Adhyaya 34
Sa Kabanata 34, tinanong ng mga ṛṣi si Sūta tungkol sa naunang salaysay na may kaugnayan sa isang muni at sa “karagatan ng gatas” (payasāṃ-nidhi), kaya isinalaysay ni Sūta ang isang sinaunang krisis. Lumitaw ang makapangyarihang mga dānava na tinatawag na Kāleya/Kālikeya, na sumira sa sigla ng mga deva at yumanig sa katatagan ng tatlong daigdig. Nang makita ni Viṣṇu ang pagdurusa ng mga deva, nanawagan siya kay Maheśvara, sapagkat kailangan ang agarang pagharap sa panganib. Nagtipon ang mga deva sa pamumuno nina Viṣṇu, Rudra, at Indra, at sumiklab ang digmaang yumanig sa sanlibutan. Hinarap ni Indra ang dānava na si Kālaprabha: nasamsam ang vajra, at si Indra ay pinabagsak ng nakapanghihilakbot na pamalo, kaya nagkawatak-watak at umatras ang mga deva sa takot. Mula sa likod ni Garuḍa, gumanti si Viṣṇu, pinuputol ang mga lambat ng sandata at pinangalat ang mga dānava; subalit hinarap siya ni Kālakhañja na sumugat kay Viṣṇu at kay Garuḍa. Pinakawalan ni Viṣṇu ang Sudarśana-cakra, at sinikap ng dānava na salubungin ito nang tuwiran, na lalo pang nagpasidhi sa pangamba ni Viṣṇu. Sa sandaling iyon, dumating si Śiva bilang Tripurāntaka at nagpasya nang may kapangyarihan: sa isang hampas ng śūla, pinaslang niya ang umaatake at winasak ang mga pangunahing pinunong dānava, kabilang si Kālaprabha at iba pang may bansag na “kāla-”. Nang mabasag ang pamumuno ng kaaway, nagbalik-loob ang tapang nina Indra at Viṣṇu, pinuri nila si Mahādeva, at itinaboy ng mga deva ang mga dānava na sugatan at walang pinuno hanggang tumakas at humanap ng kanlungan sa tahanan ni Varuṇa. Itinuturo ng kabanata ang banal na pag-iingat at ang pagpapanumbalik ng kaayusang dharmiko sa pamamagitan ng pagkakaisa ng mga deva, na tinatapos ng nagpapatatag na pagpasok ni Śiva.
Shlokas
Verse 1
। ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं तं मुनिं प्रति सूतज । त्वया पुरा सुरार्थाय प्रपीतः पयसांनिधिः
Sinabi ng mga pantas: “O anak ni Sūta, hinggil sa muning iyon na iyong binanggit—paano nangyari noong unang panahon, alang-alang sa mga deva, na nainom hanggang maubos ang Karagatan ng Gatas?”
Verse 2
तत्त्वं सूतज नो ब्रूहि विस्तरेण महामते । यथा तेन पुरा पीतो मुनिना पयसांनिधिः
“Ihayag mo sa amin ang katotohanan nang masinsinan, O marunong na Sūtaja—kung paanong noong unang panahon ay nainom ng muning iyon ang Karagatan ng Gatas.”
Verse 3
सूत उवाच । कालेया इति विख्याताः पुरा दानवसत्तमाः । संभूताः सर्वदेवानां वीर्योत्साहप्रणाशकाः
Sinabi ni Sūta: “Noong unang panahon, lumitaw ang pinakadakila sa mga Dānava, na tanyag sa pangalang Kāleya—mga sumisira sa lakas at tatag ng loob ng lahat ng mga deva.”
Verse 4
ततस्तैः पीडितं दृष्ट्वा विष्णुना प्रभविष्णुना । त्रैलोक्यं शक्तियोगेन प्रोक्तो देवो महेश्वरः
Nang makita ni Viṣṇu—ang makapangyarihang Panginoon—na pinahihirapan nila ang tatlong daigdig, sa bisa ng banal na śakti-yoga ay nagsalita Siya sa diyos na si Maheśvara.
Verse 5
एतदीशान दैतेयैस्त्रैलोक्यं परिपीडितम् । कालिकेयैर्महावीर्येस्तस्मात्कार्यो महाहवः । अद्यैव तैः समं देव समासाद्य धरातलम्
“O Īśāna, ang tatlong daigdig ay mabigat na inaapi ng mga Daitya—ng makapangyarihang Kālikeya. Kaya nararapat isagawa ang dakilang digmaan. O Deva, ngayong araw ding ito ay salubungin sila sa lupa at makipaglaban.”
Verse 6
ततो विष्णुश्च रुद्रश्च सहस्राक्षः सुरैः सह । शितशस्त्रधराः सर्वे संप्राप्ता धरणीतलम्
Pagkaraan, dumating sa ibabaw ng lupa sina Viṣṇu at Rudra, at si Sahasrākṣa (Indra) kasama ang mga diyos; lahat ay may tangan na matatalas at kumikislap na sandata.
Verse 7
अथ ते दानवाः सर्वे श्रुत्वा देवान्समागतान् । युद्धार्थं सहसा जग्मुः संमुखाः कोपसंयुताः
Nang marinig ng lahat ng Dānava na nagtipon ang mga diyos, bigla silang sumugod para sa digmaan—tuwirang humarap, taglay ang matinding galit.
Verse 8
ततोऽभवन्महायुद्धं देवानां दानवैः सह । त्रैलोक्यं कंपितं येन समस्तं भय विह्वलम्
Pagkatapos, sumiklab ang isang dakilang digmaan sa pagitan ng mga diyos at mga Dānava; dahil dito, nayanig ang buong tatlong daigdig, at ang lahat ay nanginig sa takot.
Verse 9
अथ कालप्रभोनाम दानवो बलगर्वितः । स शक्रं पुरतो दृष्ट्वा वज्रोच्छ्रितकरं स्थितम् । प्रोवाच प्रहसन्वाक्यं मेघगम्भीरनिःस्वनः
Pagkaraan, isang Dānava na nagngangalang Kālaprabha, namamaga sa pagmamataas ng lakas, nang makita si Śakra (Indra) na nakatayo sa harap niya na nakataas ang bisig at tangan ang vajra, ay nagsalita nang may mapanuyang halakhak—malalim ang tinig na tila kulog sa ulap.
Verse 10
मुंच वज्र सहस्राक्ष पश्यामि तव पौरुषम् । चिरात्प्राप्तोऽसि मे दृष्टिं दिष्ट्या त्वं त्रिदिवेश्वरः
“Ihagis mo ang vajra, O May Sanlibong Mata (Sahasrākṣa), upang makita ko ang iyong kagitingan. Matagal na bago ka napadpad sa aking paningin; sa kapalaran nga, ikaw ang panginoon ng tatlong langit!”
Verse 11
ततश्चिक्षेप संक्रुद्धस्तस्य वज्रं शतक्रतुः । सोऽपि तल्लीलया धृत्वा जगृहे सव्यपाणिना
Pagdaka, si Śatakratu (Indra), nagngingit sa galit, ay inihagis ang vajra sa kanya; ngunit siya, na wari’y naglalaro lamang, ay madaling sumalo at sinunggaban iyon sa kaliwang kamay.
Verse 12
ततः शक्रं समुद्दिश्य गदां गुर्वीं मुमोच सः । सर्वायसमयीं रौद्रां यमजिह्वामिवापराम्
Pagkatapos, itinudla niya kay Śakra ang isang napakabigat na pamalo—buong bakal, mabagsik at nakapanghihilakbot, na wari’y isa pang “Dila ni Yama,” sandatang nagdadala ng kamatayan.
Verse 13
तया हतः सहस्राक्षो विसंज्ञो रुधिरप्लुतः । ध्वजयष्टिं समाश्रित्य संनिविष्टो रथोपरि
Nang tamaan nito, si Sahasrākṣa (Indra) ay nabuwal na walang malay, nababalot ng dugo; nakasandal sa tungkod ng watawat, siya’y nakalugmok sa ibabaw ng kanyang karwahe.
Verse 14
अथ तं मातलिर्दृष्ट्वा विसंज्ञं वलघातिनम् । प्राङ्मुखं च रथं चक्रे संस्मरन्सारथेर्नयम्
Nang makita ni Mātali si Valaghātin (Indra) na wala nang malay, ibinaling niya ang karwahe upang humarap sa silangan, na inaalala ang wastong paraan ng isang sarathi.
Verse 15
ततः पराङ्मुखीभूते रथे शक्रस्य संगरे । दुद्रुवुर्भयसंत्रस्ताः सर्वे देवाः समंततः
Pagkaraan, nang ang karwahe ni Śakra sa labanan ay pumihit palayo, ang lahat ng mga deva na nanginginig sa takot ay nagsitakas sa iba’t ibang panig.
Verse 16
आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवा मरुद्गणाः । व्रीडां विहाय विध्वस्ताः पृष्ठदेशे शितैः शरैः
Ang mga Āditya, Vasu, Rudra, Viśvedevas, at mga pangkat ng Marut—iniwaksi ang hiya—ay nagkadurug-durog, ang kanilang likod ay tinuhog ng matatalim na palaso.
Verse 17
अथ भग्नं बलं दृष्ट्वा दानवैर्मधुसूदनः । आरुह्य गरुडं तूर्णं कालप्रभमुपाद्रवत्
Nang makita ni Madhusūdana na nabasag ng mga Dānava ang hukbo, agad siyang sumakay kay Garuḍa at mabilis na sumugod kay Kālaprabha.
Verse 19
स तैराच्छादितो विष्णुः शुशुभे च समंततः । सम्यक्पुलकितांगश्च रक्ताचल इवापरः
Bagaman napalilibutan at natatakpan siya nila sa lahat ng dako, si Viṣṇu ay lalo pang nagningning; ang kanyang mga sangkap ay kinilabutan sa sigla ng kabayanihan, na wari’y isa pang pulang bundok.
Verse 20
ततः शार्ङ्गविनिर्मुक्तैः शरैः कंकपतत्रिभिः । छेदयित्वेषुजालानि दैतेयान्निजघान सः
Pagkaraan, sa mga palasong pinakawalan mula sa Śārṅga—may balahibong tagak—pinutol niya ang mga lambat ng mga sandata at pinabagsak ang mga Daitya.
Verse 21
ततो दैत्यगणाः सर्वे हन्यमाना सुरारिणा । त्रातारं नाभ्यगच्छंत मृगाः सिंहार्दिता इव
Pagkatapos, ang lahat ng pangkat ng Daitya, na pinapatay ng kaaway ng mga diyos, ay hindi nakatagpo ng tagapagtanggol—gaya ng mga usang pinahihirapan ng leon.
Verse 22
एतस्मिन्नंतरे दैत्यः कालखंज इति स्मृतः । स कोपवशमापन्नो वासुदेवमुपाद्रवत्
Sa sandaling iyon, isang Daitya na kilala bilang Kālakhaṃja, na nilamon ng poot, ay sumugod kay Vāsudeva.
Verse 23
स हत्वा पञ्चभिर्बाणैर्वासुदेवं शिला शितैः । जघान गरुडं क्रुद्धो दशभिर्नतपर्वभिः
Tinamaan niya si Vāsudeva ng limang palasong talim na parang bato; at sa galit, tinamaan niya si Garuḍa ng sampung palasong may baluktot na dugtungan, na tila may mga tinik.
Verse 24
ततः सुदर्शनं चक्रं तस्य दैत्यस्य माधवः । प्रमुमोच वधार्थाय ज्वालामालासमावृतम्
Pagkaraan, inihagis ni Mādhava ang Sudarśana Cakra sa Daitya upang siya’y patayin—napalilibutan ng kuwintas ng naglalagablab na apoy.
Verse 25
सोऽपि तच्चक्रमालोक्य वासुदेवकराच्च्युतम् । आगच्छंतं प्रसार्यास्यं ग्रस्तुं तत्संमुखो ययौ
Nang makita niya ang diskong (cakra) na pinakawalan mula sa kamay ni Vāsudeva at papalapit sa kanya, ibinuka rin niya ang bibig nang maluwang upang lamunin iyon, at sumulong nang tuwid upang salubungin ito.
Verse 26
अग्रसच्च महादैत्यस्तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् । वासुदेवं समुद्दिश्य ततश्चिक्षेप सायकान्
Sumulong ang dakilang Daitya at sumigaw, “Tumigil! Tumigil!” Pagkaraan, itinutuon niya kay Vāsudeva at inihagis ang kanyang mga sandata at palaso.
Verse 27
ततश्चक्री स दैत्येन ग्रस्तचक्रेण ताडितः । सुपर्णेन समायुक्तो जगाम विषमां व्यथाम्
Pagkaraan, ang maytaglay ng cakra (Śakra/Indra) ay tinamaan ng Daitya na nakasunggab sa mismong cakra; kahit may tulong ni Suparṇa (Garuḍa), siya’y napasailalim sa matinding pagdurusa.
Verse 28
एतस्मिन्नंतरे क्रुद्धो भगवांस्त्रिपुरांतकः । दृष्ट्वा हरिं तथाभूतं शक्रं चापि पराङ्मुखम्
Sa sandaling iyon, nag-alab sa galit ang Mapalad na Tripurāntaka (Śiva); nakita niya si Hari sa gayong kalagayan, at nakita rin si Śakra na nakatalikod na tila umurong.
Verse 29
ततः शूलप्रहारेण तं निहत्य दनोः सुतम् । शरैः पिनाकनिर्मुक्तैर्जघानोच्चैस्तथा परान्
Pagkatapos, sa isang saksak ng trident (triśūla), pinaslang niya ang anak ni Danu; at sa mga palasong pinakawalan mula sa Pināka, ibinagsak din niya ang iba pang mga kaaway.
Verse 30
कालप्रभं प्रकालं च कालास्यं कालविग्रहम् । जघान भगवाञ्छंभुस्तथान्यानपि नायकान्
Pagdaka, ibinagsak ng Mapalad na Śambhu sina Kālaprabha, Prakāla, Kālāsya, at Kālavigraha, at gayundin ang iba pang mga pinunò.
Verse 31
ततः प्रधानास्ते सर्वे दानवा अपिदारुणाः । पलायनपरा जाता निरुत्साहा द्विषज्जये
Pagkaraan, ang lahat ng pangunahing Dānava—bagaman mabangis—ay naging tanging hangad ang tumakas, nawalan ng sigla sa harap ng tagumpay ng kaaway.
Verse 32
ततः शक्रश्च विष्णुश्च लब्धसंज्ञौ धृतायुधौ । श्लाघयंतौ महादेवं संस्थितौ रणमूर्धनि
Pagdaka, sina Śakra at Viṣṇu, muling nagbalik-loob at humawak ng sandata, ay tumindig sa unahan ng labanan, pinupuri si Mahādeva.
Verse 33
एतस्मिन्नंतरे भग्नान्समुद्वीक्ष्य दनोः सुतान् । जघ्नुः शरशतैः शस्त्रैः सर्वे देवाः सवासवाः
Samantala, nang makita ang mga anak ni Danu na wasak at nagkawatak-watak, ang lahat ng mga diyos—kasama si Vāsava (Indra)—ay pumatay sa kanila sa daan-daang palaso at sandata.
Verse 34
अथ ते हतभूयिष्ठा दानवा बलवत्तराः । हन्यमानाः शितैर्बाणैस्त्रिदशैर्जितकाशिभिः
Pagdaka, ang mga Dānava—bagaman lubhang malalakas—ay halos nalipol, sapagkat tinamaan sila ng matatalim na palaso ng mga diyos na nagliliwanag sa tagumpay.
Verse 35
अगम्यं मनसा तेषां प्रविष्टा वरुणालयम् । शस्त्रैश्च क्षतसर्वांगा हतनाथाः सुदुःखिताः
Higit sa kaya ng kanilang guniguni, pumasok sila sa tahanan ni Varuṇa; ang kanilang mga katawan ay sugatan ng mga sandata, napatay ang mga pinuno, at sila’y nalugmok sa matinding dalamhati.