Adhyaya 1

Verse 1

शौनक उवाच । कथं सूत युगे ह्यस्मिन्रौद्रे वै कलिसंज्ञके । बहुपाखंडसंकीर्णे प्राप्स्यामो मधुसूदनम्

Sinabi ni Śaunaka: O Sūta, sa mabagsik na panahong ito na tinatawag na Kali—na nalilito sa maraming landas ng maling aral—paano namin maaabot si Madhusūdana (Panginoong Viṣṇu)?

Verse 2

युगत्रये व्यतिक्रान्ते धर्माचारपरे सदा । प्राप्ते कलियुगे घोरे क्व विष्णुर्भगवानिति

Kapag lumipas na ang tatlong yugto at dumating ang kakila-kilabot na Kali-yuga, saan nga ba matatagpuan at malalapitan ang Panginoong Viṣṇu?

Verse 3

सूत उवाच । दिवं याते महाराजे रामे दशरथात्मजे । दुष्टराजन्यभारेण पीडिते धरणीतले

Sinabi ni Sūta: Nang ang dakilang Haring Rāma, anak ni Daśaratha, ay pumanaw patungong langit, ang balat ng daigdig ay napighati sa bigat ng masasamang pinuno.

Verse 4

देवानां कार्यसिद्ध्यर्थं भूभारहरणाय च । वसुदेवगृहे साक्षादाविर्भूते जनार्दने

Upang matupad ang layunin ng mga deva at upang maalis ang bigat ng daigdig, si Janārdana mismo ay tuwirang nagpakita sa tahanan ni Vasudeva.

Verse 5

नंदव्रजं गते देवे पूतनाशोषणे सति । घातिते च तृणावर्ते शकटे परिवर्तिते

Nang ang Panginoon ay nagtungo sa Vraja ni Nanda—matapos higupin ang buhay ni Pūtanā, matapos patayin si Tṛṇāvarta, at matapos itumba ang kariton—natupad ang mga kababalaghang iyon.

Verse 6

दमिते कालिये नागे प्रलंबे च निषूदिते । धृते गोवर्धने शैले परित्राते च गोकुले

Matapos supilin ang ahas na si Kāliya, patayin si Pralamba, itaas ang Bundok Govardhana, at iligtas ang Gokula—ipinagpatuloy ng Panginoon ang Kanyang banal na gawain.

Verse 7

सुरभ्या चाभिषिक्ते तु इन्द्रे च विमदीकृते । रासक्रीडारते देवे दारिते केशिदानवे

Nang si Indra ay pinahiran (abhiṣeka) ni Surabhī at napawi ang kanyang pagmamataas—nang ang Panginoon ay nalulugod sa rāsa-līlā, winasak din Niya ang demonyong si Keśin.

Verse 8

अक्रूरवचनाद्देवे मथुरायां गते हरौ । हते कुवलयापीडे मल्लराजे च घातिते

Sa panawagan ni Akrūra, nang si Hari ay nagtungo sa Mathurā—nang mapatay si Kuvalayāpīḍa at mapabagsak ang hari ng mga mandirigmang manlalaban—

Verse 9

पश्यतां देव दैत्यानां भोजराजे निपातिते । यदुपुर्यामभिषिक्त उग्रसेने नराधिपे

Sa harap ng mga deva at mga daitya, napatumba ang haring Bhoja; at sa lungsod ng mga Yadu, si Ugrasena ay pinahiran at itinalagang hari.

Verse 10

जरासंधबले रौद्रे यवने च हते क्षितौ । राजसूये क्रतुवरे चैद्ये चैव निपातिते

Nang mapagapi ang mabagsik na lakas ni Jarāsandha at mapatay ang Yavana sa ibabaw ng lupa; at nang sa dakilang handog na Rājasūya, si Caidya man ay naibagsak—

Verse 11

निवृत्ते भारते युद्धे भारे च क्षपिते भुवः । यात्राव्याजसमानीते प्रभासं यादवे कुले

Nang humupa ang digmaang Bhārata at gumaan ang bigat ng daigdig, ang angkan ng Yādava ay dinala sa Prabhāsa sa pagkukunwaring paglalakbay-dambana.

Verse 12

मद्यपानप्रसक्ते तु परस्परवधो द्यते । कलहेनातिरौद्रेण विनष्टे यादवे कुले

Nang sila’y malulong sa pag-inom ng alak, sumiklab ang pagpatay sa isa’t isa; sa isang napakasindak na alitan, nalipol ang angkan ng Yādava.

Verse 13

गात्रं संत्यज्य चात्रैव गतेऽनंते धरातलात् । अश्वत्थमूललमाश्रित्य समासीने जनार्दने

At dito rin, nang si Ananta ay lumisan na mula sa daigdig—nang si Janārdana ay umupo, sumandig sa ugat ng punong aśvattha—

Verse 14

व्याधप्रहारभिन्नांगे परित्यक्ते कलेवरे । स्वधामसंस्थिते देवे पार्थे च पुनरागते

Nang iwan ang Kanyang katawan matapos mabutas ng tama ng mangangaso; nang ang Diyos ay nagbalik sa sarili Niyang tahanan, at si Pārtha man ay nagbalik—

Verse 15

यदुपुर्य्यां प्लावितायां सागरेण समंततः । शक्रप्रस्थं ततो गत्वा कारयित्वा हरेर्गृहम्

Nang malubog ang Yadupurī at napalibutan ng karagatan sa lahat ng panig, siya’y nagtungo sa Śakraprastha at ipinagawa ang banal na tahanan ni Hari.

Verse 16

द्वापरे च व्यतिक्रांते धर्माधर्मविमिश्रिते । संप्राप्ते च महारौद्रे युगे वै कलिसंज्ञिते

At nang lumipas na ang Dvāpara—nang magkahalo ang dharma at adharma—dumating ang lubhang kakila-kilabot na kapanahunang tinatawag na Kali.

Verse 17

क्षीयमाणे च सद्धर्मे विधर्मे प्रबले तथा । नष्टधर्मक्रियायोगे वेदवादबहिष्कृते । एकपादे स्थिते धर्मे वर्णाश्रमविवर्जिते

Kapag humihina ang tunay na dharma at lumalakas ang laban-sa-dharma; kapag naglalaho ang disiplin ng mga matuwid na ritwal at itinatakwil ang kapangyarihan ng aral ng Veda; kapag ang dharma’y nakatayo na lamang sa iisang paa at ang lipunan ay napuputol sa kaayusan ng varṇa at āśrama—saka pumapasok ang daigdig sa mabigat na pagbagsak.

Verse 18

अस्मिन्युगे विलुलिते ह्यृषयो वनचारिणः । समेत्यामंत्रयन्सर्वे गर्गच्यवनभार्गवाः

Sa panahong ito ng kaguluhan, nagtipon ang mga rishi na naninirahan sa gubat at nagsanggunian—kabilang sina Garga, Cyavana, at ang mga Bhārgava.

Verse 19

असितो देवलो धौम्यः क्रतुरुद्दालकस्तथा । एते चान्ये च बहवः परस्परमथाब्रुवन्

Sina Asita, Devala, Dhaumya, Kratu, at gayundin si Uddālaka—sila at marami pang ibang rishi ay nag-usap-usap sa isa’t isa noon.

Verse 20

पश्यध्वं मुनयः सर्वे कलिव्याप्तं दिगंतरम् । समंतात्परिधावद्भिर्दस्युभिर्बाध्यते प्रजा

Masdan ninyo, O mga pantas: ang bawat dako ay nilulukuban ng Kali. Sa lahat ng panig, habang naglilibot ang mga tulisan, ang bayan ay pinahihirapan at inaapi.

Verse 21

अधर्मपरमैः पुंभिः सत्यार्जवनिराकृतैः । कथं स भगवान्विष्णुः संप्राप्यो मुनिसत्तमाः

Kapag ang mga tao’y nakatuon sa adharma at itinakwil ang katotohanan at katapatan—O pinakadakilang mga pantas, paano maaabot ang Mapalad na Panginoong Viṣṇu?

Verse 22

को वा भवाब्धौ पततस्तारयिष्यति संगतान् । न कलौ संभवस्तस्य त्रियुगो मधुसूदनः । तं विना पुंडरीकाक्षं कथं स्याम कलौ युगे

Kung gayon, sino ang magtatawid sa atin—na magkakasamang nahulog sa karagatan ng pag-iral? Sa Kali, hindi nahahayag ang paglusong ni Madhusūdana na lumilitaw sa tatlong yuga. Kung wala ang Panginoong may matang-lotus, paano tayo mabubuhay sa kapanahunan ng Kali?

Verse 23

तेषां चिंतयतामेवं दुःखितानां तपस्विनाम् । उवाच वचनं तत्र ऋषिरुद्दालकस्तदा

Habang ang mga ascetic ay nagmumuni-muni nang gayon sa dalamhati, noon ay nagsalita roon ang pantas na si Uddālaka.

Verse 24

उद्दालक उवाच । यावन्न कलिदोषेण लिप्यामो मुनिसत्तमाः । अपापा ब्रह्मसदनं गच्छामः परिसंगताः

Sinabi ni Uddālaka: “Bago tayo madungisan ng kapintasan ng Kali, O pinakadakilang mga pantas, halina—tayo’y walang sala at nagkakaisa—tungo sa tahanan ni Brahmā.”

Verse 25

पृच्छामो लोकधातारं स्थितं विष्णुं कलौ युगे । यदि विष्णुः कलौ न स्याद्रुद्रेण ब्रह्मणाऽसह

Magtanong tayo sa Tagapagtaguyod ng mga daigdig tungkol sa pananatili ni Viṣṇu sa panahon ng Kali. Kung si Viṣṇu ay hindi masusumpungan sa Kali—kung gayon, kasama si Rudra at Brahmā…

Verse 26

तं विना पुंडरीकाक्षं त्यक्ष्यामः स्वकलेवरम् । विना भगवता लोके कः स्थास्यति कलौ युगे

Kung wala ang Puṇḍarīkākṣa, ang Panginoong may matang-lotus, iiwan namin maging ang aming katawan. Sapagkat kung wala ang Bhagavān sa daigdig, sino ang makatatayo nang matatag sa panahon ng Kali?

Verse 27

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य ऋषयः संशितव्रताः । साधुसाध्विति ते चोक्त्वा प्रस्थिता ब्रह्मणोंऽतिकम्

Nang marinig ang kanyang mga salita, ang mga pantas na matatag sa kanilang mga panata ay nagpuri, “Mahusay, mahusay,” at saka nagtungo sa kinaroroonan ni Brahmā.

Verse 28

कथयन्तः कथां विष्णोः स्वरूपमनुवर्णनम् । तापसाः प्रययुः सर्वे संहृष्टा ब्रह्मणोंऽतिकम्

Habang naglalakbay, ang lahat ng mga asceta ay masayang nagsasalaysay ng katha ni Viṣṇu, inilalarawan ang Kanyang tunay na anyo, at nagpatuloy patungo sa kinaroroonan ni Brahmā.

Verse 29

ददृशुस्ते तदा देवमासीनं परमासने । पितामहभूतगणैर्मूर्तामूर्तैर्वृतं तथा

Noon ay nakita nila ang Panginoon na nakaupo sa pinakamataas na luklukan, napalilibutan ng mga pangkat na kay Pitāmaha—maging may anyo at walang anyo.

Verse 30

दृष्ट्वा चतुर्मुखं देवं दंडवत्प्रणताः क्षितौ । प्रणम्य देवदेवं तु स्तोत्रेण तुषुवुस्तदा

Nang makita nila ang Panginoong may apat na mukha, sila’y nagpatirapa nang buong katawan sa lupa. Pagkaraang yumukod sa Diyos ng mga diyos, saka nila Siya pinuri sa pamamagitan ng isang banal na himno.

Verse 31

ऋषय ऊचुः । नमस्ते पद्मसंभूत चतुर्वक्त्राक्षयाव्यय । नमस्ते सृष्टिकर्त्रे तु पितामह नमोऽस्तु ते

Wika ng mga rishi: “Pagpupugay sa Iyo, O isinilang sa lotus, O may apat na mukha, walang pagkasira at walang pagkabulok. Pagpupugay sa Iyo, ang Lumikha—O Pitāmaha, nawa’y tanggapin Mo ang aming pagyukod.”

Verse 32

एवं स्तुतः सन्मुनिभिः सुप्रीतः कमलोद्भवः । पाद्यार्घ्येणाभिवन्द्यैतान्पप्रच्छ मुनिपुंगवान्

Sa gayong pagpupuri ng mga banal na muni, labis na nalugod ang Isinilang sa Lotus. Matapos silang parangalan ng tubig sa paa at handog na arghya, ang pinakadakila sa mga rishi ay nagtanong sa kanila.

Verse 33

ब्रह्मोवाच । किमागमनकृत्यं वो ब्रूत तत्त्वेन पुत्रकाः । कुशलं वो महाभागाः पुत्रशिष्याग्निबन्धुषु

Wika ni Brahmā: “Mga anak, sabihin ninyo sa Akin nang tapat—ano ang layon ng inyong pagparito? At kayo bang mga pinagpala ay nasa mabuting kalagayan, kasama ang inyong mga anak, mga alagad, mga banal na apoy, at mga kamag-anak?”

Verse 34

ऋषय ऊचुः । भवत्प्रसादात्सकलं प्राप्तं नस्तपसः फलम् । यद्भवंतं प्रपश्यामः सर्वदेवगुरुं प्रभुम्

Wika ng mga rishi: “Sa biyaya Mo, natamo na namin ang ganap na bunga ng aming pag-aayuno at pagninilay; sapagkat nasisilayan namin Ikaw, ang Panginoon, ang Guru ng lahat ng mga deva.”

Verse 35

शृण्वेतत्कारणं शंभो एते प्राप्तास्तवांतिकम् । युगत्रये व्यतिक्रांते कृतादिद्वापरांतके

Pakinggan mo ang dahilan, O Śaṃbhu, kung bakit kami dumulog sa iyong harapan. Nang lumipas na ang tatlong yuga—mula sa Kṛta hanggang sa wakas ng Dvāpara—

Verse 36

प्राप्ते कलियुगे घोरे क्व विष्णुः पृथिवीतले । यं दृष्ट्वा परमां मुक्तिं यास्यामो मुक्तबन्धनाः

Ngayong dumating na ang kakila-kilabot na Kali-yuga, nasaan si Viṣṇu sa ibabaw ng lupa? Upang sa pagtanaw sa Kanya ay marating namin ang sukdulang kalayaan, malaya sa lahat ng gapos.

Verse 37

ब्रह्मोवाच । मत्स्यकूर्मादिरूपैश्च भगवाञ्ज्ञायते मया । विष्णोः पारमिकां मूर्तिं न जानामि द्विजोत्तमाः

Wika ni Brahmā: “Sa mga anyong gaya ng Isda (Matsya) at Pagong (Kūrma), nakikilala ko ang Bhagavān. Ngunit, O pinakamainam sa mga dvija, hindi ko nalalaman ang katawang sukdulan at transendente ni Viṣṇu.”

Verse 38

ऋषय ऊचुः । यदि त्वं न विजानासि तात विष्णोरवस्थितिम् । गत्वा प्रयागं तत्रैव संत्यक्ष्यामः कलेवरम्

Wika ng mga rishi: “Kung ikaw, mahal na ginoo, ay hindi nakaaalam ng tunay na kalagayan at pananatili ni Viṣṇu, kami’y tutungo sa Prayāga, at doon na rin iiwan ang aming mga katawan.”

Verse 39

ब्रह्मोवाच । मा विषादं व्रजध्वं हि उपदेक्ष्यामि वो हितम् । इतो व्रजध्वं पातालं यत्रास्ते दैत्यसत्तमः

Wika ni Brahmā: “Huwag kayong malugmok sa dalamhati; ituturo ko sa inyo ang makabubuti. Mula rito, magtungo kayo sa Pātāla, kung saan nananahan ang pinakadakila sa mga Daitya.”

Verse 40

तं गत्वा परिपृच्छध्वं प्रह्लादं दैत्यसत्तमम् । स ज्ञास्यति हरेः स्थानं याथातथ्येन भो द्विजाः

Pumaroon kayo roon at magtanong kay Prahlāda, ang pinakadakila sa mga Daitya. Siya ang makaaalam—tapat at ganap na wasto—ng tahanan ni Hari, O mga dwija.

Verse 41

तच्छुत्वा वचनं तस्य ब्रह्मणः परमात्मनः । प्रणिपत्य च देवेशं प्रस्थितास्ते तपोधनाः

Nang marinig nila ang mga salita ni Brahmā, ang Kataas-taasang Sarili, ang mga ascetic na may yaman ng tapas ay nagpatirapa sa Panginoon ng mga diyos at saka naglakbay.

Verse 42

जग्मुः संहृष्टमनसः स्तुवन्तो दैत्यसत्तमम् । धन्यः स दैत्यराजोऽयं यो जानाति जनार्द्दनम्

May galak sa puso, nagpatuloy sila habang pinupuri ang pinakadakila sa mga Daitya: “Mapalad ang haring Daitya na ito, sapagkat kilala niya si Janārdana!”

Verse 43

इति संचिंतयानास्ते प्राप्ता वै सुतलं द्विजाः

Sa gayong pagninilay, ang mga dwija ay tunay na nakarating sa Sutala.

Verse 44

गत्वा ते तस्य नगरं विविशुर्भवनोत्तमम् । दूरादेव स तान्दृष्ट्वा बलिर्वैरोचनिस्तदा । प्रत्युत्थायार्हयाञ्चक्रे प्रह्लादेन समन्वितः

Pagdating sa kanyang lungsod, pumasok sila sa pinakadakilang palasyo. Nang makita sila ni Bali Vairocanī mula sa malayo, tumindig siya upang salubungin at parangalan sila nang nararapat, kasama si Prahlāda.

Verse 45

मधुपर्कं च गां चैव दत्त्वा चार्घ्यं तथैव च । उवाच प्रांजलिर्भूत्वा प्रहृष्टेनांतरात्मना

Matapos ihandog ang madhuparka, isang baka, at gayundin ang arghya, siya’y nagsalita nang magkapatong ang mga palad, na ang kalooban ay nag-uumapaw sa galak.

Verse 46

स्वागतं वो महाभागाः सुव्युष्टा रजनी मम । भवतो यत्प्रपश्यामि ब्रूत किं करवाणि च

“Maligayang pagdating sa inyo, mga lubhang pinagpala! Ang aking gabi’y naging ganap na mabuti sapagkat nasilayan ko kayo. Sabihin ninyo—ano ang dapat kong gawin para sa inyo?”

Verse 47

एवं हि दैत्यराजेन सत्कृतास्ते द्विजोत्तमाः । ऊचुः प्रहृष्टमनसो दानवेन्द्रसुतं तदा

Kaya nito, nang sila’y parangalan at tanggapin nang may paggalang ng panginoon ng mga Daitya, ang mga pinakadakilang Brāhmaṇa, na masaya ang kalooban, ay nagsalita noon sa anak ng haring Dānava.

Verse 48

ऋषय ऊचुः । कार्यार्थिनस्तु संप्राप्ताः प्रह्लाद हरिवल्लभ । तदस्माकं महाबाहो भवांस्त्राता भवार्णवात्

Sinabi ng mga pantas: “Dumating kami na may layuning dapat matupad, O Prahlāda, minamahal ni Hari. Kaya, O makapangyarihang bisig, maging tagapagligtas namin mula sa dagat ng saṃsāra.”

Verse 49

कथं दैत्य युगे ह्यस्मिन्रौद्रे वै कलिसंज्ञके । भविष्यामो विना विष्णुं भीतानामभयप्रदम्

“Paano kami makatatagal, O Daitya, sa mabagsik na panahong ito na tinatawag na Kali, kung wala si Viṣṇu—ang nagbibigay ng kawalang-takot sa mga natatakot?”

Verse 50

अस्मिन्युगे ह्यधर्मेण जितो धर्मः सनातनः । अनृतेन जितं सत्यं विप्राश्च वृषलैर्जिताः

Sa panahong ito, ang walang hanggang Dharma ay natatalo ng adharma; ang katotohanan ay ginagapi ng kasinungalingan; at ang mga Brāhmaṇa ay napapasailalim sa mga hamak.

Verse 51

विटैर्जिता वेदमार्गाः स्त्रीभिश्च पुरुषा जिताः । ब्राह्मणाश्चापि वध्यन्ते म्लेच्छ राजन्यरूपिभिः

Ang mga landas ng Veda ay sinasapawan ng mga hamak; ang mga lalaki ay pinamumunuan ng mga babae; at maging ang mga Brāhmaṇa ay pinapatay ng mga Mleccha na nag-aanyong mga hari.

Verse 52

अस्मिन्विलुलितप्राये वर्णाश्रमविवर्जिते । अविलुप्ते वेदमार्गे क्व विष्णुर्भगवानिति

Kapag ang sanlibutan ay halos ganap nang gumuho, kapag tinalikuran ang kaayusan ng varṇa at āśrama, at natatakpan ang landas ng Veda—saan nga ba matatagpuan si Bhagavān Viṣṇu?

Verse 53

विना ज्ञानाद्विना ध्यानाद्विना चेंद्रियनिग्रहात् । प्राप्यते भगवान्यत्र तद्गुह्यं कथयस्व नः

Ihayag mo sa amin ang lihim na iyon: saang dako natatamo si Bhagavān kahit walang jñāna, walang dhyāna, at walang pagpipigil sa mga pandama?

Verse 54

दैत्यराज त्वमस्माकं सुहृन्मार्गप्रदर्शकः । कथयस्व महाभाग यत्र तिष्ठति केशवः

O hari ng mga Daitya, ikaw ang aming mabuting kaibigan at tagapagturo ng landas. O mapalad na dakila, sabihin mo sa amin kung saan nananahan si Keśava.

Verse 55

एवं स द्विजमुख्यैश्च संपृष्टो दैत्यसत्तमः । प्रणम्य ब्राह्मणान्सर्वान्भक्त्या संहृष्टमानसः

Kaya nga, nang tanungin siya ng mga pinakadakila sa mga dalawang-beses-isinilang, ang pinakamainam sa mga Daitya—na nagagalak ang puso—ay yumukod at nagbigay-galang nang may debosyon sa lahat ng mga Brahmana.

Verse 56

स नमस्कृत्य देवेभ्यो ब्रह्मणे परमात्मने । भगवद्भक्तिर्युक्तः सन्व्याहर्त्तुमुपचक्रमे

Pagkatapos magbigay-pugay sa mga deva at kay Brahmā, ang Kataas-taasang Sarili, at taglay ang debosyon kay Bhagavān, siya ay nagsimulang magsalita.