Adhyaya 48
Inilalarawan ni Pulastya ang tīrtha na tinatawag na Kulasantāraṇa, na ipinakikilalang “walang kapantay” na pook kung saan ang wastong pagligo ay sinasabing nakapag-aangat ng buong angkan. Isinasalaysay ang kaso ng dating haring Aprastuta, na inilalarawang lumihis sa wastong asal: marahas na pamamahala, kasakiman at paggawa ng kasalanan, at pagwawalang-bahala sa dāna (pagkakaloob), jñāna (kaalamang espirituwal), at disiplinadong pamumuhay. Sa katandaan, nagkaroon siya ng pangitain sa panaginip: ang mga pitṛ (ninuno) na nagdurusa ay nagsabing bagaman namuhay sila ayon sa dharma, napahamak sila sa impiyerno dahil sa kanyang mga gawa, kaya hinihimok siyang magsagawa ng mapalad na pagsamba at mga ritwal na pampagwawasto. Ipinagtapat ng hari ito kay Reyna Indumatī, na nagpatibay sa aral na ang mabuting anak ay nag-aangat sa mga ninuno samantalang ang masamang anak ay nakapipinsala sa kanila, at pinayuhang sumangguni sa mga brāhmaṇa na bihasa sa dharma. Itinakda ng mga brāhmaṇa ang maayos na lunas: dīkṣā at paglilinis ng katawan, malawak na tīrtha-yātrā na may snāna (banal na pagligo) at dāna, at saka pa lamang karapat-dapat sa iba pang mga handog at sakripisyo. Naglakbay ang hari, narating ang dalisay na tubig ng Arbuda, at naligo nang may nakatuong pananampalataya; napalaya ang mga ninuno mula sa mabagsik na impiyerno at nagpakita sa mga sasakyang makalangit. Ipinahayag nilang ang pook ay tatawaging Kulasantāraṇa at inanyayahan ang hari na umakyat sa langit nang may katawan dahil sa bisa ng tīrtha. Sa wakas, muling pinagtibay ni Pulastya ang kapangyarihan ng pook at binanggit ang mapalad na mga panahon—kabilang ang rākā-soma at pagsasanib na vyatīpāta—na lalo pang nagpaparami sa gantimpala ng banal na pagligo.
Shlokas
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । कुलसंतारणं गच्छेत्तत्र तीर्थमनुत्तमम् । यत्र स्नातो नरः सम्यक्कुलं तारयतेऽखिलम्
Wika ni Pulastya: Dapat na magtungo sa Kulasantāraṇa, ang walang kapantay na banal na tawiran; sapagkat ang sinumang maligo roon nang wasto ay tunay na nagliligtas sa buong angkan.
Verse 2
दश पूर्वान्भविष्यांश्च तथात्मानं नृपोत्तम । उद्धरेच्छ्रद्धयायुक्तस्तत्र दानेन मानवः
O pinakamainam sa mga hari, ang taong may pananampalataya, sa pag-aalay ng kaloob doon, ay nagliligtas sa sampung ninuno, sampung salinlahi sa hinaharap, at maging sa sarili niya.
Verse 3
आसीदप्रस्तुतो नाम राजा पूर्वं स पापकृत् । नापि दानं तथा ज्ञानं न ध्यानं न च सत्क्रिया
Noong una ay may haring nagngangalang Aprastuta, isang gumagawa ng kasalanan. Wala siyang kawanggawa, wala ring banal na kaalaman, ni pagninilay, ni anumang matuwid na gawa.
Verse 4
तस्मिञ्छासति लोकानां नासीत्सौख्यं कदाचन । परदार रुचिर्नित्यं महादण्डपरश्च सः
Sa kanyang paghahari, hindi kailanman nakaranas ng ligaya ang mga tao. Lagi siyang nahuhumaling sa asawa ng iba at nakatuon sa mabibigat na parusa.
Verse 5
न्यायतोऽन्यायतो वापि करोति धनसंग्रहम् । स घातयति लोकांश्च निर्दोषान्पापकृत्तमः
Maging sa makatarungan o di-makatarungang paraan, nagtitipon siya ng yaman. Ang pinakamasamang makasalanang iyon ay nagpapapatay pa ng mga walang sala.
Verse 6
ततो वार्धक्यमापन्नस्तथापि न शमं गतः । कस्यचित्त्वथ कालस्य पितृभिः प्रतिबोधितः । तं प्रसुप्तं समासाद्य नारकेयैः सुदुःखितैः
Pagkaraan, dumating siya sa katandaan, ngunit gayon pa man ay hindi niya natamo ang pagpipigil sa sarili (śama). Makalipas ang ilang panahon, ginising siya ng mga ninuno—mga pitṛ na labis na pinahihirapan sa impiyerno—na lumapit sa kanya habang siya’y mahimbing na natutulog.
Verse 7
पितर ऊचुः । वयं शुद्धसमाचारा नित्यं धर्मपरायणाः । दानयज्ञतपःशीलाः स्वदारनिरतास्तथा
Wika ng mga ninuno: “Kami’y may dalisay na asal at laging nakatuon sa dharma—masigasig sa pagkakawanggawa (dāna), sa paghahandog na sakripisyo (yajña), at sa pag-aayuno at pagninilay (tapas), at tapat sa sariling asawa.”
Verse 8
स्वकर्मभिः कुलांगार दिवं प्राप्ता यथार्हतः । कुपुत्रं त्वां समासाद्य नरकं समुपस्थिताः । तस्मादुद्धर नः सर्वान्कृत्वा किंचिच्छुभार्चनम्
“O baga ng angkan! Sa sarili naming mga gawa, narating namin ang langit ayon sa nararapat. Ngunit nang ikaw ay maging masamang anak na aming natamo, ngayo’y napasadsad kami sa impiyerno. Kaya iligtas mo kaming lahat sa pamamagitan ng kahit kaunting mapalad na pagsamba.”
Verse 9
कर्मभिस्तव पापात्मन्वयं नरकमाश्रिताः । नरकं दश यास्यंति भविष्याश्च तथा भवान्
“Dahil sa iyong mga gawa, O taong makasalanan ang isip, kami’y napadpad sa impiyerno. Sampung impiyerno pa ang daraanan—at ikaw man ay haharap din sa mga iyon sa hinaharap.”
Verse 10
एवमुक्त्वा च ते सर्वे पितरस्तु सुदुःखिताः । याताश्च नरकं भूयः प्रबुद्धः सोऽपि पार्थिवः
Pagkasabi nito, ang lahat ng mga ninuno—lubhang nagdadalamhati—ay muling nagbalik sa impiyerno; at ang haring iyon ay nagising din.
Verse 11
ततो दुःखमनुप्राप्तः पितृवाक्यानि संस्मरन् । रुरोद प्रातरुत्थाय तं भार्या प्रत्यभाषत
Pagkaraan, sinakmal siya ng dalamhati at inalaala ang mga salita ng mga ninuno; bumangon siya sa bukang-liwayway at lumuha, at siya’y kinausap ng kanyang asawa.
Verse 12
इन्दुमत्युवाच । किमर्थं राजशार्दूल त्वं रोदिषि महास्वनम् । कथं ते कुशलं राज्ये शरीरे वा पुरेऽथवा
Sinabi ni Indumatī: “Bakit, O tigre sa mga hari, ikaw ay umiiyak nang napakalakas? Maayos ba ang kaharian, ang iyong katawan, o ang lungsod?”
Verse 13
राजोवाच । मया दृष्टोऽद्य स्वप्नांते पिता ह्यथ पितामहः । अपश्यं दुःखितान्देवि ताभ्यामथाग्रजान्पितॄन्
Sinabi ng hari: “Ngayong araw, sa dulo ng panaginip, nakita ko ang aking ama at saka ang aking lolo. O Devī, nakita ko silang nagdurusa, at kasama nila ang mga naunang ninuno rin.”
Verse 14
उपालब्धोऽस्मि तैः सर्वैस्तव कर्मभिरीदृशैः । दारुणे नरके प्राप्ता अधर्मादिविचेष्टितैः
“Ako’y pinagsabihan nilang lahat dahil sa gayong mga gawa mo. Dahil sa mga kilos na nagmumula sa adharma at iba pang maling asal, sila’y napunta sa kakila-kilabot na impiyerno.”
Verse 15
अथान्ये दश यास्यन्ति भविष्याश्च भवानपि । तस्मात्कृत्वा शुभं कर्म दुर्गतेश्चोद्धरस्व नः
“Bukod pa rito, may sampu pang (impiyerno) na daraanan—at sa kalaunan, ikaw man ay haharap dito. Kaya gumawa ka ng mapalad na kabutihan at iahon mo kami sa kapahamakan at pagkalugmok.”
Verse 16
एवमुक्तः प्रबुद्धोऽहं पितृभिर्वरवर्णिनि । तेनाहं दुःखमापन्नस्तद्वाक्यं हृदि संस्मरन्
O ikaw na may magandang kutis, nang ako’y masabihan nang gayon ng aking mga ninuno, ako’y nagising. Kaya ako’y nalugmok sa dalamhati, habang inaalala sa puso ang kanilang mga salita.
Verse 17
इन्दुमत्युवाच । सत्यमेतन्महाराज यदुक्तोऽसि पितामहैः । न त्वया सुकृतं कर्म संस्मरेऽहं कृतं पुरा
Sinabi ni Indumatī: “Tunay nga, O dakilang hari, na ikaw ay napagsabihan ng mga ninuno. Hindi ko maalala na ikaw ay gumawa noon ng anumang gawang may kabutihang-loob.”
Verse 18
यथा सुपुत्रमासाद्य तरंति पितरो नृप । कुपुत्रेण तथा यांति नरकं नात्र संशयः
O Hari, kung paanong ang mga ninuno ay nakakatawid tungo sa kagalingan at mataas na daigdig sa pagkakaroon ng mabuting anak na lalaki, gayon din, dahil sa anak na di-karapat-dapat sila’y napapasa-impiyerno—walang pag-aalinlangan.
Verse 19
स त्वमाहूय विप्रेंद्रान्धर्मशास्त्रविचक्षणान् । पृष्ट्वा तान्कुरु यच्छ्रेयः पितॄणामात्मना सह
Kaya ipatawag mo ang mga pangunahing brāhmaṇa, yaong bihasa sa Dharma-śāstra. Pagkatapos silang sangguniin, gawin mo ang tunay na makabubuti sa mga ninuno, kasama ng iyong sariling kapakanan.
Verse 20
आनयामास राजाऽसौ ततो विप्राननेकशः । वेदवेदांगतत्त्वज्ञान्धर्मशास्त्रविचक्षणान् । उवाच विनयोपेतो भार्यया सहितो हितान्
Pagkaraan, ang haring iyon ay nagdala ng maraming brāhmaṇa—mga nakaaalam sa tunay na diwa ng Veda at Vedāṅga, at bihasa sa Dharma-śāstra. Taglay ang kababaang-loob at kasama ang kanyang reyna, kinausap niya ang mga mabubuting tagapayo.
Verse 21
राजोवाच । कर्मणा केन पितरो निरयस्था द्विजोत्तमाः । स्वर्गं यांति सुपुत्रेण तारिताः प्रोच्यतां स्फुटम्
Wika ng Hari: O pinakamainam na mga Brahmana, sa anong ritwal makaaakyat sa langit ang mga ninunong nananahan sa impiyerno, na iniligtas ng isang mabuting anak? Ipaliwanag ninyo nang malinaw.
Verse 22
ब्राह्मणा ऊचुः । पितृमेधेन राजेंद्र कृतेन विधिपूर्वकम् । निरयस्था दिवं यांति यद्यपि स्युः सुपापिनः
Sumagot ang mga Brahmana: O panginoon ng mga hari, kapag isinagawa ang Pitṛmedha ayon sa itinakdang tuntunin at wastong paraan, ang mga ninunong nasa impiyerno ay umaakyat sa langit, kahit sila’y labis na makasalanan.
Verse 23
राजोवाच । दीक्षयंतु द्विजाः सर्वे तदर्थं मां धृतव्रतम् । यत्किंचिदत्र कर्त्तव्यं प्रोच्यतामखिलं हि तत्
Wika ng Hari: Nawa’y lahat ng Brahmana ay magbigay sa akin ng dīkṣā (inisasyon) para sa layuning iyon; matatag ako sa aking panata. Anuman ang dapat gawin sa bagay na ito, sabihin ninyo sa akin ang lahat nang buo.
Verse 24
तथोक्तास्ते नृपेंद्रेण ब्राह्मणाः सत्यवादिनः । समग्राः पार्थिवं प्रोचुर्यदुक्तं यज्ञकर्मणि
Nang gayon ang sinabi ng hari, ang mga Brahmanang tapat sa katotohanan ay nagpaliwanag sa monarka nang ganap tungkol sa mga itinuro hinggil sa mga gawain ng paghahandog (yajña).
Verse 25
दीक्षा ग्राह्या नृपश्रेष्ठ पुरश्चरणमादितः । कृत्वा कायविशुद्ध्यर्थं ततः श्रेयस्करी भवेत्
O pinakamahusay na hari, dapat mong tanggapin muna ang dīkṣā at magsimula sa mga paunang pagsasagawa (puraścaraṇa). Kapag nagawa ito para sa paglilinis ng katawan, ito’y magiging tagapagkaloob ng pinakamataas na kabutihan.
Verse 26
स त्वं पापसमाचारो बाल्यात्प्रभृति पार्थिव । असंख्यं पातकं तस्मात्तीर्थयात्रां समाचर
Ngunit ikaw, O hari, mula pa pagkabata ay namuhay sa gawang makasalanan, at di-mabilang ang iyong mga paglabag; kaya magsagawa ka ng banal na paglalakbay sa mga sagradong tīrtha.
Verse 27
सर्वतीर्थाभिषिक्तस्त्वं यदा स्यान्नृपसत्तम । प्रायश्चित्तेन योग्यः स्यास्ततो यज्ञस्य नान्यथा
O pinakamainam sa mga hari, kapag ikaw ay nalinis sa pamamagitan ng pagligo sa lahat ng sagradong tīrtha, saka ka lamang magiging karapat-dapat—sa bisa ng prāyaścitta (pagsisisi at pagtubos)—para sa yajña; hindi sa ibang paraan.
Verse 28
प्रभासादीनि तीर्थानि यानि संति धरातले । गंतव्यं तेषु सर्वेषु स्नानं कुरु समाहितः
Ang lahat ng sagradong tīrtha sa ibabaw ng daigdig—simula sa Prabhāsa—ay dapat dalawin. Sa bawat isa, maligo nang may natipong isip at may pagpipigil.
Verse 29
मनसा गच्छ दुर्गाणि ददद्दानमनुत्तमम् । नश्येत्तेनाशुभं किंचिदपि ब्रह्मवधोद्भवम् । यन्न याति नृणां राजंस्तीर्थस्नानादिना भुवि
O Hari, magtungo—kahit sa matibay na pasiya lamang—sa mga banal na pook na mahirap marating at malalayo, at magbigay ng walang kapantay na kaloob. Sa pamamagitan nito, mawawala ang bawat bahid ng kasawian—maging yaong bunga ng pagpatay sa brāhmaṇa; isang paglilinis na hindi nakakamit ng tao sa lupa sa pagligo sa tīrtha at mga katulad nito lamang.
Verse 30
पुलस्त्य उवाच । विप्राणां वचनं श्रुत्वा स राजा श्रद्धयाऽन्वितः । तीर्थयात्रापरो भूत्वा परिबभ्राम मेदिनीम्
Sinabi ni Pulastya: Nang marinig ang mga salita ng mga brāhmaṇa, ang haring iyon—puspos ng śraddhā (pananampalataya)—ay naging masigasig sa paglalakbay-pananampalataya at gumala sa buong daigdig.
Verse 31
नियतो नियताहारो ददद्दानानि भूरिशः । राज्ये पुत्रं प्रतिष्ठाप्य वसुं सत्यपराक्रमम्
May pagpipigil-sa-sarili at katamtaman sa pagkain, nagkaloob siya ng saganang mga handog. Itinalaga niya sa trono ang anak na si Vasu—matapang na tapat—at saka siya lumisan.
Verse 32
कस्यचित्त्वथ कालस्य तीर्थयात्रानुषंगतः । यातोऽसौ नृपतिश्चैव ह्यर्बुदे निर्मलोदकम्
Pagkaraan ng ilang panahon, habang isinasagawa niya ang paglalakbay-pananampalataya sa mga tīrtha, dumating ang haring iyon sa Arbuda—sa tīrtha ng dalisay na tubig na tinatawag na Nirmalodaka.
Verse 33
स स्नानमकरोत्तत्र श्रद्धापूतेन चेतसा । स्नातमात्रस्य तस्याथ तस्मिन्नेव जलाशये
Doon ay isinagawa niya ang banal na paliligo, taglay ang pusong nilinis ng pananampalataya. At pagkapaligo niya, doon mismo sa lawaing iyon…
Verse 34
विमुक्ताः पितरो रौद्रान्नरकात्सुप्रहर्षिताः । ततो दिव्यविमानस्था दिव्यमाल्यांबरान्विताः
Ang kanyang mga ninuno ay napalaya mula sa mababangis na impiyerno at napuspos ng malaking galak. Pagkaraan, lumitaw sila na nakaluklok sa mga banal na sasakyang panghimpapawid, may suot na makalangit na kuwintas ng bulaklak at kasuotan.
Verse 35
तमूचुस्तारिताः सर्वे वयं पुत्र त्वयाऽधुना । तीर्थस्यास्य प्रभावेण भविष्याश्च तथा दश
Ang lahat ng nailigtas ay nagsabi sa kanya: “O anak, ngayon ay iniligtas mo kami. Sa bisa ng tīrthang ito, sampung salinlahi pa ang gayon ding maliligtas.”
Verse 36
आत्मा च पार्थिवश्रेष्ठ स्नानाच्च जलतर्पणात् । यस्मात्कुलं त्वया पुत्र तीर्थेऽस्मिंस्तारितं ततः
O pinakamainam sa mga hari, sa pamamagitan ng banal na pagligong ito at ng pag-aalay ng tubig (tarpana), nalilinis din ang iyong sariling ātman; sapagkat, o anak, dahil sa iyo ang angkang ito ay nailigtas sa mismong tīrtha na ito.
Verse 37
कुलसंतारणंनाम तीर्थमेतद्भविष्यति । तस्मात्त्वमपि राजेंद्र सहाऽस्माभिर्दिवं प्रति । आगच्छानेन देहेन तीर्थस्यास्य प्रभावतः
Ang tīrtha na ito ay tatawaging ‘Kulasaṃtāraṇa’—Tagapagligtas ng Angkan. Kaya, O panginoon ng mga hari, sumama ka sa amin patungong langit sa mismong katawang ito, sa bisa ng kabanalan ng pook na ito.
Verse 38
पुलस्त्य उवाच । एवमुक्तः स राजेंद्रो दिव्यकांतिवपुस्तदा । तं विमानमथारुह्य गतः स्वर्गं च तैः सह
Sinabi ni Pulastya: Nang maturuan nang gayon, ang pinakamainam na hari ay nagningning noon sa banal na liwanag; saka sumakay sa makalangit na vimāna at, kasama nila, nagtungo sa langit.
Verse 39
एष प्रभावो राजर्षे कुलसंतारणस्य च । मया ते वर्णितः सम्यग्भूयः किं परिपृच्छसि
O maharlikang rishi, ganyan ang kapangyarihan ng Kulasaṃtāraṇa. Naipaliwanag ko na ito nang wasto—ano pa ang nais mong itanong?
Verse 40
ययातिरुवाच । स किंप्रभावो राजा स तथा पापसमन्वितः । स्वदेहेन गतः स्वर्गमेतन्मे कौतुकं महत्
Sinabi ni Yayāti: Anong pambihirang kapangyarihan ang taglay ng haring iyon na—bagaman nabibigatan ng kasalanan—nakarating siya sa langit sa mismong katawang ito? Ito’y malaking pagtataka sa akin.
Verse 41
पुलस्त्य उवाच । राकासोमव्यतीपात समकाले नृपोत्तम । स स्नातो यत्र भूपालस्तन्महच्छ्रेयसे परम्
Wika ni Pulastya: O pinakamainam sa mga hari, sa mapalad na sandali ng pagsabay ng Rākā (kabilugan ng buwan), ng Buwan, at ng Vyatīpāta, nang maligo ang haring iyon sa pook na yaon, ang pagligong iyon ay naging pinakamataas na daan tungo sa dakilang kapakanan.
Verse 48
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे तृतीयेऽर्बुदखंडे कुलसंतारणतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टचत्वारिंशोऽध्यायः
Sa ganito nagtatapos ang ika-48 kabanata, na tinatawag na “Paglalarawan ng Māhātmya ng Kulasaṃtāraṇa Tīrtha,” sa ikapitong (Prabhāsa) Khaṇḍa at ikatlong (Arbuda) Khaṇḍa ng Śrī Skanda Mahāpurāṇa, sa Ekāśītisāhasrī Saṃhitā.