Adhyaya 67

Verse 1

। सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो रामो भ्रातृभिरन्वितः । फलानि कन्दमूलानि गृहीत्वाऽश्रमसम्मुखः

Wika ni Sūta: Sa sandaling iyon, dumating si Rāma na kasama ang kanyang mga kapatid; may dala siyang mga bunga at mga ugat, at lumapit sa harap ng ashram.

Verse 2

स दृष्ट्वा स्वाश्रमं ध्वस्तं पुलिन्दैर्बहुशो वृतम् । लकुटाश्मप्रहारैस्तु तां धेनुं जर्जरीकृताम्

Nang makita niya ang sariling ashram na wasak at napaliligiran sa lahat ng panig ng maraming Pulinda, nakita rin niya ang baka na binugbog at halos madurog sa hampas ng pamalo at bato.

Verse 3

पप्रच्छ किमिदं सर्वं व्याकुलत्वमुपागतम् । आश्रमास्पदमाभीरैः पुलिन्दैश्च समावृतम्

Tinanong niya, “Ano ang lahat ng kaguluhang ito na sumiklab? Bakit sinasakop at pinaliligiran ng mga Ābhīra at Pulinda ang pook ng ashram?”

Verse 4

केनैषा मामिका धेनुः प्रहारैर्जर्जरीकृता । तापस्यस्तापसाः सर्वे कस्मादेते रुदन्ति च

Sino ang bumugbog sa aking baka nang ganito? At bakit umiiyak ang lahat ng mga asetiko?

Verse 5

क्व स मेऽद्य पिता वृद्धो माता च सुतवत्सला । न मामद्य यथापूर्वं स्नेहाच्चायाति सम्मुखी

Nasaan ang aking matandang ama at ang aking inang mapagmahal sa anak? Bakit hindi siya lumalabas upang salubungin ako nang may pagmamahal gaya ng dati?

Verse 6

अथ तस्य समाचख्युर्वृत्तांतं सर्वतापसाः । यथादृष्टं सुदुःखार्ता सहस्रार्जुनचेष्टितम्

Pagkatapos, ang lahat ng mga asetiko, na labis na nagdadalamhati, ay isinalaysay sa kanya ang buong pangyayari ayon sa kanilang nasaksihan—ang ginawa ni Sahasrārjuna.

Verse 7

ततस्ते भ्रातरः सर्वे वज्रपातोपमं वचः । श्रुत्वा दृष्ट्वा च तं शस्त्रैः खंडितं जनकं निजम्

Nang marinig ang mga salitang parang kidlat at makita ang kanilang sariling ama na pinutol ng mga sandata, ang lahat ng magkakapatid ay labis na nabigla.

Verse 8

मातरं क्षतसर्वाङ्गीं प्राणशेषां व्यथान्विताम् । रुरुदुः शोकसन्तप्ता मुक्त्वा रामं महाबलम्

Nang makita ang kanilang ina na sugatan sa bawat bahagi ng katawan, halos wala nang buhay at namimilipit sa sakit, sila ay umiyak sa matinding pighati, habang isinasantabi si Rama.

Verse 9

रुदित्वाथ चिरं कालं विप्रलप्य मुहुर्मुहुः । अन्त्येष्टिं चक्रिरे तस्य वेदोक्तविधिना ततः

Matapos umiyak nang matagal at managhoy nang paulit-ulit, isinagawa nila ang kanyang huling seremonya ayon sa pamamaraang itinakda sa mga Veda.

Verse 10

अथ दाहावसाने ते कृत्वा गर्तां यथोचिताम् । मुक्त्वा रामं ददुस्तोयं पितुः पुत्रास्तिलान्वितम्

Nang matapos ang pagsunog sa bangkay, gumawa sila ng hukay ayon sa nararapat; at, bukod kay Rama, ang mga anak na lalaki ay nag-alay sa kanilang ama ng tubig na may halong linga.

Verse 11

अथान्यैस्तापसैः प्रोक्तो रामः शस्त्रभृतां वरः । न प्रयच्छसि कस्मात्त्वं प्रेतपित्रे जलांजलिम्

Pagkatapos ay kinausap ng ibang mga asetiko si Rama, ang pinakamahusay sa mga may hawak ng sandata: "Bakit hindi ka nag-aalay ng tubig sa iyong yumaong ama sa mga ninuno?"

Verse 12

अथासौ बहुधा प्रो क्तस्तापसैर्जमदग्निजः । प्रहारान्गणयन्मातुः शितशस्त्रविनिर्मितान्

Kaya ang anak ni Jamadagni, na paulit-ulit na tinanong ng mga asetiko, ay nagsimulang bilangin ang mga hampas na idinulot sa kanyang ina—mga sugat na gawa ng matatalim na sandata.

Verse 13

ततस्तानब्रवीद्रामो विनिःश्वस्य मुनीश्वरान् । निषेधस्तोयदानस्य श्रूयतां यन्मया कृतः

Pagkatapos ay si Rama, na bumubuntong-hininga nang malalim, ay nagsabi sa mga marangal na pantas: "Pakinggan ninyo ang dahilan kung bakit ako tumangging mag-alay ng tubig."

Verse 14

अपराधं विना तातः क्षत्रियेण हतोमम । एकविंशतिः प्रहाराणां मातुरंगे स्थिता मम

“Bagaman walang sala, ang aking ama ay pinaslang ng isang kṣatriya; at sa katawan ng aking ina ay nananatili para sa akin ang dalawampu’t isang hampas na dapat panagutan.”

Verse 15

तस्मान्निःक्षत्रियामुर्वीं यद्यहं न करोमि वै । प्रहारसंख्यया विप्रास्तन्मे स्यात्सर्वपातकम्

“Kaya nga, O mga brāhmaṇa, kung hindi ko tunay na gagawing walang kṣatriya ang daigdig—ayon sa bilang ng mga hampas na iyon—sa akin ay magiging ganap na pagbagsak sa kasalanan.”

Verse 16

पितृमातृवधाज्जातं यत्कृतं तेन पाप्मना । क्षत्रियापसदेनात्र तथान्यदपि कुत्सितम्

“Anumang ginawa rito ng makasalanang iyon—na isinilang mula sa kasalanang pagpatay sa ama at ina—ng hamak na itinakwil sa hanay ng mga kṣatriya, at maging ang iba pang kahiya-hiyang gawa…”

Verse 17

ततस्तस्यैव चान्येषां क्षत्रियाणां दुरात्मनाम् । रुधिरैः पूरयित्वेमां गर्तां पितृजलोचिताम् । तर्पयिष्यामि रक्तेन पितरं नाहमंभसा

“Kaya nga, sa dugo ng mismong taong iyon at ng iba pang masasamang kṣatriya, pupunuin ko ang hukay na ito—na nararapat sana sa handog na tubig para sa mga ninuno—at aking tatapusin ang tarpaṇa: dudulutan ko ng kasiyahan ang aking ama sa dugo, hindi sa tubig.”

Verse 19

सूत उवाच । श्रुत्वा ते दारुणां तस्य प्रतिज्ञां तापसोत्तमाः । परं विस्मयमापन्ना नोचुः किंचित्ततः परम्

Sinabi ni Sūta: “Nang marinig nila ang kanyang kakila-kilabot na panata, ang mga pinakadakilang asceta ay labis na namangha at wala nang sinabi pa pagkatapos.”

Verse 20

सर्वैस्तैः शबरैः सार्धं पुलिन्दैर्मेदकैस्तथा । बद्धगोधांगुलित्राणैर्वरबाणधनुर्धरैः

Kasama ng lahat ng Śabara, gayundin ang mga Pulinda at Medaka—mga dakilang mamamana na may mahuhusay na busog at palaso, at may panangga sa daliri na nakatali mula sa balat ng bayawak—

Verse 21

तथाऽर्जुनोऽपि तं श्रुत्वा समायातं भृगूत्तमम् । सैन्येन महता युक्तं प्रतिज्ञाधारिणं तथा

Gayundin si Arjuna; nang marinig niyang dumating na ang pinakadakila sa angkan ni Bhṛgu—matatag sa panata at may kasamang malaking hukbo—siya’y naghanda nang nararapat.

Verse 22

ततस्तु सम्मुखो दृष्टो युद्धार्थं स विनिर्ययौ । सार्धं नानाविधैर्योधैः सर्वैर्देवासुरोपमैः

Pagkaraan, nang makita niyang nakatindig ang kaaway na kaharap niya, siya’y lumabas upang makipagdigma, kasama ang sari-saring mandirigma—pawang may lakas na tulad ng mga deva at asura.

Verse 23

अथाभवन्महायुद्धं पुलिन्दानां द्विजोत्तमाः । हैहयाधिपतेर्योधैः सार्धं देवासुरोपमैः

At noon, O pinakamainam sa mga dvija, sumiklab ang isang malaking digmaan—sa pagitan ng mga Pulinda at ng mga mandirigma ng panginoong Haihaya, mga manlalabang kasinglakas ng mga deva at asura.

Verse 24

ततस्ते हैहयाः सर्वे शरैराशीविषोपमैः । वध्यन्ते शबरैः संख्ये गर्जमानैर्मुहुर्मुहुः

Pagkaraan, ang lahat ng Haihaya ay pinabagsak sa labanan ng mga Śabara, sa pamamagitan ng mga palasong tulad ng makamandag na ahas, habang sila’y umuungal nang paulit-ulit.

Verse 25

ब्रह्महत्यासमुत्थेन पातकेन ततश्च ते । जाता निस्तेजसः सर्वे प्रपतंति धरातले

At pagkatapos, dahil sa kasalanang nagmula sa brahma-hatyā (pagpatay sa isang Brāhmaṇa), silang lahat ay nawalan ng ningning at bumagsak sa lupa.

Verse 26

न कश्चित्पौरुषं तत्र संप्रदर्शयितुं क्षमः । पलायनपरा सर्वे वध्यन्ते निशितैः शरैः

Doon, walang sinuman ang nakapagpakita ng kagitingan. Lahat ay nakatuon lamang sa pagtakas, kaya sila’y pinabagsak ng matutulis na palaso.

Verse 27

अथ भग्नं बलं दृष्ट्वा हैहयाधिपतिः क्रुधा । स्वचापं वाञ्छयामास सज्यं कर्तुं त्वरान्वितः । शक्नोति नारोपयितुं सुयत्नमपि चाश्रितः

Nang makita niyang wasak ang kanyang hukbo, ang panginoon ng Haihaya ay nag-alab sa galit at nagmadaling higpitan ang sariling busog; ngunit kahit sa matinding pagsisikap, hindi niya mailapat ang palaso rito.

Verse 28

ततश्चाकर्षयामास खङ्गं कोशात्सुनिर्मलम् । आक्रष्टुं न च शक्रोति वैलक्ष्यं परमं गतः

Pagkaraan, sinubukan niyang bunutin ang malinis na espada mula sa kaluban; ngunit hindi niya ito mahugot, at siya’y nalugmok sa matinding kahihiyan.

Verse 29

गदया निर्जितो रौद्रो रावणो लोकरावणः । यया साप्यपतद्धस्तात्तत्क्षणात्पृथिवीतले

Sa pamamagitan ng pamalong iyon, ang mabangis na Rāvaṇa—ang sindak ng mga daigdig—ay napasuko; at ang mismong pamalo ay dumulas sa kamay at agad na bumagsak sa lupa.

Verse 30

नर्मदायाः प्रवाहो यैः सहस्राख्यैः करैः शुभैः । विधृतस्तेन ते सर्वे बभूवुः कम्पविह्वलाः

Yaong mga sa pamamagitan ng mga mapalad na kamay—na wari’y “isang libo” ang bilang—ay pumigil sa agos ng Narmadā, silang lahat ay nanginig at nayanig.

Verse 31

न शस्त्रं शेकुरुद्धर्तुं दैवयोगात्कथंचन । दिव्यास्त्राणां तथा सर्वे मन्त्रा विस्मृतिमागताः

Dahil sa pag-ikot ng tadhana, hindi nila nagawang iangat kahit ang kanilang mga sandata; at ang mga mantra para sa mga sandatang makalangit ay nalimot ng lahat.

Verse 32

एतस्मिन्नंतरे रामः संप्राप्तः क्रोधमूर्छितः । तीक्ष्णं परशुमुद्यम्य ततस्तं प्राह निष्ठुरम्

Noon din, dumating si Rāma, nalulunod at tila nahihilo sa galit. Itinaas niya ang matalim na palakol at saka siya kinausap nang mabagsik.

Verse 33

हैहयाधिपते पाप यैः करैर्जनको मम । त्वया विनिहतस्तान्मे शीघ्रं दर्शय सांप्रतम्

“O makasalanang panginoon ng mga Haihaya! Ipakita mo sa akin ngayon din ang mismong mga kamay na ginamit mo sa pagpatay sa aking ama, si Janaka.”

Verse 34

ब्रह्मतेजोहतः सोऽपि प्रोक्तस्तेन सुनिष्ठुरम् । नोवाच चोत्तरं किंचिदालेख्ये लिखितो यथा

Bagaman sinabihan nang napakabagsik, siya—na tinamaan ng ningning ng Brahman—ay hindi sumagot ng anuman, na parang larawang iginuhit sa pader.

Verse 35

ततो भुजवनं तस्य रामः शस्त्रभृतां वरः । मुहुर्मुहुर्विनिर्भर्त्स्य प्रचकर्त शनैःशनैः

Pagkatapos ay paulit-ulit na sinaway siya ni Rama, ang pinakamahusay sa mga may hawak ng sandata, at dahan-dahang sinimulang putulin ang 'kagubatan' ng kanyang mga bisig.

Verse 36

ततश्छित्त्वा शिरस्तस्य कुठारेण भृगूद्वहः । जग्राह रुधिरं यत्नात्प्रहारेभ्यः स्वयं द्विजाः

Pagkatapos ay pinutol ng inapo ni Bhrigu ang kanyang ulo gamit ang palakol; ang ipinanganak na muli ay maingat na tinipon ang dugo mula sa mga sugat na dulot ng mga hampas.

Verse 37

पूरयित्वा महाकुम्भाञ्छबरेभ्यो ददौ ततः । म्लेच्छेभ्यो लुब्धकेभ्यश्च ततः प्रोवाच सादरम्

Matapos punuin ang malalaking banga, ibinigay niya ang mga ito sa mga Shabara, at gayundin sa mga Mleccha at sa mga mangangaso; pagkatapos ay magalang siyang nagsalita sa kanila.

Verse 38

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे गर्ता मे भ्रातृभिः कृता । पितृसंतर्पणार्थाय सलिलेन परिप्लुता

"Sa sagradong lupain ng Hatakesvara ay may isang hukay na ginawa para sa akin ng aking mga kapatid, na puno ng tubig para sa layunin ng pagbibigay-kasiyahan sa mga ninuno."

Verse 39

प्रक्षिपध्वं द्रुतं गत्वा तस्यां रक्तमिदं महत् । पापस्यास्य सपत्नस्य ममादेशादसंशयम्

"Pumunta kayo nang mabilis at itapon ang malaking dugong ito sa hukay na iyon — ang dugo ng makasalanang kaaway na ito — sa aking utos, nang walang pag-aalinlangan."

Verse 40

येन तातं निजं भक्त्या तर्पयित्वा विधानतः । ऋणस्य मुक्तिर्भवति येन मे पैतृकस्यच

Sa pamamagitan nito, kapag pinalugod ng isang tao ang sariling ama nang may debosyon at ayon sa wastong tuntunin, nakakamit niya ang paglaya sa utang—gayundin ang paglaya sa pananagutang pang-angkan ng mga ninuno ko.