
Isinasalaysay ng Kabanata 89 ang isang krisis sa Hāṭakeśvara-kṣetra at ang paglutas nito sa pamamagitan ng ritwal at aral na panrelihiyon. Ayon kay Sūta, sa mga tahanan ng mga Brahmana ay nagsimulang maglaho ang mga bata tuwing gabi; ang mga nilalang na makalangit ay gumagala upang hanapin ang “siwang” (chidra) na nagiging daan ng kapinsalaan. Lumapit ang mga Brahmana kay Ambā (ang Ina-Diyosa) nang may paggalang, inilahad ang mga pagdukot sa gabi at humingi ng pag-iingat, at nagbabantang lilikas kung walang kaginhawaan. Naantig si Ambā sa habag; hinampas niya ang lupa at nabuo ang isang yungib (guhā), at doon niya itinatag ang kaniyang banal na pādukā (mga sandalyas/banal na bakas ng paa). Nagtakda siya ng hangganan: ang mga diyos na tagapaglingkod ay manatili sa loob, at sinumang lumabag dahil sa pagkabalisa ay mahuhulog sa katayuang makadiyos. Nang itanong ng mga diyos kung sino ang magsasagawa ng pagsamba at handog, sinabi ni Ambā na ang mga yogin at mga deboto ang sasamba, at itinakda ang pagkakasunod ng mga alay (kabilang ang karne at alak) sa pādukā, na may pangakong bihirang siddhi. Nang lumaganap ang ganitong pagsamba, humina ang mga siklong Vedic gaya ng agniṣṭoma; nabahala ang mga diyos sa pagkawala ng kanilang bahagi sa mga sakripisyo at dumulog kay Maheśvara. Pinagtibay ni Śiva ang di-malalabag na kalagayan ni Ambā at naglatag ng “madaling paraan”: nagpalitaw siya ng isang maningning na dalaga at itinuro rito ang mantra at pamamaraan upang mapanatili ang pagsamba sa pādukā sa pamamagitan ng linya ng pagmamana. Sa phalaśruti, ipinahayag na ang pagsamba sa pādukā—lalo na kung isinasagawa ng kamay ng isang dalaga at ang masusing pakikinig sa mga takdang araw ng buwan (lalo na caturdaśī at aṣṭamī)—ay nagdudulot ng ligaya sa daigdig, kabutihan pagkamatay, at sa huli ay “pinakamataas na kalagayan.”
Verse 1
सूत उवाच । एवं तत्र स्थिते नित्यं तस्मिन्मातृगणे द्विजाः । बालकानां क्षयो जज्ञे ब्राह्मणानां गृहेगृहे
Sinabi ni Sūta: Nang ang pangkat ng mga Ina (Mātṛgaṇa) ay nanatili roon nang palagian, O mga dwija, sumiklab ang pagkapuksa ng mga bata sa mga bahay ng mga brāhmaṇa—bahay sa bahay.
Verse 2
तरुणानां विशेषेण चमत्कारपुरोत्तरे । छिद्रमन्वेषमाणास्ता भ्रमंत्यखिलदेवताः
Lalo na sa mga kabataan, sa pinakadakilang lungsod na tinatawag na Camatkāra, ang lahat ng mga diyos ay naglibot, naghahanap ng siwang o butas (kahinaang mapapasukan).
Verse 3
ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे ज्ञात्वा छिद्रसमुद्भवम् । विघातं बालकानां च देवताभिर्विनिर्मितम्
Pagkaraan, ang lahat ng mga brāhmaṇa, nang maunawaan na ang kapahamakan ay nagmula sa isang “siwang,” ay napagtanto na ang paglipol sa mga bata ay nilikha ng mga diyos na yaon.
Verse 4
अम्बावृद्धे समासाद्य पूजयित्वा प्रयत्नतः । प्रोचुश्च दुःखसन्तप्ता विनयावनताः स्थिताः
Lumapit sila kay Ambāvṛddhā at sumamba sa kanya nang buong pagsisikap; nag-aalab sa dalamhati, tumindig silang mapagpakumbaba at nagsalita.
Verse 6
ह्रियंते बालका रात्रौ छिद्रं प्राप्य सहस्रशः । युष्मदीयाभिरेताभिर्देवताभिः समन्ततः
Sa gabi, kapag may natagpuang siwang, ang mga bata ay tinatangay nang libu-libo—ng mga diyos na sa iyo, na pumapaligid sa amin sa lahat ng panig.
Verse 7
प्रसादः क्रियतां तस्माद्ब्राह्मणानां महात्मनाम् । नो चेत्पुरं परित्यज्य यास्यामोऽन्यत्र भूतले
Kaya nga, ipagkaloob mo ang iyong biyaya sa mga dakilang brāhmaṇa na ito; kung hindi, iiwan namin ang lungsod at tutungo sa ibang dako sa ibabaw ng lupa.
Verse 8
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ततोंऽबा कृपयान्विता । हत्वा पादप्रहारेण भूमिं चक्रे गुहां ततः
Nang marinig ang kanilang mga salita, ang Ina na si Ambā, na napuspos ng habag, ay hinampas ang lupa sa pamamagitan ng pagtapak, at doon ay lumikha ng isang yungib.
Verse 9
रक्षार्थं सर्वविप्राणां चमत्कारेण भूभुजा । भवद्भ्यां निर्मितः श्रेष्ठः प्रासादोऽयं मनोहरः
Para sa pag-iingat sa lahat ng mga brāhmaṇa, sa pamamagitan ng isang kababalaghan ng hari, ang napakahusay at kaaya-ayang templong-palasyong ito ay itinayo ninyong dalawa.
Verse 10
इमे मत्पादुके दिव्ये गुहामध्यगते सदा । सर्वाभिः सेवनीये च न गन्तव्यं बहिः क्वचित्
“Ang Aking banal na mga sandalyas ay laging nasa gitna ng yungib. Dapat itong igalang at paglingkuran ng lahat; huwag lumabas mula rito patungo sa alinmang dako.”
Verse 11
या काचिल्लौल्यमास्थाय निष्क्रमिष्यति मोहतः । सा दिव्यभावनिर्मुक्ता शृगाली संभविष्यति
“Sinumang babae na, dahil sa kapritso, ay lalabas sa kamangmangan—siya, naputol sa banal na kalagayan, ay isisilang bilang babaeng asong-gubat.”
Verse 12
देवता ऊचुः । अत्र स्थाने महादेवि कोऽस्माकं प्रकरिष्यति । पूजां को वात्र चाहारस्तस्माद्ब्रूहि सुरेश्वरि
Nagsalita ang mga diyos: “O Dakilang Diyosa, sa pook na ito sino ang magsasagawa ng pagsamba para sa amin? At sino ang magbibigay ng pagkain dito? Kaya, O Reyna ng mga diyos, ipahayag Mo sa amin.”
Verse 13
अम्बोवाच । अत्रागत्य विनिर्मुक्ता योगिनो ध्यानचिन्तकाः । पूजां सम्यक्करिष्यंति सर्वासां भक्तिसंयुताः
Wika ni Ambā: “Ang mga yogin na dumarating dito—malaya at nakatuon sa pagninilay—ay magsasagawa ng pagsamba nang wasto, taglay ang debosyon sa lahat ng mga Ina (Mātṛ).”
Verse 14
पादुके मे प्रपूज्यादौ मांस मद्यादिभिः क्रमात् । अवाप्स्यंति च संसिद्धिं दुर्लभाममरैरपि
“Una, sambahin muna ang Aking pādukā (sandalyas); saka ayon sa wastong ayos ay maghandog ng karne, alak, at iba pa. Makakamtan nila ang ganap na siddhi—na bihira kahit sa mga walang-kamatayang diyos.”
Verse 15
ततस्तथेति ताः प्रोच्य गुहामध्ये व्यवस्थिताः । परिवार्य शुभे तस्याः पादुके मोक्षदायिके
Pagkaraan, sinabi nila, “Gayon nga,” at nanatili sa loob ng yungib, pinalilibutan ang kanyang mapalad na pādukā—ang nagkakaloob ng mokṣa (kalayaan).
Verse 16
ततस्तत्र समागत्य पुरुषा अपि दूरतः । प्रपूज्य पादुके सम्यङ्मातॄस्ताश्च ततः परम् । प्रयांति च परां सिद्धिं जन्म मृत्युविवर्जिताम्
Pagkaraan, ang mga lalaki man ay dumarating mula sa malayo; wasto nilang sinasamba ang pādukā at ang mga Ina (Mātṛ) na iyon. Pagkatapos, nakakamtan nila ang sukdulang siddhi, malaya sa kapanganakan at kamatayan.
Verse 17
एतस्मिन्नंतरे नष्टा अग्निष्टोमादिकाः क्रियाः । तीर्थयात्राव्रतान्येव संयमा नियमाश्च ये
Samantala, naglaho ang mga ritwal gaya ng Agniṣṭoma at iba pa; ang natira na lamang ay ang paglalakbay-pananampalataya sa mga tīrtha at ang pagtupad ng mga panata (vrata), kasama ang mga disiplina at pagpipigil (saṃyama at niyama).
Verse 18
ये चापि ब्राह्मणाः शांताः सदा मद्यस्य दूषणम् । प्रकुर्वंति स्वहस्तेन तेऽपि मद्यैः पृथग्विधैः
Kahit yaong mga mapayapang brāhmaṇa na laging tumutuligsa sa alak—sila man, sa sarili nilang mga kamay, ay nakikisalamuha sa iba’t ibang uri ng alak.
Verse 19
तर्पयंति तथा मांसैस्त्यक्ताशेषमखक्रियाः । पादुके मातृभिर्जुष्टे तथा धूपानुलेपनैः
Tinalikuran nila ang lahat ng gawang-yajña, at nagbibigay rin sila ng pagpapasiyahan sa pamamagitan ng karne; at sinasamba nila ang mga Pādukā—na kinalulugdan ng mga Ina (Mātṛ)—sa pamamagitan ng insenso at mga pahid na pabango.
Verse 20
एतस्मिन्नंतरे भीताः सर्वे देवाः सवासवाः । दृष्ट्वा यज्ञक्रियोच्छेदं क्षुत्पिपासा समाकुलाः
Sa sandaling iyon, ang lahat ng mga deva—kasama si Indra—ay natakot. Nang makita nilang naputol ang mga gawang-yajña, sila’y nabalot ng gutom at uhaw.
Verse 21
प्रोचुर्महेश्वरं गत्वा विनयावनताः स्थिताः । स्तुत्वा पृथग्विधैः सूक्तैर्वेदोक्तैः शतरुद्रियैः
Lumapit sila kay Maheśvara at nagsalita, nakatayo nang mapagpakumbaba at nakayuko. Pinuri nila Siya sa iba’t ibang mga sukta—mga bigkas na Veda, kabilang ang Śatarudrīya.
Verse 22
देवा ऊचुः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे पादुके तत्र संस्थिते । अंबाया मातृभिः सार्धं गुहामध्ये सुगुप्तके
Wika ng mga deva: “Sa banal na pook ni Hāṭakeśvara, naroon ang mga Pādukā na naitatag. Si Ambā, kasama ang mga Ina (Mātṛ), ay nananahan sa loob ng isang yungib na lubhang nakatago.”
Verse 23
ब्राह्मणा अपिदेवेश मद्यमांसेन भक्तितः । ताभ्यां पूजां प्रकुर्वंति प्रयांति परमां गतिम्
O Panginoon ng mga diyos, maging ang mga brāhmaṇa ay may debosyon na nag-aalay ng alak at karne sa pagsamba sa mga Pādukā na iyon, at nakaaabot sa sukdulang hantungan.
Verse 24
नष्टा धर्मक्रिया सर्वा मर्त्यलोकेत्र सांप्रतम् । अस्माकं संक्षयो जातो यज्ञभागं विना प्रभो
Ngayon sa daigdig ng mga mortal, naglaho na ang lahat ng gawang-dharma. Kung wala ang aming bahagi sa yajña, O Panginoon, nagsimula na ang aming paghina.
Verse 25
तस्मात्त्वं कुरु देवेश यथा स्यात्पादुकाक्षयः । प्रभवंति मखा भूमावस्माकं स्युः परा मुदः
Kaya nga, O Panginoon ng mga diyos, gumawa Ka ng paraan upang maganap ang “pagliit ng Pādukā,” upang muling sumigla sa lupa ang mga yajña at kami’y magtamasa ng sukdulang galak.
Verse 26
श्रीभगवानुवाच । या सा अंबेति विख्याता शक्तिः सा परमेश्वरी । जगन्माताऽक्षया साक्षान्ममा पि जननी च सा
Wika ng Mapalad na Panginoon: “Ang kapangyarihang kilala bilang Ambā ay ang Kataas-taasang Diyosa. Siya ang Ina ng sansinukob, tunay na di-nasisira—at siya rin ang aking sariling ina.”
Verse 27
तत्कथं संक्षयस्तस्याः कर्तुं केनापि शक्यते । मनसापि महाभागाः पादुकानां विशेषतः
Kung gayon, paano magagawa ninuman ang pagliit sa Kanya? O mga mapalad, lalo na tungkol sa mga Pādukā, ni sa isip man ay hindi ito maaari.
Verse 28
परं तत्र करिष्यामि सुखोपायं सुरेश्वराः । युष्मभ्यं पादुकायां च महत्त्वं येन जायते
“Ngunit, O mga panginoon ng mga diyos, doon ay magbabalangkas ako ng isang madaling paraan—na sa pamamagitan nito’y sisibol ang kadakilaan kapwa para sa inyo at para sa Pādukā.”
Verse 29
एवमुक्त्वा ततो ध्यानं चक्रे देवो महेश्वरः । व्यावृत्यकमलं हृत्स्थमष्टपत्रं सकर्णिकम्
Pagkasabi nito, ang Diyos na si Maheśvara ay pumasok sa pagninilay. Iniladlad niya ang lotus sa loob ng kanyang puso—isang lotus na may walong talulot at may gitnang ubod (karnikā).
Verse 30
तस्यांतर्गतमासीनमंगुष्ठाग्रमितं शुभम् । द्वादशार्कप्रभं सूक्ष्मं स्वमात्मानं व्यलोकयत्
Sa loob niyon, nakita niya ang sarili niyang banayad na Sarili—mapalad, kasinlaki lamang ng dulo ng hinlalaki, at nagniningning na parang liwanag ng labindalawang araw.
Verse 31
तस्यैवं ध्यायमानस्य तृतीयनयनात्ततः । श्वेतांबरधरा शुभ्रा निर्गता कन्यका शुभा
Habang siya’y nagmumuni nang gayon, mula sa ikatlong mata ay lumitaw ang isang mapalad na dalaga—maningning at dalisay, nakadamit ng puti.
Verse 32
अथ सा प्राह तं देवं प्रणिपत्य महेश्वरम् । किमर्थं देव सृष्टास्मि ममादेशः प्रदीयताम्
Pagkatapos, yumukod siya at nagpatirapa kay Maheśvara at nagsabi: “O Panginoon, sa anong layunin ako nilikha? Ipagkaloob mo sa akin ang iyong utos.”
Verse 33
श्रीभगवानुवाच । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे पादुके संस्थिते शुभे । श्रीमातुर्जगतां मुख्ये ताभ्यां पूजां त्वमाचर
Wika ng Mapalad na Panginoon: “Sa banal na kṣetra ng Hāṭakeśvara, kung saan nakaluklok ang mapalad na mga Pādukā, isagawa mo ang pagsamba sa mga Pādukā na yaon—ang pinakadakila kay Śrī Mātā, ang Ina ng mga daigdig.”
Verse 34
कन्यकां संपरित्यज्य तवान्वयविवर्द्धिताम् । यः करिष्यति तत्पूजामाहारः स्यात्स मातृषु
Isantabi ang pag-aangkin sa dalaga at ituring siyang tagapagpalago ng iyong angkan; sinumang magsagawa ng gayong pagsamba, ang kanyang ikabubuhay at pagkain ay mapangangalagaan sa piling ng mga Ina (Mātṛ), sa kanilang paglingap.
Verse 35
कौमारब्रह्मचर्य्येण त्वयापि च सुभक्तितः । ताभ्यां पूजा प्रकर्तव्या नो चेन्नाशमवाप्स्यसि
Ikaw man, sa pag-iingat ng dalisay na brahmacarya ng pagkadalaga at sa wagas na debosyon, ay dapat magsagawa ng pagsamba sa dalawang yaon; kung hindi, daranasin mo ang kapahamakan.
Verse 36
तव पूजा करिष्यन्ति ये नरा भक्तितत्पराः । मातॄणां संमतास्ते स्युः सर्वदैव सुखान्विताः
Yaong mga taong nagsasagawa ng pagsamba sa iyo na ang tanging layon ay debosyon, ay kalulugdan ng mga Ina (Mātṛ) at laging pagkakalooban ng ligaya.
Verse 37
एवमुक्त्वा ततस्तस्या मंत्रमार्गं यथोचितम् । पूजामार्गं विशेषेण कथयामास विस्तरात्
Pagkasabi nito, itinuro niya sa kanya—ayon sa nararapat na tuntunin—ang landas ng mantra, at lalo pang ipinaliwanag nang ganap ang paraan ng pagsamba.
Verse 38
ततो विसर्जयामास दत्त्वा छत्रादिभूषणम् । प्रतिपत्तिं महादेवस्तांश्च सर्वान्सुरेश्वरान्
Pagkaraan, pinalisan sila ni Mahādeva, matapos ipagkaloob ang payong na pangkarangalan at iba pang palamuti, at ibinigay ang nararapat na parangal at mga kailangan—gayundin sa lahat ng mga makapangyarihang panginoon ng mga deva.
Verse 39
कुमार्युवाच । त्वयेतत्कथितं देव त्वदन्वयसमुद्भवाः । कन्यकाः पूजयिष्यंति पादुके ते सुशोभने
Wika ng dalaga: “O Panginoon, ayon sa iyong itinuro, ang mga dalagang isinilang sa iyong angkan ay sasamba sa iyong maringal at maningning na Pādukā.”
Verse 40
कौमारब्रह्मचर्य्येण भविष्यत्यन्वयः कथम् । एतन्मे विस्तरात्सर्वं यथावद्वक्तुमर्हसि
“Kung pinananatili ang brahmacarya mula pagkabata, paano magkakaroon ng angkan o mga supling? Ipagpaliwanag mo sa akin ang lahat nang ganap at wasto.”
Verse 41
श्रीभगवानुवाच । यस्यायस्याः प्रसन्ना त्वं कन्यकाया वदिष्यसि । मंत्रग्राममिमं सम्यक्त्वद्भावा सा भविष्यति
Wika ng Mapalad na Panginoon: “Sinumang dalaga na iyong kinalulugdan at pinagkakalooban mo ng ganap na kalipunan ng mga mantra nang wasto—siya ay magiging kaisa ng iyong likas na kalagayan (katayuang espirituwal).”
Verse 42
एवं चान्या महाभागे पारंपर्येण कन्यकाः । तव वंशोद्भवाः सर्वाः प्रभविष्यंति मंत्रतः
“At sa gayon, O mapalad na isa, ang iba pang mga dalaga—sa walang putol na pagmamana—ay lilitaw na parang isinilang sa iyong angkan, sa kapangyarihan ng mantra.”
Verse 43
ततः सा तां समासाद्य पादुकासंभवां गुहाम् । पूजां चक्रे यथान्यायं यथोक्तं त्रिपुरारिणा
Pagkaraan, lumapit siya sa yungib na pinabanal ng pagpapakita ng mga Pādukā (banal na sandalyas), at nagsagawa ng pagsamba ayon sa wastong ritwal—gaya ng itinuro ni Tripurāri (Śiva).
Verse 44
सूत उवाच । तदन्वयसमुत्थायाः कन्यकायाः करेण यः । पादुकाभ्यां नरः पूजां प्रकरोति समाहितः । इह लोके सुखं प्राप्य स स्यात्प्रेत्य सुखान्वितः
Wika ni Sūta: “Ang sinumang lalaki na may nakatuong isip ay sumasamba sa banal na Pādukā sa pamamagitan ng kamay ng dalagang isinilang sa gayong linya ng kabanalan, ay magkakamit ng ligaya sa mundong ito; at pagpanaw, magiging puspos din ng ligaya sa kabilang buhay.”
Verse 45
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कन्याहस्तेन पादुके । पूजनीये विशेषेण पूज्या सा चापि कन्यका
Kaya nga, sa buong pagsisikap ay dapat sambahin ang banal na Pādukā—lalo na sa pamamagitan ng kamay ng isang dalaga; at ang dalagang iyon man ay dapat ding parangalan nang may natatanging paggalang.
Verse 46
वांछद्भिः शाश्वतं सौख्यमिह लोके परत्र च । मानवैर्भक्तिसंयुक्तैरित्युवाच महेश्वरः
Ganito ang winika ni Maheśvara: “Ang mga taong may debosyon at nagnanais ng walang hanggang ligaya—sa mundong ito at sa kabilang buhay—ay dapat sumunod dito.”
Verse 47
एतद्वः सर्वमाख्यातं माहात्म्यं पादुकोद्भवम् । श्रीमातुरनुषंगेण अंबादेव्या द्विजोत्तमाः
“O mga pinakadakila sa mga dvija (dalawang-ulit na isinilang), naipahayag ko na sa inyo nang buo ang kadakilaan na kaugnay ng paglitaw ng banal na Pādukā—na nagmumula sa ugnay kay Śrīmātā, Ambā Devī.”
Verse 48
यश्चैतच्छृणुयाद्भक्त्या चतुर्दश्यां समाहितः । तथाष्टम्यां विशेषेण स प्राप्नोति परं पदम्
Sinumang makinig sa māhātmya na ito nang may debosyon at nakatuong isip sa ika-labing-apat na araw ng buwan—at lalo na sa ika-walo—ay makakamit ang kataas-taasang kalagayan.
Verse 89
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्रीमातुः पादुकामाहात्मवर्णनंनामैकोननवतितमोऽध्यायः
Sa ganito nagtatapos ang ika-89 na kabanata, na pinamagatang “Paglalarawan ng Kadakilaan ng Banal na Pādukā (sandalyas) ni Śrīmātā,” sa Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya ng ikaanim na Nāgara Khaṇḍa ng Śrī Skanda Mahāpurāṇa (Ekāśīti-sāhasrī Saṃhitā).