Adhyaya 251
Inilalahad ng adhyayang ito ang pinagmulan ng Śālagrāma sa loob ng balangkas ng pag-uusap na iniuugnay kay Gālava, sa konteksto ng Cāturmāsya. Nagsisimula ito sa mapalad na tinig mula sa kalangitan (ākāśavāṇī) at sa ritwal na paggalang ng mga deva sa apat na punong-kahoy sa panahon ng Cāturmāsya. Pagkaraan, nagpakita sina Hari at Hara sa hayagang nagkakaisang anyo (hariharātmaka) at ibinalik ang kani-kaniyang nasasakupan at tungkulin ng mga deva. Pagkatapos ay tumuon ang salaysay kay Pārvatī: ang mga deva na naapektuhan ng kaniyang sumpa ay naghandog ng mga dahon ng bilva at paulit-ulit na pagpupuri upang siya’y mapayapa. Ipinahayag ni Pārvatī na hindi mababawi ang sumpa, subalit ito’y muling ipinaliwanag bilang mahabaging pag-aayos ng gampanin—magiging madaling lapitan ang mga diyos sa daigdig ng tao sa pamamagitan ng mga presensiyang-anyo buwan-buwan, at magiging tagapagkaloob ng biyaya sa mga pamayanan, lalo na sa mga ritwal ng kasal at pagkakaloob ng supling. Lalong tumindi ang pangyayari nang kausapin ni Pārvatī sina Viṣṇu at Maheśvara: si Viṣṇu ay nakatakdang maging bato (pāṣāṇa), at si Śiva naman ay tatanggap ng anyong-bato na kaugnay ng liṅga dahil sa ugnay ng sumpa ng mga brāhmaṇa, na magbubunga ng pagtatalo sa lipunan at pagdurusa. Tumugon si Viṣṇu sa isang pormal na stuti, binibilang ang kosmikong gampanin ng Devī—ang tatlong guṇa, ang māyā, at ang tatluhang anyo ng diyosa. Sa huli, itinakda ni Pārvatī ang mapagligtas na heograpiya: mananahan si Viṣṇu sa dalisay na tubig ng Ilog Gaṇḍakī bilang Śālagrāma, na makikilala ng mga nakaaalam sa Purāṇa sa mga tanda tulad ng ginintuang kulay at mga bakas ng cakra. Ang pagsamba kay Viṣṇu bilang śilā—lalo na sa debosyon sa tulasī—ay nagdudulot ng katuparan ng hangarin at paglapit sa kalayaan; maging ang simpleng darśana ay itinuturing na pananggalang laban sa nasasakupan ni Yama. Nagtatapos ang adhyaya sa muling pagpapatibay ng pinagmulan ng Śālagrāma at ng paninirahan ng mga diyos matapos ang sumpa.
Shlokas
Verse 1
गालव उवाच । इत्युक्त्वाऽकाशजावाणी विरराम शुभप्रदा । तेऽपि देवास्तदाश्चर्यं महद्दृष्ट्वा महाव्रताः
Sinabi ni Gālava: Pagkasabi nito, ang tinig mula sa himpapawid—na nagkakaloob ng pagpapala—ay tumahimik. At ang mga diyos na yaon, mga tagapagtupad ng dakilang panata, ay namalas ang napakalaking kababalaghan.
Verse 2
चतुष्टयं च वृक्षाणां चातुर्मास्ये समागते । अपूजयंश्च विधिवदैक्यभावेन शूद्रज
Nang dumating ang Cāturmāsya, ayon sa wastong ritwal ay sinamba nila ang apat na punongkahoy, taglay ang iisang diwa ng pagkakaisa—O anak ng Śūdra.
Verse 3
चातुर्मास्येऽथ संपूर्णे देवो हरिहरात्मकः । प्रसन्नस्तानुवाचाथ भक्त्या प्रत्यक्षरूपधृक्
Nang matapos ang Cāturmāsya, ang Panginoon—na ang likas ay iisang Hari at Hara—ay nalugod at saka nagsalita sa kanila, na nagpakita ng nakikitang anyo dahil sa kanilang debosyon.
Verse 4
यूयं गच्छत देवेश महा व्रतपरायणाः । भुंक्त स्वान्स्वांश्चाधिकारान्मया ते दानवा हताः
“Humayo na kayo ngayon, O mga panginoon, kayong nakatuon sa dakilang panata. Tamasahin ninyong muli ang sarili ninyong karapat-dapat na katayuan at kapangyarihan; sa pamamagitan Ko, ang inyong mga kaaway na Dānava ay napatay na.”
Verse 5
इत्युक्त्वा देवदेवेशावैक्यरूपधरौ यदा । गणानां देवतानां च बुद्धिं निर्भेदतां तदा
Pagkasabi nito, nang ang dalawang Panginoon ng mga diyos ay magtaglay ng anyong iisa, noon din ang pagkaunawa ng mga gaṇa at ng mga diyos ay naging hindi nahahati, malaya sa pagkakaiba.
Verse 6
नयन्तौ तौ तदा चेशा बभूवतुररिन्दमौ । तेऽपि देवा निराबाधा हृष्टचित्ता ह्यभेदतः
Noon, ang dalawang Panginoon ay naging mga tagapamatnubay, mga pumapawi sa kaaway. At ang mga diyos din, walang hadlang, ay nagalak ang puso—tunay nga, dahil sa kawalang-pagkakaibang iyon.
Verse 7
प्रययुः स्वांश्चाधिकारान्विमानगण कोटिभिः । गालव उवाच । तथा तत्रापि ते देवाः पार्वत्याः शापमोहिताः
Umalis sila patungo sa kani-kanilang katayuan, kasama ang napakaraming pangkat ng mga vimāna. Sinabi ni Gālava: “Kahit doon man, ang mga diyos na iyon ay nalinlang dahil sa sumpa ni Pārvatī.”
Verse 8
स्तुत्वा तां बिल्वपत्रैश्च पूजयित्वा महेश्वरीम् । प्रसन्नवदनां स्तुत्वा प्रणिपत्य पुनःपुनः
Pinuri nila Siya at sinamba si Maheśvarī sa pamamagitan ng mga dahon ng bilva; nang makita ang Kanyang mukhang mapagpala at payapa, muli nila Siyang pinapurihan at nagpatirapa nang paulit-ulit.
Verse 9
सा प्रोवाच ततो देवान्विश्वमाता तु संस्तुता । मम शापो वृथा नैव भविष्यति सुरोत्तमाः
Pagkaraan, ang Ina ng Sanlibutan, na gayong pinuri, ay nagsalita sa mga diyos: “O pinakamahuhusay sa mga sura, ang aking sumpa ay hindi magiging walang saysay.”
Verse 10
तथापि कृतपापानां करवाणि कृपां च वः । स्वर्गे दृषन्मया नैव भविष्यथ सुरोत्तमाः
“Gayunman, magpapakita Ako ng habag sa inyo na nagkasala. Subalit, O pinakamahuhusay sa mga diyos, sa langit ay hindi kayo mahahayag sa Aking paningin.”
Verse 11
मर्त्यलोकं च संप्राप्य प्रतिमासु च सर्वशः । सर्वे देवाश्च वरदा लोकानां प्रभविष्यथ
“Pagdating ninyo sa daigdig ng mga mortal at manahan sa lahat ng dako sa mga larawan at rebulto, kayong lahat na mga diyos ay magiging tagapagkaloob ng biyaya sa mga tao.”
Verse 12
पाणिग्रहेण विहिता ये कुमाराः कुमारिकाः । तेषांतेषां प्रजाश्चैव भविष्यथ न संशयः
“Ang mga binata at dalagang pinag-isa sa ritwal ng paghawak sa kamay (kasal), para sa bawat isa sa kanila ay tiyak na magkakaroon ng supling; walang pag-aalinlangan.”
Verse 13
इत्युक्त्वा सा भगवती देवतानां वरप्रदा । विष्णुं महेश्वरं चैव प्रोवाच कुपिता भृशम्
Pagkasabi nito, ang Mapalad na Diyosa—tagapagkaloob ng biyaya sa mga diyos—ay nagsalita kay Viṣṇu at kay Maheśvara, na lubhang nagngangalit.
Verse 14
देवास्तस्या भयान्नष्टा मर्त्येषु प्रतिमां गताः । भक्तानां मानसं भावं पूरयन्तः सुसंस्थिताः
Dahil sa takot sa kanya, naglaho ang mga diyos at pumasok sa mga imahen sa gitna ng mga tao. Doon sila matatag na nanahan at tinutupad ang taimtim na nasa ng mga deboto.
Verse 15
यस्माद्विष्णो महेशानस्त्वयाऽपि न निषेधितः । तस्मात्त्वमपि पाषाणो भविष्यसि न संशयः
“Sapagkat hindi mo pinigil si Viṣṇu, ang Dakilang Panginoon (Maheśāna), kaya ikaw man ay magiging bato—walang alinlangan.”
Verse 16
हरोऽप्यश्ममयं रूपं प्राप्य लोकविगर्हितम् । लिंगाकारं विप्रशापान्महद्दुःखमवाप्स्यति
“Maging si Hara (Śiva) ay magkakamit ng anyong batong hinahamak ng daigdig; at dahil sa sumpa ng isang brāhmaṇa, aanyong liṅga at magdaranas ng matinding pagdurusa.”
Verse 17
तच्छ्रुत्वा भगवान्विष्णुः पार्वतीमनुकूलयन् । उवाच प्रणतो भूत्वा हरभार्यां महेश्वरीम्
Pagkarinig sa mga salitang iyon, ang mapalad na si Viṣṇu—nagnanais payapain si Pārvatī—ay yumukod at nagsalita kay Maheśvarī, ang kabiyak ni Hara (Śiva).
Verse 18
श्रीविष्णुरुवाच । महाव्रते महादेवि महादेवप्रिया सदा । त्वं हि सत्त्वरजःस्था च तामसी शक्तिरुत्तमा
Wika ni Śrī Viṣṇu: “O ikaw na may dakilang panata, O Mahādevī—laging minamahal ni Mahādeva—tunay na nananahan ka sa sattva at rajas, at ikaw rin ang kataas-taasang Śakti ng tamas.”
Verse 19
मात्रात्रयसमोपेता गुणत्रयविभाविनी । मायादीनां जनित्री त्वं विश्वव्यापकरूपिणी
“Taglay mo ang tatlong mātrā, at ipinahahayag mo ang tatlong guṇa; ikaw ang Ina ni Māyā at ng lahat ng sumusunod—ang anyo mo’y lumalaganap sa buong sansinukob.”
Verse 20
वेदत्रयस्तुता त्वं च साध्यारूपेण रागिणी । अरूपा सर्वरूपा त्वं जनसन्तानदायिनी
“Ikaw ay pinupuri ng tatlong Veda; at sa pag-anyong Sādhya, nagpapakita ka na may pag-ibig na pagkiling. Walang anyo ngunit nasa lahat ng anyo, ikaw ang nagkakaloob ng pagpapatuloy ng lahi (supling).”
Verse 21
फलवेला महाकाली महालक्ष्मीः सरस्वती । ओंकारश्च वषट्कारस्त्वमेव हि सुरेश्वरि
“Ikaw si Phalavelā; ikaw si Mahākālī, Mahālakṣmī, at Sarasvatī. O Ginang ng mga deva, ikaw lamang ang Oṃkāra at ang panawagang Vaṣaṭ sa paghahandog.”
Verse 22
भूतधात्रि नमस्तेऽस्तु शिवायै च नमोऽस्तु ते । रागिण्यै च विरागिण्यै विकराले नमः शुभे
“O Tagapagtaguyod ng mga nilalang, pagpupugay sa iyo; at pagpupugay sa iyo bilang Śivā. Pagpupugay sa iyo na may raga at gayundin ay walang raga; O Nakapanghihilakbot, pagpupugay—O Mapalad at Mapagpala.”
Verse 23
एवं स्तुता प्रसन्नाक्षी प्रसन्नेनांतरात्मना । उवाच परमोदारं मिथ्यारोषयुतं वचः
Sa gayong pagpupuri, siya—na may matang mapagpala at panloob na diwang payapa—ay nagsalita ng mga salitang lubhang marangal at mapagbigay, bagaman may bahid ng kunwaring poot.
Verse 24
मच्छापो नाऽन्यथा भावी जनार्दन तवाप्ययम् । तत्राऽपि संस्थितस्त्वं हि योगीश्वरविमुक्तिदः
“Ang aking sumpa ay hindi magiging iba pa, O Janārdana—ito’y sasapit din sa iyo. Gayunman, kahit doon, habang ikaw ay nananatili sa gayong kalagayan, ikaw ay magbibigay ng kalayaan (moksha) sa mga dakilang yogin.”
Verse 25
कामप्रदश्च भक्तानां चातुर्मास्ये विशेषतः । निम्नगा गंडकीनाम ब्रह्मणो दयिता सुता
Lalo na sa banal na panahon ng Cāturmāsya, ipinagkakaloob niya ang minimithing biyaya sa mga deboto. Ang ilog na iyon, na tinatawag na Gaṇḍakī, ay ang minamahal na anak na babae ni Brahmā.
Verse 26
पाषाणसारसंभूता पुण्यदात्री महाजला । तस्याः सुविमले नीरे तव वासो भविष्यति
Mula sa pinakadiwa ng bato siya isinilang, tagapagkaloob ng kabutihan at isang dakilang ilog. Sa kanyang lubhang dalisay na tubig, ang iyong paninirahan ay magaganap.
Verse 27
चतुर्विंशतिभेदेन पुराणज्ञैर्निरीक्षितः । मुखे जांबूनदं चैव शालग्रामः प्रकीर्तितः
Sinuri ng mga pantas na dalubhasa sa Purāṇa na siya’y may dalawampu’t apat na uri. At ipinahahayag na ang Śālagrāma ay may mga tandang ‘jāmbūnada’—gintong bakas—sa kanyang mukha.
Verse 28
वर्त्तुलस्तेजसः पिंडः श्रिया युक्तो भविष्यसि । सर्वसामर्थ्यसंयुक्तो योगिनामपि मोक्षदः
Ikaw ay magiging isang banal na anyong bilog at maningning sa tejas, kalooban ng Śrī (kasaganaan at pagpapala). Taglay ang lahat ng kapangyarihan, ipagkakaloob mo ang mokṣa kahit sa mga yogin.
Verse 29
ये त्वां शिलागतं विष्णुं पूजयिष्यंति मानवाः । तेषां सुचिन्तितां सिद्धिं भक्तानां संप्रयच्छसि
Ang mga taong sasamba sa iyo—kay Viṣṇu na nananahan sa bato—ay tatanggap mula sa iyo ng katuparan ng kanilang mabubuting hangarin, sapagkat ikaw ang nagbibigay ng tagumpay sa mga deboto.
Verse 30
शिलागतं च देवेशं तुलस्या भक्ति तत्पराः । पूजयिष्यंति मनुजास्तेषां मुक्तिर्न दूरतः
Ang mga lalaki at babae na taimtim sa bhakti, na sasamba sa Panginoon ng mga diyos na nahayag sa bato kasama ang Tulasī—para sa kanila, hindi malayo ang mokṣa.
Verse 31
शिलास्थितं च यः पश्येत्त्वां विष्णुं प्रतिमागतम् । सुचक्रांकितसर्वांगं न स गच्छेद्यमालयम्
Sinumang tumingin sa iyo—kay Viṣṇu na nakalagay sa bato, nahahayag bilang banal na imahen, na ang buong katawan ay may mapalad na mga tanda ng cakra—hindi siya mapupunta sa tahanan ni Yama.
Verse 32
गालव उवाच । इति ते कथितं सर्वं शालग्रामस्य कारणम् । यथा स भगवान्विष्णुः पाषाणत्वमुपा गतः
Sinabi ni Gālava: Sa gayon, naipahayag ko na sa iyo ang lahat—ang sanhi tungkol sa Śālagrāma, at kung paanong ang mapagpalang Panginoong Viṣṇu ay dumating upang mag-anyong bato.
Verse 33
गोविन्दोऽपि महाशापं लब्ध्वा स्वभवनं गतः । पार्वती च महेशानं कुपिता प्रणमय्य च
Si Govinda man ay tumanggap din ng isang dakilang sumpa at nagtungo sa sarili niyang tahanan. At si Pārvatī, sa pagkagalit, ay yumukod at nagpatirapa rin kay Maheśāna (Śiva).
Verse 34
एवं स एव भगवान्भवभूत भव्यभूतादिकृत्सकलसंस्थितिनाशनांकः । सोऽपि श्रिया सह भवोऽपि गिरीशपुत्र्या सार्द्धं चतुर्षु च द्रुमेषु निवासमाप
Kaya nga, ang yaong pinagpalang Panginoon—tagapaglikha ng nakaraan, kasalukuyan, at hinaharap, may tatak ng paglusaw sa lahat ng nabubuong pag-iral—ay nanahan doon. At si Bhava (Śiva) man, kasama si Śrī, at kasama ang anak na babae ni Girīśa (Pārvatī), ay dumating at tumira sa gitna ng apat na punò.
Verse 251
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये पैज वनोपाख्याने विष्णुशापोनामैकपञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः
Sa ganito, sa banal na Skanda Mahāpurāṇa—sa Ekāśīti-sāhasrī Saṃhitā, sa Ikaanim na Nāgara Khaṇḍa—sa Māhātmya ng sagradong pook na Hāṭakeśvara, sa salaysay ng Śeṣaśāyī, sa pag-uusap nina Brahmā at Nārada, sa pagpupuri sa Cāturmāsya, sa kuwentong gubat ng Paija—nagtatapos ang ika-251 kabanata na tinatawag na “Ang Sumpa ni Viṣṇu (Viṣṇuśāpa).”