Adhyaya 249
Ang kabanatang ito ay isang teolohikong pagtalakay tungkol kay Tulasī bilang presensiyang nagpapabanal at kasangkapan ng debosyon sa loob ng tahanan at sa mga panatang pangrelihiyon (vrata). Sa simula, itinatampok na ang pagtatanim ng Tulasī sa bahay ay nagbubunga ng dakilang gantimpala, kabilang ang pagpigil sa pagdarahop at paghatid ng pagpapala sa sambahayan. Pagkaraan, inilalarawan ang “banal na anatomiya” ng halaman: iniuugnay kay Śrī/Lakṣmī at sa maka-Diyos na kasaganahan ang pagtanaw, anyo, dahon, bulaklak, bunga, kahoy, ubod, at balat nito, kaya’t ang Tulasī ay itinatanghal na tagapagdala ng kadalisayan at biyaya sa bawat bahagi. Ang sunod-sunod na paglalagay ng dahon—sa ulo, sa bibig, sa mga kamay, sa puso, sa balikat, at sa lalamunan—ay nagsisilbing pag-uuri ng etika at ritwal: proteksiyon, pagkalaya sa mga karamdaman at kapighatian, at katayuang nakatuon sa paglaya. Binibigyang-diin ang praktikal na debosyon: araw-araw na pagdadala ng dahon ng Tulasī at palagiang pagdidilig. Lalo na sa Cāturmāsya, ang paglilingkod kay Tulasī ay sinasabing bihira at napakalaking merito—kabilang ang pagdidilig ng gatas at maingat na pag-aaruga sa palanggana sa paanan ng halaman (ālavalāmbu-dāna). Sa wakas, inihahain ang nagkakaisang larawan: si Hari ay nagniningning sa loob ng lahat ng punò, at si Kamalā (Lakṣmī) ay inilalarawang nananahan sa punò bilang palagiang tagapag-alis ng pagdurusa, na nag-uugnay sa debosyong Vaiṣṇava, sagradong ekolohiya, at disiplina ayon sa panahon.
Shlokas
Verse 1
वाण्युवाच । तुलसी रोपिता येन गृहस्थेन महाफला । गृहे तस्य न दारिद्र्यं जायते नात्र संशयः
Sinabi ni Vāṇī: Ang sinumang maybahay na nagtatanim ng Tulasī—na may dakilang bunga ng biyaya—sa kanyang tahanan ay hindi sisibol ang karalitaan; walang pag-aalinlangan dito.
Verse 2
तुलस्या दर्शनादेव पापराशिर्निवर्तते । श्रियेऽमृतकणोत्पन्ना तुलसी हरिवल्लभा
Sa pagtanaw pa lamang sa Tulasī, ang mga bunton ng kasalanan ay umurong at lumisan. Ipinanganak mula sa isang patak ng amṛta para kay Śrī (Lakṣmī), ang Tulasī ay minamahal ni Hari.
Verse 3
पिबन्त्या रुचिरं पानं प्राणिनां पापहारिणी । यस्या रूपे वसेल्लक्ष्मीः स्कन्धे सागरसंभवा
Kapag ininom ang kanyang kaaya-ayang inumin, inaalis niya ang mga kasalanan ng lahat ng nilalang. Sa mismong anyo niya nananahan si Lakṣmī, at sa kanyang balikat nananatili ang diyosang isinilang mula sa dagat.
Verse 4
पत्रेषु सततं श्रीश्च शाखासु कमला स्वयम् । इन्दिरा पुष्पगा नित्यं फले क्षीराब्धिसंभवा
Sa kanyang mga dahon ay laging nananahan si Śrī; sa kanyang mga sanga ay si Kamalā mismo. Si Indirā ay palaging nasa mga bulaklak, at sa bunga ay naroon ang diyosang isinilang mula sa Karagatang Gatas.
Verse 5
तुलसी शुष्ककाष्ठेषु या रूपा विश्वव्यापिनी । मज्जायां पद्मवासा च त्वचासु च हरिप्रिया
Ang Tulasī na yaon—na ang anyo’y lumalaganap sa buong sansinukob—ay nananahan maging sa kanyang tuyong kahoy. Sa ubod siya si Padmavāsā (Lakṣmī), at sa panlabas na balat siya si Haripriyā, ang minamahal ni Hari.
Verse 6
सर्वरूपा च सर्वेशा परमानन्ददायिनी । तुलसी प्राशको मर्त्यो यमलोकं न गच्छति
Siya ay may lahat ng anyo, ang Kataas-taasang Panginoon, tagapagkaloob ng sukdulang ligaya. Ang mortal na tumatanggap ng Tulasī ay hindi napupunta sa kaharian ni Yama.
Verse 7
शिरस्था तुलसी यस्य न याम्यैरनुभूयते । मुखस्था तुलसी यस्य निर्वाणपददायिनी
Ang may Tulasī sa ulo ay hindi nasasakmal ng mga lingkod ni Yama. At ang may Tulasī sa bibig ay pinagkakalooban ng kalagayan ng nirvāṇa, ang paglaya.
Verse 8
हस्तस्थातुलसीयस्य स तापत्रयवर्जितः । तुलसी हृदयस्था च प्राणिनां सर्वकामदा
Ang sinumang may hawak na Tulasī sa kamay ay napapalaya sa tatlong uri ng pagdurusa. At ang Tulasī na nananahan sa puso ay tumutupad sa lahat ng matuwid na hangarin ng mga nilalang.
Verse 9
स्कन्धस्था तुलसी यस्य स पापैर्न च लिप्यते । कण्ठगा तुलसी यस्य जीवन्मुक्तः सदा हि सः
Ang may Tulasī na nakapatong sa balikat ay hindi nadudungisan ng kasalanan. Ang may suot na Tulasī sa lalamunan ay laging pinalaya, kahit nabubuhay pa.
Verse 10
तुलसीसंभवं पत्रं सदा वहति यो नरः । मनसा चिन्तितां सिद्धिं संप्राप्नोति न संशयः
Ang taong laging nagdadala ng dahong isinilang mula sa Tulasī ay tiyak na makakamit ang katuparang pinagninilayan sa isip—walang alinlangan.
Verse 11
तुलसींसर्वकायार्थसाधिनीं दुष्टवारिणीम् । यो नरः प्रत्यहं सिञ्चेन्न स याति यमालयम्
Ang sinumang nagdidilig sa Tulasī araw-araw—siya na tumutupad ng lahat ng mabuting layon at nagtataboy ng kasamaan—ay hindi mapupunta sa tahanan ni Yama.
Verse 12
चातुर्मास्ये विशेषेण वन्दितापि विमुक्तिदा । नारायणं जलगतं ज्ञात्वा वृक्षगतं तथा
Lalo na sa panahon ng Cāturmāsya, kahit ang pagyukod at pagpupugay sa kanya ay nagbibigay ng kalayaan—yamang nalalaman na si Nārāyaṇa ay nasa tubig, at gayundin ay nasa puno (Tulasī).
Verse 13
प्राणिनां कृपया लक्ष्मीस्तुलसीवृक्षमाश्रिता । चातुर्मास्ये समायाते तुलसी सेविता यदि
Dahil sa habag sa lahat ng nilalang, si Lakṣmī ay nanahan at sumilong sa punong Tulasī. Kapag dumarating ang Cāturmāsya, kung ang Tulasī ay pinaglilingkuran nang wasto—
Verse 14
तेषां पापसहस्राणि यांति नित्यं सहस्रधा । गोविन्दस्मरणं नित्यं तुलसीवनसेवनम्
Para sa kanila, libu-libong kasalanan ang lumilisan araw-araw, na wari’y napapawi nang sanlibong ulit. Ang palagiang pag-alaala kay Govinda at ang tuluy-tuloy na paglilingkod sa halamanan ng Tulasī—
Verse 15
तुलसीसेचनं दुग्धै श्चातुर्मास्येऽतिदुर्लभम् । तुलसीं वर्द्धयेद्यस्तु मानवो यदि श्रद्धया
Sa banal na panahon ng Cāturmāsya, ang pagdidilig sa Tulasī ng gatas ay napakabihira (kaya dakila ang gantimpala). Sinumang may pananampalataya na mag-alaga at magpalago sa Tulasī—siya’y nagkakamit ng natatanging bungang espirituwal.
Verse 16
आलवालांबुदानैश्च पावितं सकलं कुलम् । यथा श्रीस्तुलसीसंस्था नित्यमेव हि वर्द्धते
Sa pag-aalay ng tubig sa munting palanggana sa ugat ng Tulasī, ang buong angkan ay nalilinis. At habang ang banal na paglalagak kay Tulasī ay patuloy na inaaruga, gayon din ang kasaganaan (Śrī) ay dahan-dahang lumalago.
Verse 17
तथातथा गृहस्थस्य कामवृद्धिः प्रजायते । ब्रह्मचारीगृहस्थश्च वानप्रस्थो यतिस्तथा
Kaya nga, para sa maybahay, ang mga makatarungang hangarin at layunin ay sumisigla at lumalago. Maging brahmacārin, maybahay, naninirahan sa gubat, o renunciante—ang pagtalima rito’y namumunga sa lahat ng yugto ng buhay.
Verse 18
तथा प्रकृतयः सर्वास्तुलसीसेवने रताः । श्रद्धया यदि जायन्ते न तासां दुःखदो हरिः
Gayundin, ang lahat ng ugali at likas na hilig, kapag sumibol na may pananampalataya at kagalakan sa paglilingkod kay Tulasī, ay hindi makatatagpo kay Hari bilang tagapagbigay ng dalamhati; sa gayong mga deboto, Siya’y hindi sanhi ng pagdurusa.
Verse 19
एको हरिः सकलवृक्षगतो विभाति नानारसैस्तु परिभावितमूर्तिरेव । वृक्षाधिवासमगमत्कमला च देवी दुःखादिनाशनकरी सततं स्मृताऽपि
Iisa si Hari, subalit Siya’y nagniningning na waring nasa loob ng lahat ng punò, lumilitaw sa mga anyong wari’y hinubog ng sari-saring katas at diwa. At ang Diyosa na si Kamalā (Lakṣmī) man ay nanirahan din sa mga punò; kahit alalahanin lamang, siya’y laging tagapagwasak ng dalamhati at iba pang pagdurusa.
Verse 249
इति श्रीस्कांदे महापुराणएकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठ नाग रखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये पैजवनोपाख्याने तुलसीमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनपञ्चाशदुत्तर द्विशततमोऽध्यायः
Sa ganito, sa kagalang-galang na Skanda Mahāpurāṇa—sa saṃhitā na may walumpu’t isang libong śloka—sa Ikaanim na (Nāgara) Khaṇḍa, sa Tīrthamāhātmya ng Hāṭakeśvara-kṣetra, sa salaysay na Śeṣaśāyy, sa pag-uusap nina Brahmā at Nārada, bilang bahagi ng Cāturmāsya Māhātmya at ng Paijavana-upākhyāna, dito nagtatapos ang ika-249 na kabanata na pinamagatang “Paglalahad ng Kaluwalhatian ni Tulasī.”