
मया पुण्यवशाद्विष्णुर्यदि प्राप्तः कथञ्चन । नाहं त्यक्ष्ये जगन्नाथं मायावामनकं प्रभुम्
Kung sa bisa ng aking kabutihan ay kahit paano ko nakamtan si Viṣṇu, hindi ko iiwan ang Jagannātha—ang Panginoong nagpakita bilang kahanga-hangang Vāmana.
Verse 15
दुर्वासा उवाच । नाहं भोक्ष्ये विना स्नानं गोमत्युदधिसंगमे । यदि न प्रेष्यसि हरिं ततस्त्यक्ष्ये कलेवरम्
Wika ni Durvāsā: “Hindi ako kakain nang hindi naliligo sa tagpuan ng Ilog Gomati at ng dagat. Kung hindi mo ipapadala si Hari, iiwan ko ang katawang ito.”
Verse 16
बलिरुवाच । यद्भाव्यं तद्भवतु ते यज्जानासि तथा कुरु । ब्रह्मरुद्रेन्द्रनमितं नाहं त्यक्ष्ये पदद्वयम्
Wika ni Bali: “Kung ano ang nakatakda, mangyari nawa sa iyo; gawin mo ang nalalaman mong tama. Ngunit ang dalawang paa na iginagalang nina Brahmā, Rudra, at Indra—hinding-hindi ko iiwan.”
Verse 17
तदा विवदमानौ तौ दृष्ट्वा स जगदीश्वरः । ब्रह्मण्यदेवः कृपया ब्राह्मणं तमुवाच ह
Nang makita ng Panginoon ng daigdig na nagtatalo ang dalawa, ang Diyos na tagapangalaga ng mga brāhmaṇa ay nagsalita nang may habag sa brāhmaṇang iyon.
Verse 18
स्वस्थो भव द्विजश्रेष्ठ स्नापयिष्ये न संशयः । हत्वा दैत्यगणान्सर्वान्गोमत्युदधिसंगमे
“Maging payapa ka, O pinakamainam sa mga dvija. Walang alinlangan, paliliguan kita—pagkatapos kong lipulin ang lahat ng pangkat ng mga daitya—sa tagpuan ng Gomati at ng dagat.”
Verse 19
प्रह्लाद उवाच । श्रुत्वा भगवतो वाक्यं ब्राह्मणं प्रति दैत्यराट् । दृढं जग्राह चरणौ पतित्वा पादयोस्तदा
Sinabi ni Prahlāda: Nang marinig ang mga salita ng Panginoon na inihayag sa brāhmaṇa, ang hari ng mga daitya ay nagpatirapa sa paanan Niya at mahigpit na hinawakan ang dalawang paa ng Diyos.
Verse 20
ततः समृद्धिमगमत्पादौ दत्त्वा बलेः प्रभुः । शंखचक्रगदापाणिर्विष्णुर्दुर्वाससाऽन्वितः
Pagkaraan, ang Panginoon, matapos ipagkaloob ang Kanyang mga paa kay Bali, ay nagkamit ng kasaganaan sa gawaing iyon. Si Viṣṇu—may hawak na kabibe, diskos, at pamalo—ay lumisan na kasama si Durvāsā.
Verse 21
प्रस्थितौ तौ तदा दृष्ट्वा दुर्वाससजनार्द्दनौ । अनन्तः पुरुषो ऽगच्छन्मुशली च हलायुधः
Nang makita nilang sina Durvāsā at Janārdana ay papaalis, sumunod si Ananta, ang Walang-Hanggan na Panginoon; at gayundin si Muśalī (Balarāma), may hawak na pamalo at sandatang araro.
Verse 22
मुशली चाग्रतोऽगच्छत्ततो विष्णुस्त्रिविक्रमः । तयोरन्वगमद्विप्रा दुर्वासा भूतलाद्बहिः
Nauna si Muśalī, at sumunod si Viṣṇu, ang Trivikrama. Sumunod sa kanila ang brāhmaṇa na si Durvāsā, na wari’y lumalampas sa daigdig na lupa.
Verse 23
भित्त्वा रसातलं सर्वे समुत्तस्थुस्त्वरान्विताः । आविर्बभूवुस्तत्रैव गोमत्युदधिसंगमे
Pagbasag sa Rasātala, silang lahat ay mabilis na umahon at nagpakita roon mismo, sa tagpuan ng Ilog Gomati at ng karagatan.
Verse 24
सन्नद्धौ दृढधन्वानौ संकर्षणजनार्दनौ । ऊचतुस्तौ तदा विप्रं कुरु स्नानं यदृच्छया
Pagkaraan, sina Saṅkarṣaṇa at Janārdana—nakasandata at matatag ang hawak sa busog—ay nagsabi sa brahmana: “Isagawa mo ang banal na paliligo nang malaya, ayon sa iyong nais.”
Verse 25
तयोस्तु वचनं श्रुत्वा स्नानं चक्रे त्वरान्वितः । स्नात्वा चावश्यकं कर्म कर्तुमारभत द्विजः
Nang marinig ang kanilang mga salita, dali-daling nagsagawa ng paliligo ang brahmana. Pagkatapos maligo, ang dwija ay nagsimulang gampanan ang mga kailangang ritwal na itinakda.