Adhyaya 31

Verse 1

। सूत उवाच । तथान्यदपि तत्रास्ति नागतीर्थमनुत्तमम् । यत्र स्नातस्य सर्पाणां न भयं जायते क्वचित्

Sinabi ni Sūta: “Bukod pa rito, naroon pa ang isang walang kapantay na Nāga-tīrtha; sinumang maligo roon, ang takot sa mga ahas ay hindi kailanman sisibol kaninuman.”

Verse 2

तत्र श्रावणपञ्चम्यां यो नरः स्नानमाचरेत् । कृष्णायां न भयं तस्य कुलेऽपि स्यादहेः क्वचित्

Doon, sa Śrāvaṇa Pañcamī, ang sinumang lalaki na magsagawa ng banal na pagligo roon, kahit sa Kṛṣṇā (madilim na kalahati ng buwan) ay hindi kailanman sisibol ang takot sa ahas para sa kanya—maging sa kanyang angkan man.

Verse 3

तत्र पूर्वं तपस्तप्तं मातुः शापप्रपीडितैः । शेष प्रभृतिनागैस्तु मुक्तिहेतोर्हुताशनात्

Doon, noong unang panahon, ang mga Nāga na pinangungunahan ni Śeṣa, na pinahirapan ng sumpa ng kanilang ina, ay nagsagawa ng matinding tapa; sa paghahangad ng mokṣa, ginamit nila ang Hutāśana—ang banal na Apoy (Agni)—bilang sagradong daan.

Verse 4

कम्बलाश्वतरौ नागौ तथा ख्यातौ धरातले । तत्र तप्त्वा तपस्तीव्रं संसिद्धिं परमां गतौ

Sa daigdig ay tanyag ang dalawang Nāga, sina Kambala at Aśvatara. Doon, matapos magsagawa ng mahigpit na tapa, narating nila ang pinakadakilang kaganapan at siddhi.

Verse 5

अनंतो वासुकिश्चैव तक्षकश्च महावलः । कर्कोटश्चैव नागेन्द्रो मणिकण्ठस्तथापरः

Si Ananta at si Vāsuki, at si Takṣaka na makapangyarihan; gayundin si Karkoṭa, ang panginoon ng mga Nāga, at si Maṇikaṇṭha—isa pa sa kanilang hanay.

Verse 6

ऐरावतस्तथा शंखः पुण्डरीको महाविषः । शेषपूर्वाः स्मृता नागा एतेऽत्र नव नायकाः

Kasama rin sina Airāvata, Śaṅkha, Puṇḍarīka, at Mahāviṣa. Na inaalala na si Śeṣa ang nangunguna, sila ang siyam na pinunong Nāga na naririto.

Verse 7

एतेषां पुत्रपौत्राश्च तेषामपि विभूतिभिः । असंख्याभिरिदं व्याप्तं समस्तं धरणीतलम्

Pati ang kanilang mga anak at apo, sa di-mabilang na kapangyarihan, ay lumaganap at lumukob sa buong ibabaw ng daigdig.

Verse 8

अथ ते कुटिला दुष्टा भक्षयंति सदा जनान् । बहुत्वादपि संस्पर्शादपराधं विनापि च

Pagkaraan, ang mga baluktot at masasamang yaon ay patuloy na lumamon ng mga tao—dahil sa kanilang napakarami at sa simpleng pagdampi, kahit walang kasalanan ang tao.

Verse 9

ततः प्रजा इमाः सर्वा ब्रह्माणं शरणं गताः । पीडिताः स्म सुरश्रेष्ठ सर्पेभ्यो रक्ष सत्वरम्

Kaya ang lahat ng mga taong ito ay dumulog kay Brahmā bilang kanlungan, na nagsasabi: “O pinakadakila sa mga diyos, kami’y pinahihirapan—iligtas mo kami agad mula sa mga ahas.”

Verse 10

यावन्न शून्यतां याति सकलं वसुधातलम् । व्याप्तं सर्वैस्ततः सर्पैर्विषाढ्यैरतिभीषणैः

Bago pa man mawalan ng tao ang buong ibabaw ng lupa, sapagkat napuno na ito ng mga ahas—punô ng kamandag at lubhang nakatatakot—

Verse 11

अथ तानब्रवीद्ब्रह्मा शेषाद्यान्नवनायकान् । स्वसंततेः प्ररक्षध्वं भक्ष्यमाणा इमाः प्रजाः

Pagkaraan, nagsalita si Brahmā sa siyam na pinuno, simula kay Śeṣa: “Pigilin at pangalagaan ninyo ang sarili ninyong lahi—nilalapa na ang mga taong ito!”

Verse 13

अथ तेषां बहुत्वाच्च नैव रक्षा प्रजायते । वारिता अपि ते यस्मात्प्रकुर्वंति प्रजाक्षयम्

Ngunit dahil napakarami nila, hindi tunay na maisasakatuparan ang pag-iingat; sapagkat kahit pinipigil, patuloy pa rin silang nagdudulot ng pagkapuksa sa mga tao.

Verse 14

ततः कोपपरीतात्मा तानाहूय कुलाधिपान् । तानुवाच स्वयं ब्रह्मा सर्वदेवसमागमे

Pagkaraan, si Brahmā, na ang diwa’y nilukuban ng matuwid na poot, ay ipinatawag ang mga panginoon ng angkan; at sa dakilang kapulungan ng lahat ng mga deva, si Brahmā mismo ang nagsalita sa kanila.

Verse 15

भक्षयंति यतः सर्पा अपराधं विना प्रजाः । वारिता अपि ते तस्मात्तान्निगृह्णामि सांप्रतम्

“Sapagkat nilalapa ng mga ahas ang mga nilalang kahit walang sala, at kahit pinipigil ay hindi tumitigil; kaya ngayon ay parurusahan ko at pipigilin sila.”

Verse 18

तच्छ्रुत्वा वेपमानास्ते सर्पाणां नवनायकाः । प्रोचुः प्रांजलयः सद्यः प्रणिपत्य पितामहम्

Nang marinig iyon, nanginig ang siyam na pinuno ng mga ahas; na may magkasalikop na kamay, agad silang nagpatirapa kay Pitāmaha (Brahmā) at nagsalita.

Verse 19

भगवन्कुटिला ज्ञातिरस्माकं भवता कृता । तत्कस्मात्कुरुषे कोपं जातिधर्मानुवर्तिनाम्

“O Mapalad na Panginoon, ikaw ang lumikha para sa amin ng isang angkang liku-liko; bakit ka nagagalit sa mga sumusunod lamang sa dharma ng kanilang uri (likas na gawi)?”

Verse 20

ब्रह्मोवाच । यदि नाम मया सृष्टा यूयं दिष्ट्या विषोल्बणाः । अपराधं विना कस्माद्भक्षयध्व इमाः प्रजाः

Wika ni Brahmā: “Kahit totoo na ako ang lumikha sa inyo, at sa tadhana kayo’y mabagsik sa kamandag—bakit ninyo nilalamon ang mga nilalang na ito gayong wala silang kasalanan?”

Verse 21

नागा ऊचुः । मर्यादां कुरु देवेश अस्माकं मानवैः सह । अथवा संप्रयच्छस्व स्थानं मानुषवर्जितम्

Sumagot ang mga Nāga: “O Panginoon ng mga diyos, magtakda ka ng wastong hangganan sa pagitan namin at ng mga tao; o kaya’y ipagkaloob mo sa amin ang isang tahanang walang tao.”

Verse 22

पारिक्षितमखे तस्मिन्सर्पाणां चित्रभानुना । समंताद्दह्यमानानां रक्षोपायं प्रचिंतय

“Sa paghahandog ni Parīkṣit, nang ang mga ahas ay sinusunog sa lahat ng panig ni Citrabhānu, mag-isip ka ng paraan ng pag-iingat.”

Verse 23

यथा न संततिच्छेदो जायते प्रपितामह । अस्माकं सर्वलोकेषु तथा त्वं कर्तुमर्हसि

“O Dakilang Ninuno, kumilos ka upang ang aming lahi ay hindi maputol sa alinmang daigdig.”

Verse 24

ब्रह्मोवाच । जरत्कारुरिति ख्यातो भविष्यति क्वचिद्द्विजः । स संतानकृते भार्यां भूमावन्वेषयिष्यति

Wika ni Brahmā: “Sa isang dako ay lilitaw ang isang ‘dalawang ulit na isinilang,’ na makikilala bilang Jaratkāru. Para sa supling, hahanapin niya sa lupa ang isang asawa.”

Verse 25

भाविनी च भवद्वंशे जरत्कन्या सुशोभना । सा देया चादरात्तस्मै पुत्रार्थं वरवर्णिनी

Sa iyong angkan ay lilitaw ang isang dalagang maningning na nagngangalang Jaratkanyā. Siya na may marikit na anyo ay dapat igalang na ihandog sa kanya, alang-alang sa pagkakaroon ng isang anak na lalaki.

Verse 26

ताभ्यां यो भविता पुत्रः स शेषान्रक्षयिष्यति । सर्पाञ्छुद्धसमाचारान्मर्यादासु व्यवस्थितान्

Ang anak na isisilang mula sa kanilang dalawa ay magtatanggol sa mga natitirang ahas—yaong may dalisay na asal at nananatili sa wastong hangganan ng kaayusan.

Verse 27

सुतलं नितलं चैव तथैव वितलं च यत् । तस्याधस्ताच्चतुर्थे च वसतिर्वो धरातले

Sa ibaba ng Sutala, Nitala, at gayundin ng Vitala, sa ikaapat na dako na mas mababa pa sa mga iyon, itatatag ang inyong tahanan sa kailaliman ng daigdig.

Verse 28

मया दत्तेऽतिरम्ये च सर्वभोगसमन्विते । तस्माद्व्रजत तत्रैव परित्यज्य महीतलम्

Ipinagkaloob ko na iyon—lubhang kaaya-aya at puspos ng lahat ng kaluguran. Kaya pumaroon kayo roon mismo, at iwan ang lupang ito.

Verse 29

तत्र भुंजथ सद्भोगा न्गत्वाऽशु मम शासनात् । पुत्रपौत्रसमोपेतांस्त्रिदशैरपि दुर्लभान्

Pagdating ninyo roon nang madali ayon sa aking utos, tamasahin ninyo ang mararangal na ligaya—kasama ang mga anak at mga apo—mga biyayang maging sa mga diyos ay bihirang makamtan.

Verse 30

नागा ऊचुः । भोगानपि प्रभुंजाना न वयं तत्र पद्मज । शक्नुमो वस्तुमुर्व्यां नस्तस्मात्स्थानं प्रदर्शय । मर्यादया वर्तयामो यत्रस्था मानवैः समम्

Nagsalita ang mga Nāga: “O Ipinanganak sa Loto! Kahit magtamasa kami ng mga kaluguran doon, hindi kami makapaninirahan sa ibabaw ng lupa. Kaya ipakita mo sa amin ang nararapat na pook, upang sa loob ng wastong hangganan ay mamuhay kaming kasama ng mga tao.”

Verse 31

ब्रह्मोवाच । एषा तिथिर्मया दत्ता युष्माकं धरणीतले । पंचमी शेषकालस्तु नेयस्तत्रं रसातले

Sinabi ni Brahmā: “Ang tithi na ito ay ipinagkaloob Ko sa inyo sa ibabaw ng lupa. Sa araw ng Pañcamī, ang nalalabing panahon ay gugugulin doon sa Rasātala.”

Verse 32

तत्रागतैर्न हंतव्या मानवा दोषवर्जिताः । मंत्रसंरक्षितांगाश्च तथौषधिकृतादराः

Ang mga taong dumarating doon, na walang kasalanan, ay hindi dapat saktan; sapagkat ang kanilang mga katawan ay pinangangalagaan ng mga mantra at inaalagaan nang wasto sa pamamagitan ng mga halamang-gamot.

Verse 33

चमत्कारपुरे क्षेत्रे मया दत्ता स्थितिः सदा । पृथिव्यां कुलमुख्यानां नागानां नागसत्तमाः

Sa banal na kṣetra ng Cāmatkārapura, ipinagkaloob Ko sa lupa ang isang walang hanggang tahanan para sa mga pinakadakilang Nāga, ang mga pinuno ng kanilang mga angkan—O pinakamainam sa mga Nāga.

Verse 34

सूत उवाच । एवमुक्ताश्च ते नागा ब्रह्मणा सत्वरं ययुः । पातालं कुलमुख्याश्च तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिताः

Sinabi ni Sūta: “Nang masabihan nang gayon ni Brahmā, ang mga Nāga ay dagling nagtungo sa Pātāla; at ang mga pinuno ng angkan ay nanirahan sa banal na pook na iyon.”

Verse 35

तत्र श्रावणपंचम्यां यस्तान्पूजयते नरः । स प्राप्नोति नरोऽभीष्टं तेषामेव प्रसादतः

Doon, sa Śrāvaṇa Pañcamī, ang taong sumasamba sa mga Nāga na iyon ay makakamtan ang ninanais—sa pamamagitan ng kanilang sariling biyaya.

Verse 36

तस्य वंशेऽपि सर्पाणां न भयं स्यान्न किल्बिषम् । न रोगो नोपसर्गश्च न च भूतभयं क्वचित्

Kahit sa angkan ng debotong iyon ay wala nang takot sa ahas, wala ring kasalanan; walang sakit, walang kapahamakan, at saanman ay walang pangamba sa mga espiritu.

Verse 37

अपुत्रस्तत्र यः श्राद्धं करोति सुतवांछया । पुत्रं विशिष्टमासाद्य पितॄणामनृणो हि सः

Sa banal na pook na iyon, ang lalaking walang anak na nagsasagawa ng śrāddha na may pagnanais ng supling ay magkakamit ng isang natatanging anak na lalaki; at sa gayon, tunay siyang makalalaya sa utang sa mga Pitṛ (mga ninuno).

Verse 38

तथा वंध्या च या नारी पंचम्यां भास्करोदये । श्रावणे कुरुते स्नानं कृष्णपक्षे विशेषतः । सा सद्यो लभते पुत्रं स्ववंशोद्धरणक्षमम्

Gayundin, ang babaeng baog na maliligo (doon) sa pagsikat ng araw sa ikalimang araw—lalo na sa madilim na kalahati (Kṛṣṇa-pakṣa) ng buwang Śrāvaṇa—ay agad magkakamit ng isang anak na lalaking makapag-aangat at makapagtataguyod ng kanyang angkan.

Verse 39

सर्वरोगविनिर्मुक्तं सुरूपं विनयान्वितम् । भ्रष्टराज्यो नरो यो वा तत्र स्नानं समाचरेत्

Sinumang maligo roon ay mapapalaya sa lahat ng karamdaman, magkakamit ng kagandahan at mabuting asal; maging ang taong nalaglag sa paghahari, sa pagligo roon, ay muling maibabalik sa magandang kapalaran.

Verse 40

ततः पूजयते नागाञ्छ्रावणे पंचमीदिने । स हत्वाऽरिगणा न्सर्वान्भूयोराज्यमवाप्नुयात्

Pagkatapos, sa ikalimang araw ng buwan ng Shravana, dapat sambahin ang mga Naga. Matapos talunin ang lahat ng mga kaaway, makakamit niyang muli ang kanyang kaharian.

Verse 41

येषां मृत्युर्मनुष्याणां जायते सर्पभक्षणात् । न तेषां जायते मुक्तिः प्रेतभावात्कथंचन

Para sa mga taong namatay dahil sa kagat ng ahas, ang kaligtasan ay hindi makakamit; sila ay mananatili sa estado ng preta.

Verse 42

यावन्न क्रियते श्राद्धं तस्मिंस्तीर्थे द्विजोत्तमाः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन मृतस्याहिप्रदंक्षणात् । श्राद्धं कार्यं प्रयत्नेन तस्मिंस्तीर्थेऽहिसंभवे

O pinakamahusay sa mga ipinanganak nang dalawang beses, hangga't hindi isinasagawa ang Shraddha sa banal na lugar na iyon, walang kaligtasan. Samakatuwid, ang Shraddha ay dapat isagawa nang masigasig sa Tirtha na nagmula sa ahas.

Verse 43

अत्र वः कीर्तयिष्यामि पुरावृत्तां कथां शुभाम् । इन्द्रसेनस्य राजर्षेः सर्वपातकनाशिनीम्

Dito ay isasalaysay ko sa inyo ang isang mapalad na sinaunang kuwento ng haring pantas na si Indrasena, isang kuwento na pumapawi sa lahat ng kasalanan.

Verse 44

इन्द्रसेनो महीपालः पुरासीद्रिपुदर्पहा । अश्वमेधसहस्रेण इष्टं तेन महात्मना

Si Indrasena ay naging isang hari na dumurog sa pagmamataas ng mga kaaway. Ang dakilang kaluluwang iyon ay nagsagawa ng isang libong sakripisyong Ashvamedha.

Verse 45

ततः स दैवयोगेन प्रसुप्तः शयने शुभे । दष्टः सर्पेण मुक्तश्च इन्द्रसेनो महीपतिः । वियुक्तश्चैव सहसा जीवितव्येन तत्क्षणात्

Pagkaraan, sa bisa ng itinakdang kapalaran, habang natutulog si Haring Indrasena sa kanyang mapalad na higaan, siya’y tinuklaw ng ahas at napalaya mula sa buhay; sa sandaling yaon, bigla siyang nahiwalay sa kanyang itinakdang haba ng buhay.

Verse 46

ततस्तस्य सुतोऽभीष्टस्तस्योद्देशेन कृत्स्नशः । चकार प्रेतकार्याणि स्मृत्युक्तानि च भक्तितः

Pagkaraan, ang minamahal niyang anak, na inialay ang mga ritwal para sa kanya, ay nagsagawa nang ganap ng mga gawaing panglibing para sa yumao—ayon sa itinatadhana ng mga Smṛti—at may taimtim na debosyon.

Verse 47

गंगायामस्थिपातं च कृत्वा श्राद्धानि षोडश । गयां गत्वा ततश्चक्रे श्राद्धं श्रद्धासमन्वितः

Matapos ilagak ang mga buto sa Ilog Gaṅgā, isinagawa niya ang labing-anim na ritwal na śrāddha; at pagkaraan, nang makarating sa Gayā, doon din siya nagsagawa ng śrāddha, puspos ng pananampalataya.

Verse 48

अथ स्वप्नांतरे प्राप्तः पिता तस्य स भूपतिः । प्रोवाच दुःखितः पुत्रं बाष्पव्याकुललोचनम्

Pagkaraan, sa loob ng isang panaginip, dumating ang kanyang ama—ang hari—at nagsalita nang may dalamhati sa anak na ang mga mata’y nababalot ng luha.

Verse 49

सर्पमृत्योः सकाशान्मे प्रेतत्वं पुत्र संस्थितम् । तेन मे भवता दत्तं न किञ्चिदुपतिष्ठते

“Anak ko, dahil sa kamatayang dulot ng ahas, ako’y napasailalim sa kalagayang preta. Kaya’t ang anumang inihandog mo, wala ni isa ang nakararating sa akin.”

Verse 50

चमत्कारपुरं क्षेत्रं तस्मात्त्वं गच्छ सत्वरम् । तत्र तीर्थे कुरु श्राद्धं सर्पाणां मत्कृते सुत

Kaya nga, magtungo ka agad sa banal na kṣetra ng Cāmatkārapura. Doon sa tīrtha, isagawa mo ang śrāddha na iniaalay sa mga ahas (Nāga), alang-alang sa akin, anak ko.

Verse 51

येन संजायते मोक्षः प्रेतत्वा द्दारुणान्मम । स ततः प्रातरुत्थाय तत्स्मृत्वा नृपतेर्वचः

Sa pamamagitan ng (ritwal) na iyon at ng tīrtha na iyon, makakamtan ko ang mokṣa at makalalaya sa kakila-kilabot na kalagayang preta. Pagkaraan, siya’y bumangon nang maaga, inaalala ang mga salita ng hari.

Verse 52

प्रेतरूपस्य दुःखार्तस्तत्तीर्थं सत्वरं गतः । चकार च ततः श्राद्धं श्रावणे पंच मीदिने

Dahil sa dalamhati sa pagdurusa ng ama niyang nasa anyong preta, nagmadali siya sa tīrtha na iyon; at sa ikalimang araw ng buwan ng Śrāvaṇa, isinagawa niya ang śrāddha.

Verse 53

स्नात्वा श्रद्धासमोपेतः संनिवेश्य पुरोधसम् । ततः स दर्शनं प्राप्तो भूयोऽपि च यथा पुरा

Pagkaligo at puspos ng pananampalataya, pinaupo niya ang purohita, ang pari ng kanilang angkan. Pagkaraan, muli niyang natamo ang darśana, gaya ng dati.

Verse 55

फलं श्राद्धस्य चात्र त्वं कारणं शृणु पुत्रक । श्राद्धार्हा ब्राह्मणाश्चात्र चमत्कारपुरोद्भवाः

Ngayon, anak ko, pakinggan mo ang dahilan kung bakit namumunga ang śrāddha rito: ang mga Brāhmaṇa sa pook na ito, na isinilang mula sa Cāmatkārapura, ay tunay na karapat-dapat tumanggap ng śrāddha.

Verse 56

क्षेत्रेऽपि गर्हिताः श्राद्धे येऽन्यत्र व्यंगकादयः । अत्र यत्क्रियते किञ्चिद्दानं वा व्रतमेव च

Kahit yaong sa ibang dako ay sinisisi kaugnay ng śrāddha—gaya ng may kapansanan at iba pa—dito sa kṣetra, anumang gawin, maging dāna (handog) o vrata (panata), ay nagkakaroon ng kabuluhan at bisa.

Verse 57

तथान्यदपि विप्रार्हं कर्म यज्ञसमुद्भवम् । तत्तेषां वचनात्सर्वं पूर्णं स्यादपि खंडितम् । परोक्षे वापि संपूर्णं वृथा संजायते स्फुटम्

Gayundin, anumang ibang gawaing nararapat sa mga Brāhmaṇa at nagmumula sa tungkuling pang-yajña: sa mismong salita nila, ang lahat ay nagiging ganap kahit may kakulangan. Ngunit kung sila’y wala, kahit ang tila ganap ay hayagang nagiging walang bunga.

Verse 58

तस्मादस्मात्पुराद्विप्रान्समानीय ततः परम् । मम नाम्ना कुरु श्राद्धं येन मुक्तिः प्रजायते

Kaya nga, tipunin ang mga pantas na Brāhmaṇa mula sa mismong lungsod na ito; at pagkaraan, isagawa ang śrāddha sa aking pangalan—sa pamamagitan nito’y isisilang ang mukti, ang paglaya.

Verse 59

अथासौ प्रातरुत्थाय स्मरमाणः पितुर्वचः । दुःखेन महताविष्टः प्रविवेश पुरोत्तमे

Pagkaraan, siya’y bumangon sa bukang-liwayway, inaalala ang mga salita ng kanyang ama; nababalot ng matinding dalamhati, pumasok siya sa marangal na lungsod.

Verse 60

ततश्चान्वेषयामास श्राद्धार्हान्ब्राह्मणान्नृपः । यत्नतोऽपि न लेभे स धनाढ्या ब्राह्मणा यतः

Pagkaraan, hinanap ng hari ang mga Brāhmaṇa na karapat-dapat tumanggap ng śrāddha; ngunit kahit nagsikap siya, wala siyang natagpuan, sapagkat ang mga Brāhmaṇa roon ay pawang mayayaman.

Verse 61

न तत्र दुःखितः कश्चिद्दरिद्रोऽपि न दुःखितः । नाकर्मनिरतो वापि पाखण्डनिरतोऽथवा

Doon, walang sinumang nalulumbay—maging ang dukha ay hindi rin nagdadalamhati. Walang nakatuon sa kawalang-gawa, at wala ring nahuhumaling sa pagkukunwari o huwad na kabanalan.

Verse 62

स्थानेस्थाने महानादा उत्सवाश्च गृहेगृहे । वेदविद्याविनोदाश्च स्मृति वादास्तथैव च

Sa bawat dako ay may malalakas na tunog ng pagdiriwang, at sa bawat tahanan ay may mga pista. May ligaya sa pag-aaral ng Veda, at gayundin ang mga talakayang nakabatay sa Smṛti.

Verse 63

श्रूयंते याज्ञिकानां च यज्ञकर्मसमुद्भवाः । न दुर्भिक्षं न च व्याधिर्नाकालमरणं नृणाम् । न मृत्युः कस्यचित्तत्र पुरे ब्राह्मण सेविते

Naririnig ang mga tunog na sumisibol mula sa mga gawaing paghahandog ng yajña na isinasagawa ng mga pari ng yajña. Walang taggutom, walang karamdaman, at walang kamatayang wala sa panahon sa mga tao; sa lungsod na pinaglilingkuran at itinataguyod ng mga brāhmaṇa, hindi dumarating ang kamatayan sa kaninuman.

Verse 64

यथर्तुवर्षी पर्जन्यः सस्यानि गुणवन्ति च । भूरिक्षीरस्रवा गावः क्षीराण्याजाविकानि च

Umuulan sa takdang panahon, at ang mga pananim ay napakahusay. Ang mga baka ay nagbubuhos ng saganang gatas, at gayundin ang gatas ng mga kambing at tupa.

Verse 65

यंयं प्रार्थयते विप्रं स श्राद्धार्थं महीपतिः । स स तं भर्त्सयामास दुरुक्तैः कोपसंयुतः

Sinumang brāhmaṇa ang hingin ng hari para sa śrāddha, ang brāhmaṇang iyon ay siya ring sumasaway sa kanya—nagbubuga ng mabibigat na salita, puspos ng galit.

Verse 66

धिग्धिक्पापसमाचार क्षत्रियापसदात्मक । किं कश्चिद्ब्राह्मणोऽश्नाति प्रेतश्राद्धे विशेषतः

“Kasuklam-suklam—makasalanan ang iyong asal, ikaw na latak ng mga kṣatriya! May brāhmaṇa bang kakain ng iyong handog, lalo na sa preta-śrāddha para sa mga yumao?”

Verse 67

तस्माद्गच्छ द्रुतं यावन्न कश्चिच्छपते द्विजः । निहन्ति वा प्रकोपेन स्वर्गमार्गनिरोधकम्

“Kaya umalis ka agad—bago ka sumpain ng sinumang brāhmaṇa; o sa galit ay pabagsakin ka, at hadlangan ang iyong landas patungong langit.”

Verse 68

सूत उवाच । ततः स दुःखितो राजा निश्चक्राम भयार्दितः । चमत्कारपुरात्तस्माद्वैलक्ष्यं परमं गतः

Sabi ni Sūta: Pagkaraan, ang haring nagdadalamhati, nilamon ng takot, ay lumabas sa lungsod na tinatawag na Camatkārapura, at nahulog sa pinakamalalim na pagkalito at pagkabalisa.

Verse 69

चिन्तयामास राजेंद्र स्मृत्वावस्थां पितुश्च ताम् । किं करोमि क्व गच्छामि कथं मे स्यात्पितुर्गतिः

Inalaala ng hari ang kalagayan ng kanyang ama at nagmuni-muni: “Ano ang gagawin ko? Saan ako tutungo? Paano magkakamit ang aking ama ng tunay at mapalad na hantungan sa kabilang-buhay?”

Verse 70

ततः स सचिवान्सर्वान्प्रेषयित्वा गृहं प्रति । एकाकी भिक्षुरूपेण स्थितस्तत्रैव सत्पुरे

Pagkaraan, pinauwi niya ang lahat ng kanyang mga ministro; at siya’y nanatili roon sa marangal na lungsod, nag-iisa, na nagkubli sa anyo ng isang pulubing banal (mendicant).

Verse 71

स ज्ञात्वा नगरे तत्र ब्राह्मणं शंसितव्रतम् । सर्वेषां ब्राह्मणेंद्राणां मध्ये दाक्षिण्यभाजनम्

Doon niya nalaman na sa lungsod na iyon ay may isang brāhmaṇa na bantog sa kanyang mga banal na panata; sa gitna ng mga pinakadakilang brāhmaṇa, siya ang karapat-dapat pag-ukulan ng paggalang at kaloob na mapagpala.

Verse 72

देवशर्माभिधानं तु शरणागतवत्सलम् । आहिताग्निं चतुर्वेदं स्मृतिमार्गानुयायिनम्

Ang kanyang pangalan ay Devaśarmā—mahabagin sa mga dumarating upang sumilong; siya’y nagtatag ng mga banal na apoy, batid ang apat na Veda, at sumusunod sa landas na itinakda ng Smṛti.

Verse 73

ततस्तु प्रातरुत्थाय कृत्वांत्यजमयं वपुः । शोधयामास कृच्छ्रेण मलोत्सर्गनिकेतनम्

Pagkaraan, sa pagsikat ng umaga, siya’y bumangon at nag-anyong tila isang candāla; sa matinding pagsisikap, sinimulan niyang linisin ang pook na laan sa pagtatapon ng karumihan.

Verse 74

अथ यः कुरुते कर्म तत्र विष्ठाप्रशोधनम् । सोऽभ्येत्य तमुवाचेदं कोपसंरक्तलोचनः

Noon, ang taong may tungkuling maglinis ng dumi roon ay lumapit at nagsalita ng ganito, namumula sa galit ang kanyang mga mata.

Verse 75

कुतस्त्वमिह संप्राप्तो मद्वृत्तेरुपघातकृत् । तस्माद्गच्छ द्रुतं नो चेन्नयिष्ये यमसादनम्

“Saan ka nanggaling at naparito, ikaw na sumisira sa aking ikinabubuhay? Kaya umalis ka agad—kung hindi, ipapadala kita sa tahanan ni Yama!”

Verse 76

तस्यैवं वदतोऽप्याशु बलात्स पृथिवीपतिः । शोधयामास तत्स्थानं देवशर्मसमुद्भवम्

Kahit nagsasalita pa siya nang gayon, ang panginoon ng lupa ay agad—sa lakas ng matibay na pasiya—nagpatuloy sa paglilinis sa pook na kaugnay ni Devaśarmā.

Verse 77

ततः संवत्सरस्यांते चंडालेन द्विजोत्तमाः । स प्रोक्त उचिते काले प्रणिपत्य च दूरतः

Pagkaraan, sa pagtatapos ng isang taon, O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang, kinausap siya ng caṇḍāla sa nararapat na panahon; at siya’y yumukod mula sa malayo.

Verse 78

स्वामिंस्तव कुलेप्येवं गूथाशोधनकर्मकृत् । तदस्माकं न चान्यस्य तत्किमन्यः प्रवेशितः

“O aking panginoon, kahit sa sarili mong angkan ay may gumagawa ng gawain ng paglilinis ng karumihan. Ang tungkuling iyon ay sa amin at hindi sa iba—kaya bakit may ibang ipinasok upang gumanap nito?”

Verse 79

अथ श्रुत्वा च तद्वाक्यं स प्राह द्विजसत्तमः । न मया कश्चिदन्योऽत्र निर्दिष्टो गोप्यकर्मणि । अधिकारस्त्वयात्मीयस्तथा कार्यो यथा पुरा

Nang marinig ang mga salitang iyon, sumagot ang pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang: “Wala akong itinalagang iba rito para sa lihim na tungkuling ito. Sa iyo lamang ang karapatan—gawin mo ito gaya ng dati.”

Verse 80

तदान्यदिवसे प्राप्ते सोंऽत्यजः कोपसंयुतः । शस्त्रमादाय संप्राप्तो वधार्थं तस्य भूपतेः

Sa ibang araw, ang antyaja na iyon, nilamon ng poot, ay kumuha ng sandata at dumating doon na may balak patayin ang haring iyon.

Verse 81

शस्त्रोद्यतकरं दृष्ट्वा प्रहारेकृतनिश्चयम् । ततस्तं लीलया भूयो मुष्टिना मूर्ध्न्यताडयत्

Nang makita niyang nakataas ang sandata at nakapagpasiyang manalakay, siya’y muling tumama—na wari’y magaan lamang—sa tuktok ng ulo nito gamit ang kamao.

Verse 82

ततस्तस्य विनिष्क्रांते लोचने तत्क्षणाद्द्विजाः । सुस्राव रुधिरं पश्चात्पपात गतजीवितः

Pagkaraan, nang sa sandaling iyon ay lumabas ang mga mata niya, O mga brāhmaṇa, umagos ang dugo; at di naglaon ay bumagsak siyang wala nang buhay.

Verse 83

तं श्रुत्वा निहतं तेन चंडालं निजकिंकरम् । देवशर्मातिकोपेन तद्वधार्थमुपागतः

Nang marinig na ang caṇḍāla na sariling alipin niya ay napatay ng taong iyon, si Devaśarmā, nilamon ng matinding poot, ay dumating doon na may hangaring pumatay.

Verse 84

ततः पुत्रैश्च पौत्रैश्च सहितोऽन्यैश्च बन्धुभिः । लोष्टैस्तं ताडयामास भर्त्समानो मुहुर्मुहुः

Pagkaraan, kasama ang mga anak, mga apo, at iba pang kamag-anak, binugbog niya ang taong iyon ng mga tipak ng lupa, habang paulit-ulit na nilalait siya.

Verse 85

सोऽपि संताड्यमानस्तु प्रहारैर्जर्जरीकृतः । वेदोच्चारं ततश्चक्रे दर्शयित्वोपवीतकम्

Bagaman siya’y binubugbog at halos madurog sa mga hampas, siya’y nagsimulang bumigkas ng Veda, habang ipinakikita ang kanyang banal na sinulid (upavīta).

Verse 86

अथ ते विस्मिताः सर्वे देवशर्मपुरःसराः । ब्राह्मणास्तं समुद्वीक्ष्य वेदोच्चारपरायणम्

Pagkaraan, silang lahat—na pinangungunahan ni Devaśarmā—ay namangha; ang mga brāhmaṇa, nang makita siya, ay nakita siyang lubos na nakatuon sa pagbigkas ng mga Veda.

Verse 87

पृष्टश्च किमिदं कर्म तवांत्यजजनोचितम् । एषा वेदात्मिका वाणी स्पष्टाक्षरकलस्वना । तत्किं शापपरिभ्रष्टस्त्वं कश्चिद्ब्राह्मणोत्तमः

At siya’y tinanong: “Bakit mo ginagawa ang gawaing ito na angkop sa isang antyaja? Gayunman, ang iyong pananalita’y may likas na Veda—malinaw ang mga pantig at marikit ang himig. Ikaw ba’y isang dakilang brāhmaṇa na napabagsak dahil sa sumpa?”

Verse 88

येनैवं कुरुषे कर्म गर्हितं चांत्यजैरपि । ततः स प्रहसन्नाह क्षत्रियोऽहं महीपतिः । विष्णुसेन इति ख्यातो हैहयान्वयसंभवः

Nang marinig ang, “Sa anong dahilan mo ginagawa ang gawang ito—na sinisisi maging ng pinakamababa sa tao?”, siya’y ngumiti at sumagot: “Ako’y isang Kṣatriya, isang hari. Kilala ako bilang Viṣṇusena, isinilang sa angkan ng Haihaya.”

Verse 89

सोहमाराधनार्थाय त्वस्मिन्स्थान उपागतः । अद्य संवत्सरो जातः कर्मण्यस्मिन्रतस्य च

“Pumarito ako sa pook na ito alang-alang sa pagsamba at paghingi ng pagpapala. Ngayon ay lumipas na ang isang buong taon mula nang ako’y maging tapat sa mismong panatang ito.”

Verse 90

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स विप्रः कृपयान्वितः । कृतांजलिपुटो भूत्वा तमुवाच महीपतिम्

Sinabi ni Sūta: Nang marinig ang kanyang mga salita, ang brāhmaṇa ay napuspos ng habag; saka nag-anjali, pinagtagpo ang mga palad sa paggalang, at nagsalita sa hari.

Verse 92

नास्ति मे किञ्चिदप्राप्तं तथाऽसाध्यं महीपते । तस्मात्तव करिष्यामि कृत्यं यद्यपि दुर्लभम्

O hari, walang bagay na hindi ko maaabot—walang imposibleng magawa ko. Kaya isasakatuparan ko ang ritwal na iyong hinihingi, kahit ito’y bihira at mahirap makamtan.

Verse 93

राजोवाच । पिता ममाहिना दष्टः प्रेतत्वं समुपागतः । सोऽत्र नागह्रदे श्राद्धे कृते मुक्तिमवाप्नुयात्

Wika ng hari: “Ang aking ama’y tinuklaw ng ahas at napasailalim sa kalagayang preta. Kung maisasagawa rito sa Nāgahrada ang śrāddha, maaari siyang magtamo ng paglaya.”

Verse 94

तस्मात्तत्तारणार्थाय विप्रकृत्यं समाचर । एतदर्थं मयैतत्ते कृतं कर्म विगर्हितम्

“Kaya para sa kanyang pagtawid at kaligtasan, isagawa mo ang ritwal na nararapat sa isang brāhmaṇa. Dahil sa layuning ito ko ginawa sa iyo ang gawaing ito, bagaman ito’y kapintasan.”

Verse 95

देवशर्मोवाच । एवं कुरु नृपश्रेष्ठ श्राद्धेऽहं ते पितुः स्वयम् । ब्राह्मणः संभविष्यामि तस्माच्छ्राद्धं समाचर

Sinabi ni Devaśarman: “Gawin mo ito, O pinakadakilang hari. Sa śrāddha para sa iyong ama, ako mismo ang magiging brāhmaṇa (tatanggap/tagapanguna). Kaya isagawa mo ang śrāddha.”

Verse 96

सूत उवाच । अथ ते सुहृदस्तस्य पुत्राः पौत्राश्च बांधवाः । प्रोचुर्नैतत्प्रयुक्तं ते श्राद्धं भोक्तुं विगर्हितम्

Sinabi ni Sūta: Pagkaraan, ang kanyang mga kaibigan—kasama ang kanilang mga anak, apo, at mga kamag-anak—ay nagpahayag: “Hindi nararapat at kapintasan ang makibahagi sa śrāddha na iyong inihanda.”

Verse 97

तस्माद्यदि भवानस्य श्राद्धे भोक्ता ततः स्वयम् । सर्वे भवन्तं त्यक्षामस्तथान्येऽपि द्विजोत्तमाः

Kaya nga, kung ikaw mismo ang magiging kakain sa śrāddha niya, iiwan ka naming lahat; gayundin ang iba pang dakilang brāhmaṇa.

Verse 98

देवशर्मोवाच । कामं त्यजत मां सर्वे यूयमन्येऽपि ये द्विजाः । मयैवास्य प्रतिज्ञातं भोक्तुं श्राद्धे महीपतेः

Sinabi ni Devaśarman: “Maaari ninyo akong iwan—oo, pati kayong ibang brāhmaṇa, kung nais ninyo. Ako mismo ang nangakong makikibahagi sa pagkain sa śrāddha ng hari.”

Verse 99

एवमुक्त्वा स विप्रेंद्रस्तेनैव सहितस्तदा । नागह्रदं समासाद्य श्राद्धे वै भुक्तवानथ

Pagkasabi nito, ang pinakadakilang brāhmaṇa ay sumama sa kanya noon at nakarating sa Nāgahrada; at doon, sa ritong śrāddha, siya ay kumain ng handog na pagkain.

Verse 100

भुक्तमात्रे ततस्तस्मिन्वागुवाचाशरीरिणी । नादयंती जगत्सर्वं हर्षयंती महीपतिम्

Pagkatapos na matapos ang pagkain, may tinig na walang katawan ang nagsalita, umalingawngaw sa buong daigdig at nagbigay-galak sa hari.

Verse 101

प्रेतभावाद्विनिर्मुक्तः पुत्राहं त्वत्प्रभावतः । स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि सांप्रतं त्रिदिवालयम्

“Dahil sa kapangyarihan mo, ako—ang iyong anak—ay napalaya mula sa kalagayang preta. Pinagpapala kita: nawa’y mapasaiyo ang kabutihang-palad; ngayon ay tutungo na ako sa tahanan ng mga diyos.”

Verse 102

तत्कृत्वा नृपतिर्हृष्टस्तं प्रणम्य द्विजोत्तमम् । प्रोवाच कुरु मे वाक्यं यद्ब्रवीमि द्विजोत्तम

Nang maganap iyon, ang hari ay nagalak; yumukod siya at nagpatirapa sa pinakadakilang brāhmaṇa at nagsabi: “Gawin mo ang aking ipinag-uutos—ang sasabihin ko ngayon, O pinakuna sa mga dalawang-besing isinilang.”

Verse 103

अस्ति माहिष्मतीनाम नगरी नर्मदातटे । सा चास्माकं राजधानी पितृपर्यागता विभो

“May isang lungsod na tinatawag na Māhiṣmatī sa pampang ng Narmadā. Iyon ang aking kabisera, O kagalang-galang, na minana sa hanay ng aking mga ninuno.”

Verse 104

अहं यच्छामि ते ब्रह्मन्समस्तविषयान्विताम् । मया भृत्येन तत्रस्थः कुरु राज्यमकंटकम्

“O brāhmaṇa, ipinagkakaloob ko sa iyo (ang kabiserang iyon) kasama ang lahat ng nasasakupan. Ako’y maging lingkod mo roon; manahan ka at mamuno sa kaharian nang walang sagabal.”

Verse 106

सूत उवाच । एवं विसर्जितस्तेन जगाम स महापतिः । स्वं देशं हर्षसंयुक्तः कृतकृत्यो द्विजोत्तमाः

Sinabi ni Sūta: “Sa gayon, nang siya’y pinahintulutang umalis, ang dakilang panginoon ay nagtungo sa sariling lupain, puspos ng galak—natupad ang kanyang layon, O pinakamahusay sa mga dalawang-besing isinilang.”

Verse 107

सोऽपि सर्वैः परित्यक्तो ब्राह्मणैः पुरवासिभिः । देवशर्मा समुद्दिश्य दोषं श्राद्धसमुद्भवम्

Siya rin—si Devaśarmā—ay tinalikuran ng lahat: ng mga brāhmaṇa at ng mga taga-lungsod, na isinisi sa kanya ang pagkukulang na nagmula sa śrāddha.

Verse 108

ततो नागह्रदे तस्मिन्स कृत्वा निजमन्दिरम् । निवासमकरोत्तत्र स्वाध्यायनिरतः शुचिः

Pagkatapos, sa Nāgahrada na iyon, nagtayo siya ng sariling tahanan at doon nanirahan—malinis at dalisay, masigasig sa svādhyāya (banal na pag-aaral sa sarili).

Verse 109

तत्रस्थस्य निरस्तस्य ये पुत्राः स्युर्द्विजोत्तमाः । तेषां संततयो ऽद्यापि ते प्रोक्ता बाह्यवासिनः

“O pinakamainam na mga Brāhmaṇa, ang mga anak na isinilang sa kanya habang siya’y naninirahan doon sa pagkakatapon—ang kanilang mga salinlahi hanggang ngayon ay tinatawag na ‘Bāhyavāsin’, yaong mga nananahan sa labas.”

Verse 110

एतद्वः सर्वमाख्यातं नागतीर्थसमुद्भवम् । माहात्म्यं ब्राह्मणश्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम्

Kaya nito, isinalaysay ko sa inyo nang lubos, o pinakamainam na mga Brāhmaṇa, ang kadakilaan na nagmumula sa Nāga-tīrtha—isang banal na salaysay na pumupuksa sa lahat ng kasalanan.

Verse 111

यश्चैतत्पठते भक्त्या संप्राप्ते पंचमीदिने । शृणुयाद्वा न वंशेऽपि तस्य स्यात्सार्पजं भयम्

Sinumang bumibigkas nito nang may debosyon kapag sumapit ang Pañcamī (ikalimang araw ng buwan)—o kahit makinig lamang—ay hindi magkakaroon ng takot sa panganib na mula sa ahas, kahit sa kanyang angkan.

Verse 112

तथा विमुच्यते पापाद्भक्षजातान्न संशयः । कृतादज्ञानतो विप्राः सत्यमेतन्मयोदितम्

Gayundin, siya’y napapalaya sa mga kasalanang nagmumula sa di-wastong pagkain—walang pag-aalinlangan. Kahit nagawa dahil sa kamangmangan, o mga Brāhmaṇa, tunay ang aking sinabi.

Verse 113

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन नागतीर्थमनुत्तमम् । माहात्म्यं पठनीयं वा श्रोतव्यं वा समाहितैः

Kaya nga, sa buong pagsisikap, dapat parangalan ang walang kapantay na Nāga-tīrtha; ang māhātmya nito ay dapat bigkasin—o kahit pakinggan man lamang—ng mga taong may tipon na isip at taimtim na pagdinig.

Verse 114

श्राद्धकाले तु संप्राप्ते यश्चैतत्पठते द्विजः । स प्राप्नोति फलं कृत्स्नं गयाश्राद्धसमुद्भवम्

Kapag dumating ang panahon ng Śrāddha, ang sinumang dwija na bumibigkas nito ay nagtatamo ng ganap na bunga, na sinasabing nagmumula sa pagsasagawa ng Śrāddha sa Gayā.

Verse 115

तथा ये कीर्तिता दोषाः श्राद्धे द्रव्यसमुद्भवाः । व्रतवैक्लव्यजाश्चापि तथा ब्राह्मणसंभवाः

Gayundin, ang mga kapintasan na binanggit ukol sa Śrāddha—yaong nagmumula sa mga handog na bagay, yaong nagmumula sa kakulangan sa mga panata (vrata), at yaong nagmumula sa mga Brāhmaṇa na tagapagpaganap ng ritwal—

Verse 116

ते सर्वे नाशमायांति कीर्त्यमाने समाहितैः । नागह्रदस्य माहात्म्ये श्राद्धकाल उपस्थिते

Ang lahat ng mga kapintasang iyon ay napapawi kapag, sa panahon ng Śrāddha, ang māhātmya ng Nāgahrada ay binibigkas ng mga taong taimtim at may pagpipigil ng isip.

Verse 117

तथा विनिहता गोभिर्ब्राह्मणैः श्वापदैरपि । एतस्मिन्पठिते श्राद्धे गच्छंति परमां गतिम्

Gayundin, maging yaong napatay ng mga baka, ng mga Brāhmaṇa, o maging ng mababangis na hayop—kapag ito’y binibigkas sa panahon ng Śrāddha—ay nakaaabot sa kataas-taasang kalagayan.