Adhyaya 5
Isinalaysay ni Sūta na si Viśvāmitra, na naudyukan ng mga salita ni Brahmā, ay ipinamalas ang bisa ng kaniyang tapas sa pagpanata na italaga at isagawa ang isang Vedic na yajña para kay Triśaṅku nang ganap na ayon sa ritwal, kalakip ang saganang dakṣiṇā. Mabilis niyang inihanda ang banal na lugar ng paghahandog sa isang mapalad na gubat at nagtalaga ng malawak na hanay ng mga ṛtvij at dalubhasa—adhvaryu, hotṛ, brahmā, udgātṛ at iba pang tagapaglingkod—upang maging buo ang kaayusan ng seremonya. Inilarawan ang yajña bilang dakilang pampublikong pagtitipon: dumagsa ang mga pantas na brāhmaṇa, mga bihasa sa pangangatwiran, mga maybahay, pati ang maralita at mga tagapaglibang. Walang tigil ang sigawan na humihimok sa pamamahagi ng kaloob at sa pagdiriwang ng handaan, na nagpapakita ng lantad na ugnayang panlipunan ng yajña at dāna. Ang arena ay hitik sa kasaganaan: mga “bundok” ng butil, ginto, pilak at hiyas; di-mabilang na baka, kabayo at elepante ang inihanda para ipagkaloob. Ngunit lumitaw ang tensiyong pangteolohiya: hindi tuwirang tinanggap ng mga deva ang mga alay; si Agni lamang, bilang bibig ng mga diyos, ang tumanggap ng mga oblation. Pagkaraan ng labindalawang taon, hindi pa rin natutupad ang minimithi ni Triśaṅku. Matapos ang pangwakas na paliligo (avabhṛtha) at ang wastong gantimpala sa mga pari, si Triśaṅku—nahihiya ngunit may paggalang—ay nagpasalamat kay Viśvāmitra sa pagbabalik ng kaniyang dangal (kabilang ang pag-alis sa kalagayang caṇḍāla), subalit naghinagpis dahil hindi pa natatamo ang layunin: ang umakyat sa Svarga na taglay ang parehong katawan. Sa takot sa panlilibak at sa pagpapatunay ng sabi ni Vasiṣṭha na hindi nakakamit ang pag-akyat na may katawan sa yajña lamang, nagpasya siyang talikuran ang paghahari at pumasok sa gubat upang magsagawa ng tapas, kaya ang aral ng kabanata ay lumilihis mula sa ritwal patungo sa asetikong pagsisikap.
Shlokas
Verse 1
। सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा ब्रह्मणो वाक्यं विश्वामित्रो रुषान्वितः । पितामहमुवाचेदं पश्य मे तपसो बलम्
Sinabi ni Sūta: “Nang marinig ang mga salita ni Brahmā, si Viśvāmitra—punô ng poot—ay nagsabi kay Pitāmaha: ‘Masdan mo ang kapangyarihan ng aking tapas, ang aking mahigpit na pag-aayuno at pagninilay!’”
Verse 2
याजयित्वा त्रिशंकुं तं विधिवद्दक्षिणावता । यज्ञेनात्रा नयिष्यामि पश्यतस्ते पितामह
“Pagkatapos kong papagampanin si Triśaṅku ng yajña ayon sa wastong ritwal, kalakip ang dakṣiṇā na handog sa mga pari, dadalhin ko siya sa langit sa pamamagitan ng yajña na ito, habang ikaw ay nakamasid, O Pitāmaha.”
Verse 3
एवमुक्त्वा द्रुतं गत्वा विश्वामित्रो धरातलम् । चकार याजने यत्नं त्रिशंकोः सुमहात्मनः
Pagkasabi niya nang gayon, si Viśvāmitra ay nagmadaling lumakad sa ibabaw ng lupa at taimtim na nagsikap upang isagawa ang handog na yajña para kay Triśaṅku, ang dakilang may marangal na diwa.
Verse 4
ददौ दीक्षां समाहूय ब्राह्मणान्वेदपारगान् । यत्रकर्मोचिते काले तस्मिन्नेव वने शुभे
Ipinagkaloob niya ang dīkṣā (pagsisimula), matapos tipunin ang mga brāhmaṇa na bihasa sa mga Veda; at sa panahong angkop sa ritwal, isinagawa iyon sa mismong mapalad na gubat na yaon.
Verse 5
बभूव स स्वयं धीमानध्वर्युर्यज्ञकर्मणि । तस्मिन्होता च शांडिल्यो ब्रह्मा गौतम एव च
Siya mismo, bilang marunong, ang nagsilbing Adhvaryu sa gawain ng yajña. Sa mismong handog na iyon, si Śāṇḍilya ang naging Hotṛ, at si Gautama naman ang nagsilbing paring Brahmā.
Verse 6
आग्नीध्रश्च्यवनो नाम मैत्रावरुणः कार्मिकः । उद्गाता याज्ञवल्क्यश्च प्रतिहर्ता च जैमिनिः
Itinalaga si Cyavana bilang Āgnīdhra; si Kārmika bilang Maitrāvaruṇa; si Yājñavalkya bilang Udgātṛ; at si Jaimini bilang Pratihartṛ.
Verse 7
प्रस्तोता शंकुवर्णश्च तथोन्नेता च गालवः । पुलस्त्यो ब्राह्मणाच्छंसी होता गर्गो मुनीश्वरः
Si Śaṃkuvarṇa ang nagsilbing Prastotṛ, at si Gālava bilang Unnetṛ. Si Pulastya ang naging Brāhmaṇācchaṃsī, at ang dakilang pantas na si Garga ang nagsilbing Hotṛ.
Verse 8
नेष्टा चैव तथात्रिस्तु अच्छावाको भृगुः स्वयम् । तान्सर्वानृत्विजश्चक्रे त्रिशंकुः श्रद्धयान्वितः
Si Rishi Atri ang nagsilbing Neṣṭṛ, at si Rishi Bhṛgu mismo ang Acchāvāka. Si Triśaṃku, puspos ng pananampalataya, ay nagtalaga sa kanilang lahat bilang mga pari ng handog (ṛtvij).
Verse 9
वासोभिर्मुकुटैश्चैव केयूरैः समलंकृतान् । कृत्वा केशपरित्यागं दधत्कृष्णाजिनं तथा
Binihisan niya sila ng mga kasuotan, mga korona, at mga pulseras sa bisig; at matapos ipatalikod ang buhok bilang ritwal ng pagtatalaga, ipinadamit din niya sa kanila ang balat ng itim na antelope.
Verse 10
ऐणशृङ्गसमायुक्तः पयोव्रतपरायणः । दीर्घसत्राय तान्सर्वान्योजयामास वै ततः
Taglay ang sungay ng antelope at tapat sa panatang gatas (payo-vrata), saka niya ayon sa wastong ritwal na inatasan silang lahat para sa mahabang Soma-session, ang dīrgha-satra.
Verse 11
एवं तस्मिन्प्रवृत्ते च दीर्घसत्रे यथोचिते । आजग्मुर्ब्राह्मणा दिव्या वेदवेदांगपारगाः
Nang magsimula na nang wasto ang mahabang sattrang handog, dumating doon ang mga maningning na brāhmaṇa—mga dalubhasa sa Veda at Vedāṅga.
Verse 12
तथान्ये तार्किकाश्चैव गृहस्थाः कौतुकान्विताः । दीनांधकृपणाश्चैव ये चान्ये नटनर्तकाः
Dumating din ang iba—mga lohiko at mga maybahay na puspos ng pag-uusisa; at gayundin ang mga dukha, mga bulag, mga salat, at iba pa gaya ng mga artista at mananayaw.
Verse 13
दीयतां दीयतामाशु एतेषामेतदेव हि । भुज्यतांभुज्यतां लोकाः प्रसादः क्रियतामिति
“Magbigay, magbigay agad—ito nga ang nararapat sa kanila! Hayaan ang mga tao na kumain, kumain; ipamalas ang biyaya at maghandog ng mapagpalang kaloob!”—ganyan ang panawagan.
Verse 14
इत्येष निनदस्तत्र श्रूयते सततं महान् । यज्ञवाटे सदा तस्मिन्नान्यश्चैव कदाचन
Ang gayong dakilang sigaw ay palaging naririnig doon sa looban ng paghahandog (yajña); at kailanma’y walang ibang panawagan.
Verse 15
तत्र सस्यमयाः शैला दृश्यंते परिकल्पिताः । सुवर्णस्य च रूप्यस्य रत्नानां च विशेषतः
Doon ay nakita ang mga bundok na wari’y hinubog mula sa saganang ani, na para bang nilikha sa hiwaga; kasama ang mga bunton ng ginto, pilak, at lalo na ng mahahalagang hiyas.
Verse 16
दानार्थं ब्राह्मणेंद्राणामसंख्याश्चापि धेनवः । तथैव वाजिनो दांता मदोन्मत्ता महागजाः
Upang ihandog sa mga pinakadakilang brāhmaṇa, naroon ang di-mabilang na mga baka; gayundin ang mga kabayong sanay at ang malalaking elepante, lasing sa init ng kanilang rut.
Verse 17
समंतात्कल्पितास्तत्र दृश्यंते पर्वतोपमाः । वर्तमाने महायज्ञे तस्मिन्नेव सुविस्तरे
Sa lahat ng panig ay nakita ang mga pagkakaayos na wari’y mga bundok, itinindig doon, habang nagpapatuloy ang dakilang yajña na malawak at maringal.
Verse 18
आहूता यज्ञभागाय नाभिगच्छंति देवताः । केवलं वह्निवक्त्रेण तस्य गृह्णंति तद्धविः
Bagaman inanyayahan upang tanggapin ang bahagi sa yajña, hindi lumapit ang mga diyos; sa pamamagitan lamang ng bibig ng Banal na Apoy (Agni) nila tinanggap ang handog na iyon.
Verse 19
एवं द्वादशवर्षाणि यजतस्तस्य भूपतेः । व्यतीतानि न संप्राप्तमभीष्टं मनसः फलम्
Kaya nga, bagaman nagsagawa ang haring iyon ng mga yajña sa loob ng labindalawang taon, nang lumipas ang mga taon ay hindi pa rin niya natamo ang bungang minimithi ng kanyang puso.
Verse 20
ततश्चावभृथस्नानं कृत्वा सत्रसमाप्तिजम् । ऋत्विजस्तर्पयित्वा तान्दक्षिणाभिर्यथार्हतः
Pagkaraan, isinagawa niya ang paliligo ng avabhṛtha na tanda ng pagtatapos ng sattrá; at pinasaya niya ang mga ṛtvij, ang mga paring tagapagpatupad, sa pamamagitan ng dakṣiṇā—kabayaran at mga handog—ayon sa nararapat sa bawat isa.
Verse 21
विससर्ज समस्तांश्च तथान्यानपि संगतान् । संबंधिनो वयस्यांश्च त्रिशंकुर्मुनिसत्तमाः
At pinalisan ni Triśaṅku ang kanilang lahat, pati ang iba pang nagkatipon—mga kamag-anak at mga kaibigan din—O pinakadakila sa mga pantas.
Verse 22
ततः प्रोवाच विनतो विश्वामित्रं मुनीश्वरम् । स भूपो व्रीडया युक्तः प्रणिपातपुरः सरम्
Pagkatapos, nagsalita ang hari kay Viśvāmitra, panginoon ng mga muni; taglay ang hiya, inuna niya ang pagpapatirapa (praṇipāta) bago nagsalita.
Verse 23
त्वत्प्रसादान्मया प्राप्तं दीर्घसत्रसमुद्भवम् । परिपूर्णफलं ब्रह्मन्दुर्लभं सर्वमानवैः
Sa biyaya mo, natamo ko ang ganap na hinog na bunga na isinilang mula sa mahabang pagdaraos ng handog—O Brahmana—na bihirang maabot ng lahat ng tao.
Verse 24
तथा जातिः पुनर्लब्धा भूयो नष्टापि सन्मुने । त्वत्प्रसादेन विप्रर्षे चंडालत्वं प्रणाशितम्
Gayon din, ang aking katayuang panlipunan, bagama’t nawala, ay muling naibalik, O mabuting muni; sa iyong biyaya, O brahmana-rishi, napawi ang kalagayang pagiging caṇḍāla.
Verse 25
परं मे दुःखमेवैकं हृदि शल्यमिवार्पितम् । अनेनैव शरीरेण यन्न प्राप्तं त्रिविष्टपम्
Ngunit iisa lamang ang dalamhating dumudurog sa akin, na parang tinik na nakabaon sa puso: na sa mismong katawang ito, hindi ko natamo ang Triviṣṭapa (daigdig ng langit).
Verse 26
उपहासं करिष्यंति वसिष्ठस्य सुता मुने । अद्य व्यर्थ श्रमं श्रुत्वा मामप्राप्तं त्रिविष्टपम्
“O muni, pagtatawanan ako ngayon ng mga anak ni Vasiṣṭha kapag narinig nilang nauwi sa wala ang aking pagsisikap—na hindi ko narating ang Triviṣṭapa.”
Verse 27
तथा तद्वचनं सत्यं वसिष्ठस्य व्यवस्थितम् । यत्तेनोक्तं न यज्ञेन सदेहैर्गम्यते दिवि
“Gayon din, ang pahayag ni Vasiṣṭha ay nananatiling totoo at tiyak: gaya ng sinabi niya, sa pamamagitan ng handog-yajña ay hindi mararating ang langit habang taglay pa ang katawan.”
Verse 28
सोऽहं तपः करिष्यामि सांप्रतं वनमाश्रितः । न करिष्यामि भूयोऽपि राज्यं पुत्रनिवेदितम्
Kaya ngayon, magsasagawa ako ng mahigpit na pag-aayuno at pagninilay, na nananahan sa gubat. Hindi ko na muling tatanggapin ang kahariang iniaalay ng aking anak.