Adhyaya 48

Verse 1

। सूत उवाच । तत्रैवास्य समुद्देशे हरिश्चंद्रस्य भूपतेः । आश्रमो ऽस्ति सुविख्यातो नानाद्रुमसमावृतः

Sinabi ni Sūta: “Doon mismo, sa bahaging iyon, may isang tanyag na āśrama ni Haring Hariścandra, napaliligiran ng sari-saring punò.”

Verse 2

यत्र तेन तपस्तप्तं संस्थाप्योमामहेश्वरौ । यच्छता विविधं दानं ब्राह्मणेभ्योऽभिवांछितम्

“Doon niya isinagawa ang tapas; at matapos itatag sina Umā at Maheśvara, nagkaloob siya ng iba’t ibang dāna sa mga brāhmaṇa—mga handog na tunay na ninanais at nararapat.”

Verse 3

आसीद्राजा हरिश्चंद्रस्त्रिशंकुतनयः पुरा । अयोध्याधिपतिः श्रीमान्सूर्यवंशसमुद्भवः

Noong unang panahon ay may haring si Hariścandra, anak ni Triśaṅku—marangal na pinuno ng Ayodhyā, isinilang sa Dinastiyang Solar.

Verse 4

न दुर्भिक्षं न च व्याधिर्नाकालमरणं ध्रुवम् । तस्मिञ्छासति धर्मेण न च चौरकृतं भयम्

Sa kanyang kaharian ay walang taggutom, walang sakit, at tiyak na walang kamatayang wala sa panahon; sapagkat namuno siya ayon sa dharma, wala ring takot na dulot ng mga magnanakaw.

Verse 5

कालवर्षी सदा मेघः सस्यानि प्रचुराणि च । रसवंति च तोयानि सर्वर्तुफलिता द्रुमाः

Ang mga ulap ay umuulan sa takdang panahon; sagana ang mga pananim; matamis at masigla ang mga tubig; at ang mga puno ay namumunga sa bawat panahon.

Verse 6

दंडस्तत्राभवद्वास्तौ गृहरोधोऽक्षदेवने । एको दोषाकरश्चंद्रः प्रियदोषाश्च कौशिकाः

Doon, ang mga ‘kapintasan’ ay umiiral lamang sa paglalaro ng kahulugan: ang ‘tungkod’ ay nasa bahay bilang bagay; ang ‘pagkakulong sa bahay’ ay sa laro ng sugal na dice lamang; ang buwan lamang ang ‘tagapaglikha ng gabi’; at ang mga kuwago ang ‘mahilig sa gabi’.

Verse 7

स्नेहक्षयश्च दीपेषु विवाहे च करग्रहः । वृत्तभंगस्तथा गद्ये दानोत्थितिर्गजानने

Ang ‘pagkaubos ng langis’ ay sa mga lampara lamang; ang ‘pagdakma sa kamay’ ay sa kasal lamang; ang ‘pagkasira ng sukat’ ay sa tuluyan lamang; at ang ‘pagbangon dahil sa handog’ ay sa Panginoong Gaṇeśa na may mukhang elepante lamang.

Verse 8

तस्यैवं गुणयुक्तस्य सार्वभौमस्य भूपतेः । एक एव महानासीद्दोषः पुत्रविवर्जितः

Bagaman ang dakilang haring iyon na makapangyarihan ay puspos ng mga kabutihan, iisa lamang ang malaking kakulangan: wala siyang anak na lalaki.

Verse 9

ततः पुत्रकृते गत्वा चकार सुमहत्तपः । चमत्कारपुरे क्षेत्रे लिंगं संस्थाप्य भक्तितः

Pagkaraan, upang magkamit ng anak na lalaki, siya’y lumisan at nagsagawa ng napakahigpit na pag-aayuno at pagninilay; sa banal na pook ng Camatkārapura ay taimtim niyang itinatag ang isang Śiva-liṅga.

Verse 10

पंचाग्निसाधको ग्रीष्मे वर्षास्वाकाशसंस्थितः । जलाश्रयश्च हेमंते स ध्यायति महेश्वरम्

Sa tag-init, isinagawa niya ang pag-austeridad ng limang apoy; sa tag-ulan, nanatili siyang lantad sa ilalim ng bukás na langit; sa taglamig, nanahan siya sa tubig—at sa gayon ay nagmuni-muni siya kay Maheśvara (Śiva).

Verse 11

ततो वर्षसहस्रांते तस्य तुष्टो महेश्वरः । प्रत्यक्षोऽभूत्समं गौर्या गणसंघैः समावृतः

Pagkaraan, sa pagtatapos ng isang libong taon, si Maheśvara—nalugod sa kanya—ay nagpakita nang hayagan sa harap niya, kasama si Gaurī, na napaliligiran ng mga pangkat ng mga Gaṇa.

Verse 13

ततस्तं प्रणिपत्योच्चैः स्तुत्वा सूक्तैः श्रुतैरपि । प्रोवाच विनयोपेतः कृतांजलिपुटः स्थितः

Pagkatapos, siya’y nagpatirapa sa kanya at nagpuri nang malakas sa pamamagitan ng mga himnong banal na narinig mula sa Veda; at nakatayo na magkadikit ang mga palad sa paggalang, puspos ng pagpapakumbaba, siya’y nagsalita.

Verse 14

त्वत्प्रसादात्सुरश्रेष्ठ यत्किंचिद्धरणीतले । तदस्ति मे गृहे सर्वं वांछितं स्वेन चेतसा

O pinakamainam sa mga diyos, sa iyong biyaya, anumang umiiral sa ibabaw ng daigdig—lahat ng ninanais ng aking sariling isipan—ay naririto na sa aking tahanan.

Verse 19

यस्मात्त्वया महामूर्ख न प्रणामः कृतो मम । हरादनंतरं तस्माच्छापं दास्याम्यहं तव

Sapagkat ikaw, dakilang mangmang, ay hindi nag-alay ng pagyukod sa akin—bagaman ako’y nakatayo kaagad pagkatapos ni Hara (Śiva)—kaya ipapataw ko sa iyo ang isang sumpa.

Verse 20

तव संलप्स्यते पुत्रो यथोक्तः शूलपाणिना । परं तन्मृत्युजं दुःखं त्वं शिशुत्वेपि लप्स्यसे

Ang iyong anak na lalaki ay tunay na darating, ayon sa ipinahayag ng Mayhawak ng Trisula (Śiva); ngunit mararanasan mo ang matinding dalamhating mula sa kamatayan—kahit siya’y nasa pagkasanggol pa.

Verse 21

एवमुक्त्वा भगवती सार्धं देवेन शंभुना । अदर्शनं ययौ पश्चात्तथान्यैरपि पार्श्वगैः

Pagkasabi nito, ang Mapalad na Diyosa, kasama ang diyos na si Śambhu (Śiva), ay naglaho sa paningin; gayundin ang iba pang mga kasamang nasa paligid.

Verse 22

सोऽपि राजा वरं लब्ध्वा शापं च तदनंतरम् । न जगाम गृहं भूयश्चकार सुमहत्तपः

Ang haring iyon din, matapos tumanggap ng isang biyaya at kaagad pagkatapos ay isang sumpa, ay hindi na umuwi; sa halip, muli siyang nagsagawa ng napakadakilang pag-aayuno at pagninilay (tapas).

Verse 23

एकासनं समारूढौ कृत्वा गौरी महेश्वरौ । ततश्चाराधयामास समं पुष्पानुलेपनैः

Gumawa siya ng iisang luklukan upang magkasamang maupo sina Gaurī at Maheśvara; saka niya sila sinamba nang sabay, inihandog ang mga bulaklak at mababangong pahid na langis.

Verse 24

विशेषेण ददौ दानं ब्राह्मणेभ्यो महीपतिः । भूमिशायी प्रशांतात्मा षष्ठकालकृताशनः

Sa natatanging layon, ang panginoon ng lupain ay nagkaloob ng dāna sa mga brāhmaṇa; natutulog siya sa lupa, payapa ang diwa, at kumakain lamang sa ikaanim na pagkakataon, na may mahabang pag-aayuno sa pagitan.

Verse 25

ततः संवत्सरस्यांते भगवान्वृषभध्वजः । पार्वत्या सहितो भूयस्तस्य संदर्शनं गतः

Pagkaraan, sa pagtatapos ng taon, ang Mapalad na Panginoon—yaong may watawat na may sagisag na toro—ay muling nagpakita sa kanyang paningin, kasama si Pārvatī.

Verse 26

ततः स नृपतिस्ताभ्यां युगपद्विधिपूर्वकम् । कृत्वा नतिं ततो वाक्यं विनयादिदमब्रवीत्

Pagdaka, ang hari ay yumukod at nagbigay-galang sa kanilang dalawa nang sabay, ayon sa wastong ritwal; at pagkatapos, sa kababaang-loob, sinabi niya ang mga salitang ito.

Verse 27

पुरा देवि मयानंदपूरे व्याकुल चेतसा । न नता त्वं न मे कोपं तस्मात्त्वं कर्तुमर्हसि

Noon pa, O Diyosa, sa Ānandapura, dahil sa ligalig ng aking isipan ay hindi ako yumukod sa iyo; kaya nararapat na huwag kang magalit sa akin.

Verse 28

देहार्धधारिणी देवि सदा त्वं शूलधारिणः । तदैकस्मिन्नते कस्मान्न नता त्वं वदस्व मे

O Diyosa na may taglay na kalahati ng katawan (ni Śiva), lagi kang kaisa ng Mayhawak ng Trisula. Kung gayon, bakit nang yumukod ako sa Kanya lamang, hindi mo tinanggap ang aking pagyuko? Ipagpaliwanag mo sa akin.

Verse 30

तथापि च पृथक्त्वेन मया त्वं तु नता सह । एकासनं समारूढा तत्समं देवि पूजिता

Gayunman, O Diyosa, yumukod din ako sa iyo nang hiwalay. At sapagkat nakaupo ka sa iisang luklukan (kasama ni Śiva), sinamba rin kita nang kapantay.

Verse 31

तस्मात्कुरु प्रसादं मे यः पुरोक्तः पुरारिणा । सोस्तु वै सफलः सद्यो वरः पुत्रकृते मम

Kaya ipagkaloob mo sa akin ang iyong biyaya: nawa’y ang biyayang naunang ipinahayag ng Kaaway ng Tripura (Śiva) ay magbunga agad—alang-alang sa pagkakaroon ko ng isang anak na lalaki.

Verse 32

यया वंशधरः पुत्रो दीर्घायुर्दृढविक्रमः । त्वत्प्रसादाद्भवेद्देवि तथा त्वं कर्तुमर्हसि

O Diyosa, ipagkaloob mo sana na sa pamamagitan ng iyong biyaya ay maisilang ang isang anak na magpapatuloy ng angkan, mahaba ang buhay, at matatag ang tapang.

Verse 33

श्रीदेव्युवाच । नान्यथा मे वचो राजञ्जायतेऽत्र कथंचन । तस्माद्बालोऽपि ते पुत्रः पंचत्वं समुपैष्यति

Wika ng Diyosa: “O Hari, ang aking salita rito ay hindi kailanman magiging iba. Kaya ang iyong anak, kahit bata pa, ay darating sa kalagayang ‘lima’ (kamatayan).”

Verse 34

दर्शयित्वा तु ते दुःखमल्पमृत्युसमुद्भवम् । भूयः संप्राप्स्यति प्राणानचिरान्मे प्रसादतः

Ngunit matapos ipakita sa iyo ang dalamhating mula sa panandaliang kamatayan, siya’y muling mabubuhay sa lalong madaling panahon—sa pamamagitan ng aking biyaya.

Verse 35

भविष्यति च दीर्घायुस्ततो वंशधरो जयी । सार्वभौमप्रधानश्च दानी यज्वा च धर्मवित्

At pagkaraan nito, siya’y magiging mahaba ang buhay—tagapagpanatili ng angkan, matagumpay, pangunahing pinuno sa mga hari, mapagkaloob sa pag-aalay, masigasig sa yajña, at nakaaalam ng dharma.

Verse 36

तस्माद्राजन्गृहं गत्वा कुरु राज्यमभीप्सितम् । संप्राप्स्यसि सुतं श्रेष्ठं यादृशं कीर्तितं मया

Kaya nga, O Hari, bumalik ka sa iyong tahanan at gampanan ang paghaharing ninanais mo. Makakamtan mo ang isang anak na dakila—gaya ng aking inilarawan.

Verse 37

अन्योऽपि मानवो यो मां रूपेणा नेनसंस्थिताम् । पूजयिष्यति चात्रैव समं देवेन शंभुना

At sinumang tao pa na sasamba sa akin dito, na nakatatag sa mismong anyong ito, ay magkakamit ng gantimpalang kasinghalaga ng pagsamba sa Diyos na si Śambhu mismo.

Verse 38

तस्याहं संप्रदास्यामि पुत्रान्हृदयवांछितान् । तथान्यदपि यत्किंचिदचिरान्नात्र संशयः

Sa gayong deboto, ipagkakaloob ko ang mga anak na minimithi ng puso; at anumang iba pa na kanyang hilingin ay agad kong ipagkakaloob—walang pag-aalinlangan.

Verse 39

श्रीमहादेव उवाच । भूय एव नृपश्रेष्ठ मत्तः प्रार्थय वांछितम् । न वृथा दर्शनं मे स्यात्सत्यमेतद्ब्रवीमि ते

Wika ni Śrī Mahādeva: Muli, O pinakadakilang hari, hingin mo sa Akin ang iyong ninanais. Ang Aking pagpapakita sa iyo ay hindi magiging walang saysay—ito ang katotohanang sinasabi Ko sa iyo.

Verse 40

हरिश्चंद्र उवाच । कृतकृत्योस्मि देवेश सर्वमस्ति गृहे मम । पुत्रं त्यक्त्वा त्वया सोऽपि दत्तो वंशधरो जयी

Sinabi ni Harīścandra: O Panginoon ng mga diyos, ako’y ganap na; nasa aking tahanan ang lahat. Inalis Mo ang aking kakulangan sa anak at ipinagkaloob Mo pa sa akin ang isang anak—isang matagumpay na tagapagmana na magpapatuloy ng angkan.

Verse 41

तथापि न तवादेशो व्यर्थः कार्यः कथंचन । एतस्मात्कारणाद्देव याचयिष्यामि वांछितम्

Gayunman, ang Iyong utos ay hindi dapat maging walang bunga sa anumang paraan. Kaya, O Diyos, hihilingin ko ang biyayang aking ninanais.

Verse 42

राजसूयकृतेऽस्माकं सदा बुद्धिः प्रवर्तते । निषेधयंति मां सर्वे मन्त्रिणः सुहृदस्तदा

Ang aking isip ay laging nakatuon sa pagsasagawa ng handog na Rājasūya. Ngunit noon, lahat ng aking mga ministro at mga kaibigang nagmamalasakit ay pumipigil sa akin.

Verse 43

सर्वैस्तैर्जायते यज्ञः पार्थिवैः करदीकृतैः । युद्धं विना करं तेऽपि न यच्छन्ति यतो विभो

Ang handog na iyon ay natutupad lamang kapag ang lahat ng mga haring iyon ay napasailalim bilang mga nagbabayad ng tributo. Sapagkat kung walang digmaan, hindi rin sila mag-aalay ng tributo—kaya nga, O Panginoon.

Verse 44

ततो युद्धार्थिनं मां ते वारयंति हितैषिणः । कृतोत्साहं मखप्राप्तौ नीतिमार्गसमाश्रिताः

Kaya nga, ang mga may mabuting hangarin sa akin ay pumipigil sa akin kapag ako’y naghahangad ng digmaan. Bagama’t masigasig akong makamit ang yajña, sila’y kumakapit sa landas ng patakaran at payo.

Verse 45

तस्मात्तव प्रसादेन राजसूयो भवेन्मखः । अविघ्नः सिद्धिमायातु मम नान्यद्वृणोम्यहम्

Kaya nga, sa biyaya mo, nawa’y maganap ang handog na Rājasūya. Nawa’y magtagumpay ito nang walang hadlang. Wala na akong ibang hinihiling para sa aking sarili.

Verse 46

सूत उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय जगामादर्शन हरः । सोऽपि लब्धवरो भूपः स्वमेव भवनं गतः

Sinabi ni Sūta: “Mangyari nawa.” Si Hara (Śiva) ay nangakong gayon at naglaho sa paningin. At ang hari rin—nang matamo ang biyaya—ay nagbalik sa sarili niyang palasyo.

Verse 47

एवं तेन नरेन्द्रेण पूर्वं तत्र विनिर्मितौ । उमामहेश्वरौ पश्चान्निर्मितावितरैरपि

Kaya nga, ang mga (dambana o anyo) nina Umā at Maheśvara ay unang itinindig doon ng haring iyon; pagkaraan, itinayo o iniluklok din ito ng iba pa.

Verse 48

यस्ताभ्यां कुरुते पूजां संप्राप्ते पंचमी दिने । फलैः सर्वेषु गात्रेषु यावत्संवत्सरं द्विजाः । सुतं प्राप्नोति सोऽभीष्टं स्ववंशोद्धरणक्षमम्

O mga Brāhmaṇa, sinumang magsagawa ng pūjā sa dalawang iyon (Umā at Maheśvara) kapag sumapit ang araw ng Pañcamī—na nag-aalay ng mga bunga nang ganap sa loob ng isang taon—ay magkakamit ng ninanais na anak na lalaki, na may kakayahang magtaguyod at magligtas sa kanyang angkan.

Verse 529

यस्तं नमति देवेशं तेन त्वं सर्वदा नता । नतायां त्वयि देवेशो नतः स्यादिति मे मतिः

Sinumang yumuyuko at sumasamba sa Panginoon ng mga diyos—sa gawa ring iyon ikaw man ay laging pinararangalan. Kapag ikaw ay pinupugayan, ang Panginoon ng mga diyos ay napupugayan din—iyan ang aking pagkaunawa.