Adhyaya 99

Verse 1

ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं तत्र रामेण निर्मितः । रामेश्वरस्तथा सीता तेन तत्र विनिर्मिता

Wika ng mga ṛṣi: “Ang sinabi mo—na roon ay itinatag ni Rāma ang Rāmeśvara, at na si Sītā man ay nilikha roon din niya—”

Verse 2

तथा च लक्ष्मणार्थाय निर्मितस्तेन संश्रयः । एतन्महद्विरुद्धं ते प्रतिभाति वचोऽखिलम्

At gayon din, sinabi mo na isang banal na kanlungan ang itinayo niya para kay Lakṣmaṇa. Ngunit ang lahat ng ito ay wari’y lubhang salungat sa iyong pahayag.

Verse 3

त्वया सूत पुरा प्रोक्तं रामो लक्ष्मणसंयुतः । सीतया सहितः प्राप्तः क्षेत्रेऽत्र प्रस्थितो वने

Noon pa, O Sūta, sinabi mo na si Rāma, kasama si Lakṣmaṇa at kapiling si Sītā, ay dumating sa banal na pook na ito at naglakbay patungo sa gubat.

Verse 4

श्राद्धं कृत्वा गयाशीर्षे लक्ष्मणेन विरुद्ध्य च । पुनः संप्रस्थितोऽरण्यं क्रोधाविष्टश्च तं प्रति

Matapos isagawa ang mga ritong śrāddha sa Gayāśīrṣa, at pagkaraan ay makasagutan si Lakṣmaṇa, muli siyang nagtungo sa gubat, nilamon ng galit laban sa kanya.

Verse 5

यत्त्वयोक्तं तदा तेन निर्मितोऽत्र महेश्वरः । एतच्च सर्वमाचक्ष्व संदेहं सूतनन्दन

At ang sinabi mo—na noong panahong iyon ay itinatag niya rito si Maheśvara—ipaliwanag mo ang lahat nang ganap, O anak ni Sūta, at alisin ang pag-aalinlangan.

Verse 6

सूत उवाच । अत्र मे नास्ति संदेहो युष्माकं च पुनः स्थितः । ततो वक्ष्याम्यशेषेण श्रूयतां द्विजसत्तमाः । एतत्क्षेत्रं पुनश्चाद्यं न क्षयं याति कुत्रचित्

Sinabi ni Sūta: «Sa ganang akin, walang pag-aalinlangan dito—ngunit sa inyo ito’y muling sumibol. Kaya ipaliliwanag ko ang lahat nang walang itinatago; makinig kayo, O pinakamahuhusay sa mga dwija. Ang banal na pook na ito’y sinauna at laging muling nababago; kailanman ay hindi ito nababawasan saanman.»

Verse 7

अन्यस्मिन्दिवसे प्राप्ते स तदा रघुनंदनः । यदा विरोधमापन्नः सार्धं सौमित्रिणा सह

Sa ibang araw, ang supling ng angkan ni Raghu—nang siya’y napasangkot sa alitan kasama si Saumitrī (Lakṣmaṇa)—

Verse 8

एतत्पुनर्दिनं चान्यद्यत्र तेन प्रतिष्ठितः । रामेश्वरः स्वयं भक्त्या दुःखितेन महात्मना

Ngunit sa isa pang araw—sa pook na yaon, si Rāmeśvara ay itinanghal at itinalaga mismo, sa debosyon, ng dakilang-loob na bagaman nababalot ng dalamhati—

Verse 9

ऋषय ऊचुः । अन्यस्मिन्दिवसे तत्र कस्मिन्काले रघूत्तमः । संप्राप्तस्तस्य किं दुःखं संजातं तत्प्रकीर्तय

Wika ng mga ṛṣi: “Sa ibang araw doon, kailan dumating ang pinakadakila sa angkan ni Raghu (Rāma)? At anong dalamhati ang sumibol sa kanya noon—isalaysay mo nang malinaw at detalyado.”

Verse 10

सूत उवाच । कृत्वा सीतापरित्यागं रामो राजीवलोचनः । लोकापवादसंत्रस्तस्ततो राज्यं चकार सः

Sinabi ni Sūta: “Matapos itakwil si Sītā, si Rāma na may matang gaya ng lotus—nababalisa sa takot sa paninirang-puri ng daigdig—ay nagpatuloy sa pamamahala ng kaharian.”

Verse 12

दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च । ब्रह्मचर्येण चक्रे स राज्यं निहतकंटकम्

Sa loob ng sampung libong taon at dagdag pang isang libong taon, namahala siya sa kaharian sa pamamagitan ng brahmacarya, at ginawa itong walang ‘tinik’—walang pighati at walang ligalig.

Verse 14

तेनोक्तं देवराजेन प्रेषितोऽहं तवांतिकम् । तस्मात्कुरु समालोकं विजने त्वं मया सह

Ayon sa ipinag-utos ng Hari ng mga diyos, ako’y isinugo sa iyong harapan. Kaya halika—makipagkita at makipag-usap sa akin sa isang tahimik at liblib na pook.

Verse 16

तस्यैवमुपविष्टस्य मंत्रस्थाने महात्मनः । बहुत्वादिष्टलोकस्य न रहस्यं प्रजायते

Nang ang dakilang may-diwa ay nakaupo nang gayon sa pook ng kapulungan, dahil sa dami ng mga paboritong naroon, hindi na mapanatili ang lihim.

Verse 17

ततः कोपपरीतात्मा दूतः प्रोवाच सादरम् । विहस्य जनसंसर्गं दृष्ट्वैकांतेऽपि संस्थिते

Pagkaraan, ang sugo na nilamon ng galit ang loob ay nagsalita nang magalang sa panlabas; subalit nanunuya, tinatawanan ang siksikan ng mga tao, kahit sinasabing ang pagpupulong ay lihim.

Verse 18

यथा दंष्ट्राच्युतः सर्पो नागो वा मदवर्जितः । आज्ञाहीनस्तथा राजा मानवैः परिभूयते

Gaya ng ahas na nabunutan ng pangil, o ng elepanteng na nawala ang init ng musth, ay binabalewala; gayon din ang haring walang kapangyarihan ay hinahamak ng mga tao.

Verse 19

सेयं तव रघुश्रेष्ठ नाज्ञास्ति प्रतिवेद्म्यहम् । शक्रालापमपि त्वं च नैकांते श्रोतुमर्हसि

O pinakamainam sa angkan ni Raghu, ipinababatid ko: hindi ito ang iyong utos. At hindi ka rin nararapat makinig kahit sa mensahe ni Indra (Śakra) kung hindi sa tunay na pag-iisa at pagkapribado.

Verse 20

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कोपसंरक्तलोचनः । त्रिशाखां भृकुटीं कृत्वा ततः स प्राह लक्ष्मणम्

Nang marinig ang mga salitang iyon, ang kanyang mga mata ay namula sa galit; habang nakakunot ang noo sa tatlong guhit, siya ay nagsalita kay Lakshmana.

Verse 21

ममात्र संनिविष्टस्य सहानेन प्रजल्पतः । यदि कश्चिन्नरो मोहादागमिष्यति लक्ष्मण । स्वहस्तेन न संदेहः सूदयिष्यामि तं द्रुतम्

“Habang ako ay nakaupo rito at siya ay nakikipag-usap sa akin, kung—dahil sa kahibangan—sinumang tao ang pumasok, O Lakshmana, walang duda na papatayin ko siya agad gamit ang aking sariling kamay.”

Verse 22

न हन्मि यदि तं प्राप्तमत्र मे दृष्टिगोचरम् । तन्मा भून्मे गतिः श्रेष्ठा धर्मिणां या प्रपद्यते

Kung hindi ko paslangin ang taong iyon kapag siya ay dumating dito sa abot ng aking paningin, nawa'y hindi ko makamit ang pinakamataas na tadhana na nakakamtan ng mga matuwid.

Verse 23

एवं ज्ञात्वा प्रयत्नेन त्वया भाव्यमसंशयम् । राजद्वारि यथा कश्चिन्न मया वध्यतेऽधुना

Sa pagkaalam nito, dapat kang kumilos nang may lubos na pagsisikap, nang walang pag-aalinlangan—upang ngayon ay walang sinuman sa maharlikang tarangkahan ang mapatay ko.

Verse 24

तमोमित्येव संप्रोच्य लक्ष्मणः शुभलक्षणः । राजद्वारं समासाद्य चकार विजनं ततः

Matapos sabihin ang “Tamoṃ!”, ang mapalad na si Lakshmana ay lumapit sa maharlikang tarangkahan at nilinis ang lugar, ginawa itong walang tao.

Verse 25

देवदूतोऽपि रामेण समं चक्रे ततः परम् । मंत्रं शक्रसमादिष्टं तथान्यैः स्वर्गवासिभिः

Pagkaraan nito, ang sugo ng mga diyos ay kumilos na kaisa ni Rāma, at dinala at isinagawa ang mantra na iniutos ni Śakra (Indra) at ng iba pang nananahan sa langit.

Verse 26

देवदूत उवाच । त्वं रावणविनाशार्थमवतीर्णो धरातले । स च व्यापादितो दुष्टः पापस्त्रैलोक्यकंटकः

Wika ng sugo ng mga diyos: “Ikaw ay bumaba sa lupa upang lipulin si Rāvaṇa; at ang masamang iyon—makasalanan, tinik ng tatlong daigdig—ay tunay nang napatay.”

Verse 27

कृतं सर्वं महाभाग देव कृत्यं त्वयाऽधुना । तस्मात्संतु सनाथास्ते देवाः शक्रपुरोगमाः

O dakilang pinagpala, O banal na Panginoon, ang lahat ng dapat gawin ay natupad na ngayon sa pamamagitan mo. Kaya’t nawa’y ang mga diyos—na pinangungunahan ni Śakra—ay maging panatag sa ilalim ng iyong pag-iingat.

Verse 28

यदि ते रोचते चित्ते नोपरोधेन सांप्रतम् । प्रसादं कुरु देवानां तस्मादागच्छ सत्वरम् । स्वर्गलोकं परित्यज्य मर्त्यलोकं सुनिंदितम्

Kung kinalulugdan ng iyong puso ngayon, nang walang anumang hadlang, ipagkaloob mo ang biyaya sa mga diyos. Kaya’t pumarito ka agad—iwan ang daigdig ng langit at dumating sa daigdig ng mga mortal na labis na pinupuna.

Verse 29

सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो दुर्वासा मुनिसत्तमः । प्रोवाचाथ क्षुधाविष्टः क्वासौ क्वासौ रघूत्तमः

Sinabi ni Sūta: “Samantala, dumating si Durvāsā, ang pinakadakila sa mga pantas; pinahihirapan ng gutom, siya’y sumigaw: ‘Nasaan siya—nasaan siya—si Raghūttama (Rāma)?’”

Verse 30

लक्ष्मण उवाच । व्यग्रः स पार्थिवश्रेष्ठो देवकार्येण केनचित् । तस्मादत्रैव विप्रेंद्र मुहूर्तं परिपालय

Wika ni Lakṣmaṇa: Ang pinakadakilang hari na iyon ay abala sa isang banal na gawain ng mga diyos; kaya, O pinakadakilang brāhmaṇa, maghintay ka rito sandali lamang.

Verse 31

यावत्सांत्वयते रामो दूतं शक्रसमुद्भवम् । ममोपरि दयां कृत्वा विनयावनतस्य हि

Hanggang sa matapos ni Rāma ang pag-aliw sa sugo na nagmula kay Śakra (Indra), mahabag ka sa akin—sapagkat ako’y nakayukod sa pagpapakumbaba.

Verse 32

दुर्वासा उवाच । यदि यास्यति नो दृष्टिं मम द्राक्स रघूत्तमः । शापं दत्त्वा कुलं सर्वं तद्धक्ष्यामि न संशयः

Sinabi ni Durvāsā: “Kung ang pinakadakila sa angkan ni Raghu ay hindi agad magpakita sa aking paningin, magbibigkas ako ng sumpa at susunugin ko ang buong lahi niya; walang pag-aalinlangan.”

Verse 33

ममापि दर्शनादन्यन्न किंचिद्विद्यते गुरु । कृत्यं लक्ष्मण यावत्त्वमन्यन्मूढ़ प्रकत्थसे

“Para sa akin man, wala nang higit na mahalaga kaysa sa makaharap siya, O kagalang-galang. Lakṣmaṇa—habang ikaw ay nagmamalaki pa tungkol sa ibang bagay sa iyong kamangmangan—sabihin mo sa akin kung ano ang dapat gawin.”

Verse 34

तच्छ्रुत्वा लक्ष्मणश्चित्ते चिंतयामास दुःखितः । वरं मे मृत्युरेकस्य मा भूयात्कुलसंक्षयः

Nang marinig iyon, nalungkot si Lakṣmaṇa at nagmuni sa puso: “Mas mabuti pang ako lamang ang mamatay kaysa maganap ang pagkalipol ng buong angkan.”

Verse 35

एवं स निश्चयं कृत्वा ततो राममुपाद्रवत् । उवाच दंडवद्भूमौ प्रणिपत्य कृतांजलिः

Matapos pagtibayin ang kanyang pasiya, nagmadali siyang lumapit kay Rāma at nagsalita—nagpatirapa sa lupa na parang tungkod, na magkadikit ang mga palad sa paggalang.

Verse 36

दुर्वासा मुनिशार्दूलो देव ते द्वारि तिष्ठति । दर्शनार्थी क्षुधाविष्टः किं करोमि प्रशाधि माम्

“Panginoon, si Durvāsā—ang tigre sa mga muni—ay nasa tarangkahan Mo, naghahangad ng darśana at pinahihirapan ng gutom. Ano ang gagawin ko? Pakiutusan Mo ako.”

Verse 37

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ततो दूतमुवाच तम् । गत्वेमं ब्रूहि देवेशं मम वाक्यादसंशयम् । अहं संवत्सरस्यांत आगमिष्यामि तेंऽतिके

Nang marinig ang kanyang sinabi, sinabi niya sa sugo: “Humayo ka at sabihin sa Panginoon ng mga deva ang aking salita nang walang pag-aalinlangan: sa pagtatapos ng isang taon, babalik ako sa iyo.”

Verse 38

एवमुक्त्वा विसृज्याथ तं दूतं प्राह लक्ष्मणम् । प्रवेशय द्रुतं वत्स तं त्वं दुर्वाससं मुनिम्

Pagkasabi nito at matapos palayain ang sugo, sinabi niya kay Lakṣmaṇa: “Mahal kong kapatid, dalhin mo agad papasok ang muni na si Durvāsā.”

Verse 39

ततश्चार्घ्यं च पाद्यं च गृहीत्वा सम्मुखो ययौ । रामदेवः प्रहृष्टात्मा सचिवैः परिवारितः

Pagkaraan, kinuha ni Rāma-deva ang arghya at ang tubig na panghugas ng paa, at lumabas upang salubungin siya—masaya ang kalooban at napapalibutan ng mga tagapayo.

Verse 40

दत्त्वार्घ्यं विधिवत्तस्य प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः । प्रोवाच रामदेवोऽथ हर्षगद्गदया गिरा

Matapos maghandog ng arghya ayon sa wastong ritwal at yumukod nang paulit-ulit, nagsalita si Panginoong Rāma sa tinig na nabubulol sa galak.

Verse 41

स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ भूयः सुस्वागतं च ते । एतद्राज्यममी पुत्रा विभवश्च तव प्रभो

“Maligayang pagdating sa iyo, pinakadakila sa mga muni—muli, lubos kang maligayang pagdating. Ang kahariang ito, ang mga anak na ito, at lahat ng kasaganaan ay sa iyo, O panginoon.”

Verse 42

कृत्वा मम प्रसादं च गृहाण मुनिसत्तम । धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यत्त्वं मे गृहमागतः । पूज्यो लोकत्रयस्यापि निःशेषतपसांनिधिः

“Yamang pinagpala mo ako, tanggapin mo nawa ang aking munting handog, O pinakadakila sa mga pantas. Ako’y mapalad—tunay na pinagkalooban—sapagkat dumating ka sa aking tahanan. Karapat-dapat kang sambahin maging ng tatlong daigdig, ikaw ang kayamanang ganap ng mga pag-aayuno at pagtitika.”

Verse 43

मुनिरुवाच । चातुर्मास्यव्रतं कृत्वा निराहारो रघूत्तम । अद्य ते भवनं प्राप्य आहारार्थं बुभुक्षितः

Wika ng muni: “O pinakadakila sa angkan ni Raghu, matapos isagawa ang panatang Cāturmāsya at manatiling walang pagkain, ngayo’y narating ko ang iyong tahanan—gutom at naghahanap ng makakain.”

Verse 44

तस्मात्त्वं यच्छ मे शीघ्रं भोजनं रघुनंदन । नान्येन कारणं किंचित्संन्यस्तस्य धनादिना

“Kaya nga, O ligaya ng angkan ni Raghu, agad mo akong bigyan ng pagkain. Sa isang tumalikod na sa daigdig, wala nang ibang layon—walang pag-aalala sa yaman at mga katulad nito.”

Verse 45

ततस्तं भोजयामास श्रद्धापूतेन चेतसा । स्वयमेवाग्रतः स्थित्वा मृष्टान्नैर्विविधैः शुभैः

Pagkaraan, pinakain niya ang pantas na muni na may isip na nilinis ng pananampalataya. Siya mismo’y tumindig sa harap at naghandog ng sari-saring mabubuting pagkain na maayos na inihanda at mapalad.

Verse 46

लेह्यैश्चोष्यैस्तथा चर्व्यैः खाद्यैरेव पृथग्विधैः । यावदिच्छा मुनेस्तस्य तथान्नैर्विविधैरपि

Naghandog siya ng iba’t ibang uri ng pagkain—yaong dinidilaan, sinisipsip, nginunguya, at kinakain—pati sari-saring putahe, ayon sa nais ng muning iyon, hanggang sa siya’y masiyahan.