Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 76

Devanagari script

तस्मात्स्थानात्सहस्राक्ष मद्भारेण प्रपीडितः । वर्षेवर्षे सदा कार्यं मया तत्सुहितं तव

Transliteration

tasmātsthānātsahasrākṣa madbhāreṇa prapīḍitaḥ | varṣevarṣe sadā kāryaṃ mayā tatsuhitaṃ tava

Translation

Kaya nga, O may sanlibong mata, mula sa pook na iyon siya’y madidiin ng bigat Ko; taon-taon, lagi Kong isasagawa ang bagay na lubhang ikabubuti mo.

Word by Word

• तस्मात्: from that
• तस्मात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (Ablatival adverb), ‘from that’

• स्थानात्: from the place
• स्थानात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन

• सहस्राक्ष: O thousand-eyed one (Indra)
• सहस्राक्ष: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सहस्राक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन; बहुव्रीहिः ‘सहस्राणि अक्षाणि यस्य’ (इन्द्र)

• मद्भारेण: by my burden
• मद्भारेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मत् (सर्वनाम) + भार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘मम भारः’

• प्रपीडितः: afflicted/pressed down
• प्रपीडितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र-पीड् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘pressed/afflicted’

• वर्षे: in a year
• वर्षे: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (पुनरुक्ति-योगे ‘वर्षे वर्षे’ = ‘every year’)

• वर्षे: each year
• वर्षे: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (पुनरुक्ति)

• सदा: always
• सदा: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय (Adverb), ‘always’

• कार्यम्: (it) should be done
• कार्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कृ (धातु) → कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: कृत्य-प्रत्ययान्त (gerundive/obligation) कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘to be done/should be done’

• मया: by me
• मया: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति (कर्ता/करण), एकवचन

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘that’ (विशेषण)

• सुहितम्: welfare/benefit
• सुहितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुहित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘welfare/benefit’

• तव: for you/of you
• तव: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

Speaker

Viṣṇu

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara (implied)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sahasrākṣa (Indra)

Visual Art Cues

Scene: From the sacred locus, a powerful unseen pressure—Viṣṇu’s ‘weight’—subdues the rival; Indra is protected repeatedly each year. The imagery can be rendered as Viṣṇu establishing a divine presence over the kṣetra, with the adversary bowed or constrained.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Indra (Sahasrākṣa)
• Hāṭakeśvara-kṣetra (implied)
• Vṛka (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places become instruments of divine protection; the Lord can restrain disruptive forces through his presence and power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse refers back to “that place” (tasmāt sthānāt), contextually pointing to Hāṭakeśvara-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is prescribed; it promises recurring divine action “year after year” for Indra’s welfare.