Adhyaya 51
Ang adhyāya na ito ay isang salaysay ng pinagmulan ng isang tīrtha na isinisingit sa pagtuturo ni Pulastya sa isang hari. Sa simula, itinatampok ang isang “walang kapantay” na tīrtha na nakapag-aalis ng kasalanan, na itinatag/kinilala kaugnay ni Candra, ang Diyos ng Buwan. Isinasalaysay pagkatapos ang mitikong pinagmulan ng eklipse (grahaṇa): si Rāhu, dahil sa poot mula sa pangyayari ng amṛta, ay naging di-namamatay matapos uminom ng nektar; pinugutan siya ni Viṣṇu, ngunit nanatili ang ulo at patuloy na nagdudulot ng pangamba sa mga deva, lalo na kay Candra tuwing may eklipse. Upang humingi ng pag-iingat, naglakbay si Candra sa Arbuda, binutas at biniyak ang tuktok ng bundok, lumikha ng malalim na yungib, at nagsagawa ng matinding tapas sa loob nito. Nalugod si Maheśvara (Śiva) at nagkaloob ng biyaya. Hiniling ni Candra ang pag-alis sa ipinangakong “pagdakma” ni Rāhu sa oras ng eklipse. Kinilala ni Śiva ang kapangyarihan ni Rāhu, ngunit nagtatag ng kapalit na kaayusang ritwal: sa eklipse ng Buwan, ang sinumang magsagawa ng snāna (banal na paliligo) at dāna (paglilimos/pag-aalay) sa pook na ito ay magkakamit ng mapalad na kagalingan; ang sukṛta (kabutihang bunga) ay magiging di-nasisira, at ang dalamhati ni Candra ay mapapawi sa pamamagitan ng ritwal. Tinawag ang lugar na “Chandrodbheda” sapagkat biniyak ang tuktok ng bundok para sa tapas; ang pagligo roon sa oras ng eklipse ay nagdudulot ng paglaya sa muling pagsilang, at ang pagligo at darśana tuwing Somavāra (Lunes) ay nagtitiyak ng paninirahan sa daigdig ni Candra. Sa wakas, naglaho si Śiva at masayang nagbalik si Candra sa kanyang kinalalagyan.
Shlokas
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ चंद्रोद्भेदमनुत्तमम् । तीर्थं पापहरं नृणां निशानाथेन निर्मितम्
Sinabi ni Pulastya: Pagkaraan nito, O pinakadakila sa mga hari, marapat kang tumungo sa walang kapantay na Candrodbheda—isang tīrtha na nag-aalis ng kasalanan ng mga tao, na itinatag ng Panginoon ng Gabi (ang Buwan).
Verse 2
प्रतिज्ञातं यदा राजन्ग्रहणे चंद्रसूर्ययोः । राहुणा कृतवैरेण च्छिन्ने शिरसि विष्णुना
O hari, nang ipinanata na magkakaroon ng paglalaho (eclipse) ng Buwan at Araw—matapos si Rāhu, dahil sa matinding poot, ay maputulan ng ulo ni Viṣṇu—
Verse 3
तदा भयान्वितश्चन्द्रो मत्वा दैत्यं दुरासदम् । पीयूषभक्षणोद्युक्तं ततश्चार्बुदमभ्यगात्
Noon, ang Buwan ay sinaklot ng takot; inakala niyang ang asurang iyon ay mahirap daigin at naglalayong lamunin ang amrita, kaya’t pagkatapos ay nagtungo siya sa Bundok Arbuda.
Verse 4
तत्र भित्त्वा गिरेः शृंगे कृत्वा विवरमुत्तमम् । प्रविष्टस्तस्य मध्ये तु तपस्तेपे सुदुश्चरम्
Doon, binasag niya ang tuktok ng bundok at gumawa ng isang marangal na siwang; pumasok siya sa loob at nagsagawa roon ng napakahirap na pag-aayuno at pagninilay.
Verse 5
ततः कालेन महता तुष्टस्तस्य महेश्वरः । अब्रवीद्वृणु भद्रं ते वरं यत्ते हृदिस्थितम्
Pagkaraan ng mahabang panahon, kinalugdan siya ni Maheshvara (Shiva) at nagsabi: “Pagpalain ka—piliin mo ang biyayang nasa iyong puso.”
Verse 6
चंद्र उवाच । प्रतिज्ञातं सुरश्रेष्ठ राहुणा ग्रहणं मम । बलवानेष दुर्धर्षः प्रकृत्या सिंहिकासुतः
Wika ni Candra: O pinakadakila sa mga diyos, nanumpa si Rahu na sasakmalin (liliman sa eklipse) ako. Siya’y malakas at likás na di-madadaig—anak ni Simhika.
Verse 7
सांप्रतं भक्षितं तेन पीयूषं सुरसत्तम । अहं मध्ये धृतश्चापि राहुणाऽसौ दुरासदः
Sa sandaling ito, nilamon na niya ang amrita, O pinakadakila sa mga diyos; at ako man ay hawak sa kanyang pagkakasakmal—ang Rahu’y mahirap itaboy.
Verse 8
पीयमानेऽमृते देव देवैः पूर्वं पराजितैः । दैवतं रूपमास्थाय दानवोऽसौ समागतः
Nang iniinom ang amrita, O diyos—matapos na dating magapi ang mga deva—dumating doon ang Dānava, na nag-anyong isang diyos.
Verse 9
अपिबच्चामृतं राहुस्तेनास्य मृत्युवर्जितम् । अमृतं चाक्षयं जातं शिरो देवभयप्रदम्
Uminom si Rāhu ng amrita; dahil dito siya’y nakaligtas sa kamatayan. Ang amrita’y naging di-nasisira, at ang kanyang ulo’y naging sanhi ng pangamba ng mga deva.
Verse 10
ततो देवैः कृतं साम ग्रहमध्ये प्रतिष्ठितः । प्रतिज्ञाते ग्रहेऽस्माकं ततो मे भयमाविशत्
Pagkaraan, naghandog ang mga deva ng mga salitang pampayapa, at siya’y nanatiling nakatindig sa gitna ng paglalaho (eclipse). Ngunit nang ang paglalaho sa amin ay napagkasunduan at naitakda, pumasok sa akin ang takot.
Verse 11
भयात्तस्य सुरश्रेष्ठ भित्त्वा शृंगं गिरेरिदम् । कृतं श्वभ्रमगाधं च तपोऽर्थं सुरसत्तम । तस्मादत्र प्रसादं मे कुरु कामनिषूदन
Dahil sa takot sa kanya, O pinakadakila sa mga deva, biniyak ko ang tuktok ng bundok na ito at gumawa ng malalim na yungib para sa pag-aayuno at tapa. Kaya, O tagapagpuksa kay Kāma, ipagkaloob mo sa akin ang iyong biyaya rito.
Verse 12
भगवानुवाच । अवध्यः सर्वदेवानामजेयः स महाबलः । करिष्यति ग्रहं नूनं राहुः कोपपरायणः । परं तव निशानाथ करिष्येऽहं प्रतिक्रियाम्
Wika ng Mapalad na Panginoon: “Si Rāhu ay tunay na di-masusugatan ng lahat ng deva, di-matatalo, at may dakilang lakas; sapagkat nakatuon sa poot, tiyak na magdudulot siya ng paglalaho. Gayunman, O panginoon ng gabi, ihahanda Ko para sa iyo ang panlunas na ritwal.”
Verse 13
ग्रहणे तव संप्राप्ते स्नानदानादिकाः क्रियाः । करिष्यंति जना लोके सम्यक्छ्रेयःसमन्विताः
Kapag dumating ang iyong paglalaho (gerhana), ang mga tao sa daigdig ay magsasagawa ng mga gawaing banal gaya ng paliligo sa ritwal at pagkakawanggawa, na may ganap na tunay na kapakinabangang espirituwal.
Verse 14
ताभिस्तव न संतापः स्वल्पोऽप्येवं भविष्यति । अक्षयं सुकृतं तेषां कृतं कर्म भविष्यति
Dahil sa mga pagtalimang ito, hindi ka makararanas kahit bahagyang dalamhati; at para sa kanila, ang kabutihang-loob at gantimpala ng kanilang mga gawa ay magiging di-nasisira at walang hanggan.
Verse 15
ग्रहणे तव संजाते मम वाक्यादसंशयम् । एतद्भिन्नं त्वया यस्मात्तपोऽर्थं शिखरं गिरेः । चन्द्रोद्भेदमिति ख्यातं तीर्थं लोके भविष्यति
Kapag naganap ang iyong paglalaho, ayon sa aking salita—walang alinlangan—sapagkat hinati mo ang tuktok ng bundok na ito alang-alang sa tapasya, ang banal na tawiran na ito ay kikilalanin sa daigdig bilang ‘Candrodbheda’.
Verse 16
ग्रहणे तव संप्राप्ते योऽत्र स्नानं करिष्यति । न तस्य पुनरेवात्र जन्म लोके भविष्यति
Kapag dumating ang iyong paglalaho, sinumang maligo rito ay hindi na muling isisilang sa daigdig na ito.
Verse 17
यो वा सोमदिने स्नानं दर्शनं तत्र चाचरेत् । तव लोके ध्रुवं वासस्तस्य चंद्र भविष्यति
O sinumang sa araw ng Soma (Lunes) ay maligo at dumalaw na may pagsamba roon—O Candra—tiyak na mananahan sa iyong daigdig.
Verse 18
एवमुक्त्वा स भगवांस्ततश्चांतर्दधे हरः । चन्द्रोऽपि प्रययौ हृष्टः स्वस्थानं नृपसत्तम
Pagkasabi nang gayon, ang Mapalad na si Hara ay naglaho mula roon. At si Candra rin, na nagagalak, ay umalis patungo sa sarili niyang tahanang makalangit, O pinakamainam sa mga hari.
Verse 51
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखण्डे चन्द्रोद्भेदतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनामैकपंचाशत्तमोऽध्यायः
Sa ganito nagtatapos ang ikalimampu’t isang kabanata, na tinatawag na “Paglalahad ng Kadakilaan ng Candrodbheda Tīrtha,” sa ikatlong bahagi ng Arbuda Khaṇḍa, sa ikapitong Prabhāsa Khaṇḍa, ng Śrī Skanda Mahāpurāṇa sa Ekāśīti-sāhasrī Saṃhitā.