Adhyaya 199

Verse 1

ऋषय ऊचुः । तिस्रःकोट्योर्धकोटी च तीर्थानामिह भूतले । श्रूयते सूत कार्त्स्न्येन कीर्त्यमाना मुनीश्वरैः

Sinabi ng mga rishi: Sa ibabaw ng daigdig na ito, nababalitaan na may tatlong krore at kalahating krore na mga tīrtha, na lubos na pinupuri ng mga dakilang muni. O Sūta, (isalaysay mo sa amin).

Verse 2

कथं लभ्येत सर्वेषां तीर्थानां स्नानजं फलम् । अल्पायुर्भिर्महाभाग कलिकाल उपस्थिते

O dakilang pinagpala, paano makakamtan ang bungang dulot ng banal na pagligo sa lahat ng tīrtha, kung dumating na ang Kali-yuga at maikli ang buhay ng mga tao?

Verse 3

सूत उवाच । क्षेत्रत्रयमिहाख्यातं तथारण्यत्रयं महत् । पुरीत्रयं वनान्येव त्रीणि ग्रामास्तथात्रयः

Sinabi ni Sūta: Dito ipinahahayag ang tatlong banal na kṣetra, gayundin ang dakilang tatlong āraṇya. May tatlong banal na lungsod (purī), tatlong gubat (vana), at gayon din, tatlong nayon.

Verse 4

तथा तीर्थत्रयं चान्यत्पर्वतत्रितयान्वितम् । महानदीत्रयं चैव सर्वपातकनाशनम्

Gayundin, may isa pang tatluhang tīrtha na may kasamang tatluhang bundok; at may tatluhang dakilang ilog din—na pumupuksa sa lahat ng kasalanan.

Verse 5

मर्त्यलोकेस्थितं विप्राः सर्वतीर्थफलप्रदम् । सर्वेष्वेतेषु यः स्नाति स सर्वेषां फलं लभेत्

O mga brāhmaṇa, sa daigdig ng mga mortal ay naririto ang nagbibigay ng bunga ng lahat ng tīrtha. Sinumang maligo sa lahat ng ito ay tatamo ng ganap na gantimpala ng lahat.

Verse 6

चतुर्विंशतिसंख्यानामिदमाह प्रजापतिः । य एकस्मिंस्त्रिके स्नाति सर्व त्रिकफलं लभेत्

Tungkol sa pangkat na may bilang na dalawampu’t apat, ito ang ipinahayag ni Prajāpati: sinumang maligo sa alinmang isang tatluhan ay tatamo ang gantimpala ng buong tatluhan.

Verse 7

ऋषय ऊचुः त्रीणि क्षेत्राणि कानीह तथारण्यानि कानि च । पुर्यस्तिस्रो महाभाग काःख्याताश्च वनानि च

Nagsalita ang mga ṛṣi: Alin ang tatlong banal na kṣetra rito, at alin ang tatlong āraṇya? O mapalad na dakila, alin ang tatlong tanyag na lungsod, at alin din ang tatlong kilalang gubat (vana)?

Verse 8

के ग्रामाः कानि तीर्थानि के नगाः सरितश्च काः । नामभिर्वद नः सूत सर्वाण्येतानि विस्तरात्

Alin-alin ang mga nayon, alin-alin ang mga banal na tīrtha, alin-alin ang mga bundok, at alin-alin ang mga ilog? O Sūta, sabihin mo sa amin ang lahat ng ito ayon sa kanilang mga pangalan, nang lubos at detalyado.

Verse 9

सूत उवाच कुरुक्षेत्रमिति ख्यातं प्रथमं क्षेत्रमुत्तमम् । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं द्वितीयं परिकीर्तितम्

Sinabi ni Sūta: Ang una at pinakadakilang banal na lupain ay tanyag bilang Kurukṣetra. Ang ikalawa ay ipinahahayag na kṣetra na nagmula sa (o nauukol kay) Hāṭakeśvara.

Verse 10

प्राभासिकं तृतीयं तु क्षेत्रं हि द्विजसत्तमाः । एतत्क्षेत्रत्रयं पुण्यं सर्वपातकनाशनम्

At ang ikatlong kṣetra ay ang Prābhāsika, O pinakamainam sa mga dvija. Ang tatlong banal na pook na ito ay dalisay at pumupuksa sa lahat ng kasalanan.

Verse 11

यथोक्तविधिना दृष्ट्वा नरः पापात्प्रमुच्यते । यो यं काममभिध्यायन्क्षेत्रेष्वेतेषु भक्तितः

Kapag namasdan (ang mga banal na pook) ayon sa itinakdang paraan, ang tao ay napapalaya mula sa kasalanan. At sinumang, sa debosyon sa mga kṣetra na ito, nagmumuni sa isang tiyak na hangarin—

Verse 12

स्नानं करोति तस्येष्टं मनसो जायते फलम् । चतुर्विंशतिमानेषु स्नातो भवति स द्विजाः

—at nagsasagawa ng banal na paliligo (snāna): sa kanya, ang ninanais na bunga ay sumisilang ayon sa layon ng isip. O mga brāhmaṇa, siya’y itinuturing na nakapaligo na sa ganap na kabuuan ng dalawampu’t apat.

Verse 13

एकं तु पुष्करारण्यं नैमिषारण्यमेव च । धर्मारण्यं तृतीयं तु तेषां संकीर्त्यते द्विजाः

Ang una ay ang banal na gubat na Puṣkara-āraṇya, at ang isa pa ay ang Naimiṣa-āraṇya. Ang ikatlo ay ang Dharmāraṇya—ganyan ang ipinahayag, O mga brāhmaṇa.

Verse 14

त्रिष्वेतेषु च यः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

At sinumang maligo nang banal sa tatlong ito ay magiging kabahagi ng gantimpalang may dalawampu’t apat na bahagi.

Verse 15

वाराणसी पुरीत्येका द्वितीया द्वारकापुरी । अवन्त्याख्या तृतीया च विश्रुता भुवनत्रये

Ang Vārāṇasī ay bantog bilang unang banal na lungsod; ang ikalawa ay ang Dvārakāpurī; at ang ikatlo, na kilala sa tatlong daigdig, ay tinatawag na Avantī (Ujjayinī).

Verse 16

एतासु यो नरः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

Sinumang tao na maligo sa mga ito (ang tatlong banal na lungsod) ay magiging tumatanggap ng bahagi na dalawampu’t apat na ulit (ng kabutihang-dharma).

Verse 17

वृन्दावनं वनं चैकं द्वितीयं खांडवं वनम् । ख्यातं द्वैतवनं चान्यत्तृतीयं धरणीतले

Ang Vṛndāvana ay isang (pinakamainam) na banal na gubat; ang ikalawa ay ang gubat na Khāṇḍava; at ang ikatlo—na bantog din sa ibabaw ng lupa—ay ang tanyag na Dvaitavana.

Verse 18

त्रिष्वेतेषु च यः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

Sinumang maligo nang banal sa tatlong ito ay tatanggap ng dalawampu’t apat na bahagi ng gantimpalang kabanalan.

Verse 19

कल्पग्रामः स्मृतश्चैकः शालिग्रामो द्वितीयकः । नंदिग्रामस्तृतीयस्तु विश्रुतो द्विजसत्तमाः

Ang Kalpagrāma ay inaalala bilang una; ang Śāligrāma ang ikalawa; at ang ikatlo, O pinakamainam sa mga dwija, ay ang tanyag na Nandigrāma.

Verse 20

त्रिष्वेतेषु च यः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

Sinumang maligo nang banal sa tatlong sagradong nayon/tīrtha na ito ay tatanggap ng dalawampu’t apat na bahagi ng meritong kabanalan.

Verse 21

अग्नितीर्थं स्मृतं चैकं शुक्लतीर्थमथापरम् । तृतीयं पितृतीर्थं तु पितॄणामतिवल्लभम्

Ang Agnitīrtha ay inaalala bilang isa; ang isa pa ay Śuklatīrtha; at ang ikatlo ay Pitṛtīrtha—lubhang minamahal ng mga Pitṛ, ang mga ninuno.

Verse 22

त्रिष्वेतेषु च यः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

Sinumang maligo nang banal sa tatlong tīrtha na ito ay tatanggap ng dalawampu’t apat na bahagi ng gantimpalang kabanalan.

Verse 23

श्रीपर्वतः स्मृतश्चैको द्वितीयश्चार्बुदस्तथा । तृतीयो रैवताख्योऽत्र विख्यातः पर्वतोत्तमाः

Ang Śrīparvata ay inaalala bilang una; ang Arbuda (Bundok Ābū) ay ikalawa rin; at dito, ang ikatlo na tinatawag na Raivata ay bantog—O pinakamainam sa mga bundok.

Verse 24

त्रिष्वेतेषु च यः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

At sinumang maligo sa tatlong (tīrtha ng mga bundok) na ito ay magiging tagatanggap ng dalawampu’t apat na bahagi ng gantimpala (pala).

Verse 25

गंगा नदी स्मृता पूर्वा नर्मदाख्या तथा परा । सरस्वती तृतीया तु नदी प्लक्षसमुद्भवा

Una ay inaalala ang ilog Gaṅgā; kasunod ang tinatawag na Narmadā. Ang ikatlo naman ay ang ilog Sarasvatī, na sinasabing sumisibol mula sa Plakṣa (banal na pinagmulan/puno).

Verse 26

आसु सर्वासु यः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

Sinumang maligo sa lahat ng mga ito ay magkakamit ng bahagi ng gantimpala na sinusukat sa dalawampu’t apat na bahagi (isang nakabahaging biyaya).

Verse 27

एतेष्वेव हि सर्वेषु यः स्नानं कुरुते नरः । सार्धकोटित्रयस्यात्र स कृत्स्नं फलमाप्नुयात्

Tunay nga, ang taong nagsasagawa ng pagligo sa lahat ng mga ito ay magkakamit dito ng ganap na bunga, na katumbas ng tatlo’t kalahating crore ng mga gantimpala.

Verse 28

यश्चैकस्मिन्नरः स्नाति स त्रिकस्य फलं लभेत्

Ang sinumang tao na maligo sa isa lamang sa mga iyon ay tatanggap ng bunga ng tatluhan—ang kapala na katumbas ng pagligo sa tatlong tīrtha.

Verse 29

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तमाः । संक्षेपात्तीर्थजं पुण्यं लभ्यते यन्नरैर्भुवि

O mga pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang, naipahayag ko na ang lahat ng inyong itinanong. Sa maikling sabi, ganito natatamo ng mga tao sa daigdig ang kabanalang nagmumula sa mga tīrtha.

Verse 30

सांप्रतं किं नु वो वच्मि यत्तद्वदत मा चिरम्

Ngayon, ano pa ang aking sasabihin sa inyo? Ibigkas ninyo ang nais ninyong itanong, huwag mag-atubili.

Verse 31

ऋषय ऊचुः हाटकेश्वरजे क्षेत्रे यानि तीर्थानि सूतज । तानि प्रोक्तानि सर्वाणि त्वयाऽस्माकं सुविस्तरात्

Wika ng mga ṛṣi: O anak ni Sūta, ipinaliwanag mo sa amin nang ganap at masinsinan ang lahat ng banal na tīrtha na nasa sagradong pook ng Hāṭakeśvara.

Verse 32

तथा चायतनान्येव संख्यया रहितानि च । अपि वर्षशतेनात्र स्नानं कर्तुं न शक्यते

Gayundin, ang mga dambana (āyatana) dito ay tunay na lampas sa bilang; kahit sa loob ng sandaang taon, hindi magagawang maligo rito sa lahat ng ito.

Verse 33

तेषु सर्वेषु मर्त्येन यथोक्तविधिना स्फुटम् । देवतायतनान्येव तथा द्रष्टुं महा मते

Sa gitna ng lahat ng iyon, para sa isang mortal na maisagawa nang malinaw ang mga itinakdang pamamaraan, at gayundin na masilayan ang mismong mga dambana—tahanan ng mga diyos—ay mahirap, O dakilang-isip.

Verse 34

यस्मिन्स्नातो दिने चैव तस्य व्युष्टिः प्रकीर्तिता । अल्पायुषस्तदा मर्त्याः कृतेऽपि परिकीर्तिताः

Sa araw na ang isang tao’y naligo nang banal (snāna), para sa araw na iyon ay ipinahayag ang kaukulang ‘vyuṣṭi’ (binibilang na araw/pananata). Gayunman, ang mga mortal noon ay ipinahahayag na maikli ang buhay—kahit may pagsisikap na ginawa.

Verse 35

त्रेतायां द्वापरे चापि किमु प्राप्ते कलौ युगे । एवमल्पायुषो ज्ञात्वा मानवान्सूतनंदन

Sa panahon ng Tretā at Dvāpara—at lalo na ngayon na dumating na ang Kali-yuga—sa pagkaalam na ang mga tao’y maikli ang buhay, O minamahal na anak ni Sūta, marapat na humanap ng mas madaling paraan upang makamtan ang bunga ng paglalakbay sa mga tīrtha.

Verse 36

लभेरंश्च कथं सर्वतीर्थानां स्नानजं फलम् । देवदर्शनजं वापि विशेषान्निर्धनाश्च ये

Paano nila makakamtan ang bungang nagmumula sa pagligo sa lahat ng tīrtha, at gayundin ang kabutihang nagmumula sa pagdarśan o pagtanaw sa mga diyos—lalo na yaong mga dukha at salat sa kakayahan?

Verse 37

अस्ति कश्चिदुपायोऽत्र दैवो वा मानुषोऽपि वा । येन तेषां भवेत्पुण्यं सर्वेषामेव हेलया

Mayroon ba ritong isang paraan—maging banal o pantao—na sa pamamagitan nito’y makakamit nila ang kabutihan ng lahat ng tīrtha, kahit na nang may kagaanan?

Verse 38

सूत उवाच । अस्मिन्नर्थे पुरा पृष्टो विश्वामित्रो महामुनिः । समुपेत्याश्रमं तस्य आनर्तेन महीभुजा

Sinabi ni Sūta: Noong unang panahon, tungkol sa bagay na ito, ang dakilang muni na si Viśvāmitra ay tinanong, nang lumapit sa kanyang āśrama ang hari ng Ānarta.

Verse 39

राजोवाच । भगवन्नत्र तीर्थानि संख्यया रहितानि च । तेषु स्नानविधिः प्रोक्तः सर्वेष्वेव पृथक्पृथक्

Wika ng hari: O Mapalad na Panginoon, dito ang mga tīrtha ay di mabilang; at ang tuntunin ng banal na pagligo ay itinuturo para sa bawat isa, nang hiwa-hiwalay, isa-isa.

Verse 40

मासे वारे दिने चैव कुत्रचिन्मुनिसत्तमैः । दानानि च तथोक्तानि यथा स्नान विधिस्तथा

Sa ilang pook, ang pinakamahuhusay na muni ay nagtatakda rin ng mga pagtalima ayon sa buwan, araw ng linggo, at araw; at gayundin ang pagbibigay-dāna ay itinuturo nang naaayon—gaya ng mga tuntunin ng pagligo.

Verse 41

देवानां दर्शनं चापि पृथक्तेन प्रकीर्तितम् । न शक्यते फलं प्राप्तुं सर्वेषां केनचिन्मुने

Maging ang pagdarśana sa mga deva ay ipinahahayag ding magkakahiwalay. Kaya, O muni, hindi kayang makamtan ng sinuman ang bunga ng lahat ng iyon.

Verse 42

अपि वर्षशतेनापि किं पुनः स्तोकवासरैः । तस्माद्वद महाभाग सुखोपायं च देहिनाम्

Kahit sa loob ng sandaang taon ay hindi pa rin magagawa—lalo na sa iilang araw lamang. Kaya, O dakilang mapalad, ipahayag mo ang isang madaling upāya para sa mga nilalang na may katawan.

Verse 43

एकस्मिन्नपि च स्नातस्तीर्थे प्राप्नोति मानवः । सर्वेषामेव तीर्थानां स्नानजं सकलं फलम्

Sa pagligo kahit sa iisang tīrtha, natatamo ng tao ang ganap na bunga ng kabanalang nagmumula sa pagligo sa lahat ng tīrtha.

Verse 45

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा सुचिरं ध्यात्वा विश्वामित्रो महामुनिः । अब्रवीच्छृणु राजेंद्र सरहस्यं वदामि ते

Wika ni Sūta: Nang marinig iyon, ang dakilang pantas na si Viśvāmitra ay nagmuni-muni nang matagal, saka nagsalita: “Makinig ka, O pinakadakila sa mga hari; sasabihin ko sa iyo ang aral na ito kasama ang lihim nitong kalooban.”

Verse 46

चत्वार्यत्र प्रकृष्टानि मुख्यतीर्थानि पार्थिव । येषु स्नाने कृते राजञ्छ्राद्धे च तदनंतरम् । सर्वेषामेव तीर्थानां स्नानजं लभ्यते फलम्

O hari, may apat na pangunahing tīrtha rito na lubhang dakila. Kapag naligo ang tao sa mga iyon at agad na nagsagawa ng śrāddha pagkatapos, matatamo niya ang kabanalang bunga ng pagligo sa lahat ng tīrtha.

Verse 47

सप्तविंशतिलिंगानि तथात्रैव स्थितानि च । सिद्धेश्वरप्रपूर्वाणि सर्वपापहराणि च

At dito rin ay naitatag ang dalawampu’t pitong liṅga—nangunguna ang Siddheśvara—na pawang tagapag-alis ng lahat ng kasalanan.

Verse 48

तेषु सर्वेषु दृष्टेषु भक्त्या पूतेन चेतसा । सर्वेषामेव देवानां भवेद्दर्शनजं फलम्

Kapag namasdan ang lahat ng iyon nang may pusong nilinis ng bhakti, matatamo ang bungang dulot ng darśana sa lahat ng mga diyos.

Verse 49

तथैकस्मिन्सुरे दृष्टे सर्वदेवसमुद्भवम् । फलं दर्शनजं भावि नराणां द्विजसत्तम

Gayundin, O pinakadakila sa mga dalawang-beses-na-isinilang, sa pagtanaw dito kahit sa iisang diyos—na siyang pinagmumulan ng lahat ng mga diyos—ang bunga ng darśana, na wari’y nakita na ang lahat, ay mapapasa mga tao.

Verse 50

राजोवाच । कानि चत्वारि तीर्थानि तत्र मुख्यानि सन्मुने । येषु स्नातो नरः सम्यक्सर्वेषां लभते फलम्

Wika ng Hari: O banal na pantas, alin ang apat na pangunahing tīrtha roon? Yaong sinumang maligo roon nang wasto ay makakamit ang bunga ng lahat ng tīrtha.

Verse 51

विश्वामित्र उवाच । अत्रास्ति कूपिका पुण्या यस्यां संश्रयते गया । कृष्णपक्षे चतुर्दश्याममावास्यादिने तथा

Sinabi ni Viśvāmitra: Dito ay may isang banal na balon (kūpikā), na sinasabing doon nananahan ang Gayā mismo. Lalo na sa ika-labing-apat na araw ng madilim na kalahati (kṛṣṇa-pakṣa), at gayundin sa araw ng amāvāsyā (bagong buwan),

Verse 52

विशेषेण महाभाग कन्यासंस्थे दिवाकरे । निर्विण्णा भूमिलोकानां कृतैः श्राद्धैरनेकधा

O mapalad na ginoo, lalo na kapag ang Araw ay nasa tanda ng Birhen (Kanyā), ang Gayā ay napalugod sa mga tao sa daigdig dahil sa mga śrāddha na isinagawa sa maraming paraan.

Verse 53

यस्तस्यां कुरुते श्राद्धं सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः

Sinumang magsagawa ng śrāddha doon nang wasto, na may kalakip na pananampalataya,

Verse 54

तस्मिन्नहनि राजेंद्र स संतारयते पितॄन् । तथा तीर्थं द्वितीयं तु शंखतीर्थमिति स्मृतम्

Sa mismong araw na iyon, O panginoon ng mga hari, inililigtas at itinataas niya ang mga ninuno. At ang ikalawang tīrtha ay inaalala bilang “Śaṅkha-tīrtha”.

Verse 55

तत्र स्नात्वा नरो यस्तु पश्येच्छंखेश्वरं ततः । सर्वेषां फलमाप्नोति माघस्य प्रथमेऽहनि

Doon, matapos maligo, ang taong tumitingin at sumasamba kay Śaṅkheśvara ay nagkakamit ng bunga ng lahat (ng tīrtha at ritwal) sa unang araw ng Māgha.

Verse 56

तथा मन्नामकं तीर्थे तृतीयं मुख्यतां गतम् । अत्र स्नात्वा तु यः पश्येन्मया संस्थापितं हरम्

Gayundin, ang ikatlong tīrtha na taglay ang aking sariling pangalan ay umabot sa pinakadakilang karangalan. Ang sinumang maligo rito at masilayan si Hara (Śiva) na aking itinatag…

Verse 57

विश्वामित्रेश्वरं नाम सर्वेषां स फलं लभेत् । नभस्यस्य सिताष्टम्यां सर्वेषां लभते फलम्

Ang Śiva na iyon ay tinatawag na Viśvāmitreśvara; sa pagsamba at darśana sa Kanya, nakakamit ang bunga ng lahat. Sa maliwanag na ikawalong tithi ng buwang Nabhasya (Bhādrapada), natatamo rin ang bunga ng lahat ng kabutihan.

Verse 58

शक्रतीर्थमिति ख्यातं चतुर्थं बालमण्डनम् । तत्र स्नात्वा च पंचाहं शक्रेश्वरमवेक्ष्य च । आश्विनस्य सितेऽष्टम्यां सर्वेषां लभते फलम्

Ang ikaapat na tīrtha ay tanyag bilang Śakratīrtha, ang “Bālamaṇḍana” (pagpapaganda at pagpapala sa kabataan). Ang sinumang maligo roon sa loob ng limang araw at masilayan si Śakreśvara (Śiva), sa maliwanag na ikawalong tithi ng Āśvina ay magkakamit ng bunga ng lahat ng merito.

Verse 59

राजोवाच । विधानं वद मे विप्र गयाकूप्याः समुद्भवम् । विस्तरेण महाभाग श्रद्धा मे महती स्थिता

Sinabi ng Hari: “O brāhmaṇa, ipahayag mo sa akin ang wastong tuntunin at ang pinagmulan ng Gayākūpī. Ipaliwanag mo nang masinsin, O mapalad—sapagkat ang aking pananampalataya ay matibay at lubhang nakatanim.”

Verse 60

विश्वामित्र उवाच । अमावास्यादिने प्राप्ते तत्र कन्यागते रवौ । यः श्राद्धं कुरुते भक्त्या स पितॄंस्तारयेन्निजान्

Sinabi ni Viśvāmitra: “Kapag dumating ang araw ng Amāvāsyā (bagong buwan) at ang Araw ay nasa Kanyā (Virgo), sinumang magsagawa roon ng śrāddha nang may debosyon ay magliligtas sa sarili niyang mga ninuno.”

Verse 61

भर्तृयज्ञविधानेन शुद्धैः स्थानोद्भवैर्द्विजैः । भर्तृयज्ञविधिं त्यक्त्वा योऽन्येन विधिना नरः

“Ayon sa wastong tuntunin ng bhartṛ-yajña, (ito’y dapat gawin) kasama ng mga dalawahang-ipinanganak (dvija) na brāhmaṇa na dalisay at tubong-doon. Ngunit ang taong tumatalikod sa paraang bhartṛ-yajña at gumagawa sa ibang paraan…”

Verse 62

श्राद्धं करोति मूढात्मा विहीनं स्थानजैर्द्विजैः । स्थानजैरपि वाऽशुद्धैस्तस्य तद्व्यर्थतां व्रजेत्

“Ang taong naliligaw ang isip ay nagsasagawa ng śrāddha nang walang mga brāhmaṇa na taga-roon; o kahit kasama ang mga taga-roon ngunit marumi sa ritwal—para sa kanya, ang gawang iyon ay nauuwi sa kawalang-bunga.”

Verse 63

वृष्टिः स्यादूषरे यद्वत्सत्यमेतन्मयोदितम् । अंधस्याग्रे यथा नृत्यं प्रगीतं बधिरस्य च । तथा च व्यर्थतां याति अन्यस्थानोद्भवैर्द्विजैः

“Gaya ng ulang bumabagsak sa lupang tigang—ito ang katotohanang aking sinabi; gaya ng pagsayaw sa harap ng bulag, o pag-awit para sa bingi—gayundin, nagiging walang-bunga ang (śrāddha) kapag isinagawa kasama ng mga brāhmaṇa na ipinanganak sa ibang pook.”

Verse 64

ब्राह्मणैः कारयेच्छ्राद्धं मूर्खैरपि द्विजोत्तमाः । चतुर्वेदा अपि त्याज्या अन्यस्थानसमुद्भवाः

O pinakamainam sa mga dalawang-ulit-na-ipinanganak, ipagawa ang śrāddha sa mga brāhmaṇa kahit sila’y di marunong; at kahit yaong nakaaalam ng apat na Veda ay dapat iwasan kung sila’y nagmula sa ibang pook (hindi taga-roon).

Verse 65

दवे कर्मणि पित्र्ये वा सोमपाने विशेषतः । देशांतरगतो यस्तु श्राद्धं च कुरुते नरः । वैश्वानरपुरस्तेन कार्यं नान्यद्विजस्य च

Sa handog na dāna o sa mga ritong pang-ama’t ninuno, at lalo na sa seremonyang pag-inom ng Soma: kung ang isang tao ay napunta sa ibang lupain at nagsagawa ng śrāddha, dapat muna niyang isagawa ang ritwal sa harap ni Vaiśvānara (Agni); at huwag siyang kumuha ng ibang brāhmaṇa na di itinakda.

Verse 66

संनिवेश्य दर्भबटूञ्छ्राद्धं कुर्याद्द्विजोत्तमाः । दक्षिणा भोजनं देयं स्थानिकानां चिरादपि

O pinakamainam sa mga dalawang-ulit-na-ipinanganak, matapos paupuin ang mga anyong gawa sa damong darbha, isagawa ang śrāddha. Ibigay rin ang dakṣiṇā at pagkain—maging sa mga taga-roon—upang ganap ang ritwal ayon sa dharma ng banal na pook.

Verse 67

पंचगव्यस्य संपूर्णो यथा कुम्भः प्रदुष्यति । बिंदुनैकेन मद्यस्य पतितेन नृपोत्तम

O pinakamainam sa mga hari, kung paanong ang banga na puno ng pañcagavya (limang kaloob ng baka) ay nadudungisan kapag may isang patak ng alak na mahulog dito, gayon din ang banal na ritwal ay nasisira sa munting halong nakarurumi.

Verse 68

एकेनापि च बाह्येन बहूनामपि भूपते । मध्ये समुपविष्टेन तच्छ्राद्धं दोषमाप्नुयात्

O hari, kahit marami ang naroon, kung may isang tagalabas—yaong di karapat-dapat sa ritwal—na nakaupo sa gitna, ang śrāddha na iyon ay magkakaroon ng kapintasan at madudungisan.

Verse 69

स्थानजोऽपि चतुर्वेदो यद्यपि स्यान्न शुद्धिभाक् । बहूनामपि शुद्धानां मध्ये श्राद्धं विनाशयेत्

Kahit ang isang lokal na brāhmaṇa na bihasa sa apat na Veda—kung kulang sa kadalisayan—maaaring makasira sa śrāddha kapag nakaupo sa gitna ng maraming dalisay.

Verse 70

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन शुद्धं ब्राह्मणमानयेत्

Kaya nga, sa lahat ng pagsisikap, dapat mag-anyaya ng isang dalisay na brāhmaṇa para sa ritwal.

Verse 71

स्थानिकं मूर्खमप्येवमलाभे गुणिनामपि । हीनांगमधिकांगं वा दूषितं नो तथा परम्

Kung walang makuhang mararangal (karapat-dapat) na brāhmaṇa, maaari nang tanggapin ang isang taga-roon—kahit mangmang; sapagkat hindi siya kasing-sama ng ‘marumi’ (di-dalisay), maging kulang o labis man ang mga sangkap ng katawan.

Verse 72

कन्यादाने तथा श्राद्धे कुलीनो ब्राह्मणः सदा । आहर्तव्यः प्रयत्नेन य इच्छेच्छुभमात्मनः । सोऽपि शुद्धिसमायुक्तो यदि स्यान्नृपसत्तम

Sa kanyādāna (pag-aalay ng dalaga) at gayundin sa śrāddha, ang nagnanais ng kabutihan para sa sarili—O pinakamainam sa mga hari—ay dapat laging magsikap na makapagtamo ng brāhmaṇa na marangal ang angkan, basta’t siya’y may taglay na kadalisayan.

Verse 73

वृक्षाणां च यथाऽश्वत्थो देवतानां यथा हरिः । श्रेष्ठस्थानजविप्राणां तथा चाष्टकुलोद्भवः

Kung paanong ang aśvattha ang pinakadakila sa mga puno, at si Hari ang pinakadakila sa mga diyos, gayon din sa pinakamahuhusay na lokal na brāhmaṇa: ang isinilang mula sa ‘walong angkan’ ang itinuturing na pinakapanguna.

Verse 74

आयुधानां यथा वज्रं सरसां सागरो यथा । श्रेष्ठस्थानजविप्राणां तथाष्टकुलसंभवः

Kung paanong ang vajra ang pinakadakila sa mga sandata, at ang karagatan ang pinakadakila sa mga anyong-tubig, gayon din ang isinilang sa “walong angkan” ang nangunguna sa mga marangal na brāhmaṇa ng pook na iyon.

Verse 75

उच्चैःश्रवा यथाऽश्वानां गजानां शक्रवाहनः । श्रेष्ठस्थानजविप्राणां तथाष्टकुलसंभवः

Kung paanong si Uccaiḥśravā ang nangunguna sa mga kabayo, at ang sinasakyan ni Śakra (Airāvata) ang nangunguna sa mga elepante, gayon din ang isinilang sa aṣṭakula ang pinakadakila sa mga brāhmaṇa ng pook na iyon.

Verse 76

नदीनां च यथा गंगा सतीनां चाप्यरुंधती । तद्वत्स्थानजविप्राणां श्रेष्ठोऽष्टकुलिकः स्मृतः

Kung paanong ang Gaṅgā ang pinakadakila sa mga ilog, at si Arundhatī ang pinakadakila sa mga babaeng tapat at dalisay, gayon din sa mga brāhmaṇa na tubong yaong banal na pook, ang Aṣṭakulika ay inaalala bilang śreṣṭha, ang pinakapanguna.

Verse 77

ग्रहाणां भास्करो यद्वन्नक्षत्राणां निशाकरः । तद्वत्स्थानजविप्राणां श्रेष्ठोऽष्टकुलिकः स्मृतः

Kung paanong ang Araw ang pinuno sa mga graha, at ang Buwan ang pinuno sa mga bituin, gayon din sa mga brāhmaṇa na tubong yaong banal na pook, ang Aṣṭakulika ay inaalala bilang pinakapanguna.

Verse 78

पर्वतानां यथा मेरुर्द्विपदानां द्विजोत्तमः । स्थानजानां तु विप्राणां श्रेष्ठोऽष्टकुलिकस्तथा

Kung paanong ang Meru ang pinakadakila sa mga bundok, at sa mga nilalang na may dalawang paa ang dvijottama—ang pinakadakila sa mga ‘dalawang ulit na isinilang’—ang nangunguna, gayon din sa mga brāhmaṇa na tubong yaong pook, ang Aṣṭakulika ay siya ring pinakapanguna.

Verse 79

पक्षिणां गरुडो यद्वत्सिंहोऽरण्यनिवासिनाम् । स्थानजानां तु विप्राणां श्रेष्ठोऽष्टकुलिकस्तथा

Kung paanong si Garuḍa ang pinuno sa mga ibon at ang leon ang pinuno sa mga nananahan sa gubat, gayon din sa mga Brāhmaṇa na katutubo sa pook na iyon, ang Aṣṭakulika ang siyang pinakadakila.

Verse 80

एवं ज्ञात्वा प्रयत्नेन श्राद्धे यज्ञे च पार्थिव । कन्यादाने विशेषेण योज्यश्चाष्टकुलोद्भवः

Sa pagkaalam nito, O hari, nararapat na maingat na gamitin ang isang inapo ng Aṣṭakula sa mga ritong Śrāddha at sa mga paghahandog na yajña, at lalo na sa kanyādāna, ang pag-aalay ng anak na babae sa pag-aasawa.

Verse 81

नृत्यंति पितरस्तस्य गर्जंति च पितामहाः । वेदिमूले समालोक्य प्राप्तमष्टकुलं नृप

O hari, para Pitṛ ay sumasayaw para sa kanya, at ang mga ninuno ay umuungal sa galak, kapag nakita nila—sa paanan mismo ng dambana—ang pagdating ng isang Brāhmaṇa ng Aṣṭakula.

Verse 82

पुनर्वदंति संहृष्टाः किमस्माकं प्रदास्यति । दौहित्रश्चापसव्येन जलं दर्भतिलान्वितम्

Sa kagalakan ay muli silang nagsasabi: “Ano ang iaalay niya sa amin?”—kapag ang apo sa anak na babae (dauhitra) ay nag-aalay ng tubig na may kasamang damong darbha at linga, na suot ang banal na sinulid sa paraang apasavya (pabaligtad).

Verse 83

राजोवाच । यदेतद्भवता प्रोक्तं श्रैष्ठ्यमष्टकुलोद्भवम् । सर्वेषां नागराणां च तत्किं वद महामते

Wika ng hari: “Ang sinabi mo tungkol sa kataas-taasang kalagayan ng isinilang mula sa Aṣṭakula ay narinig ko. Ngunit sa lahat ng mga Nāgara Brāhmaṇa, bakit ganoon? Ipaunawa mo sa akin, O pantas na may dakilang pag-iisip.”

Verse 84

न ह्यत्र कारणं स्वल्पं भविष्यति द्विजोत्तम

Tunay nga, O pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang, ang dahilan nito ay hindi magiging munting bagay.

Verse 85

विश्वामित्र उवाच । सत्यमेतन्महाराज यत्त्वया व्याहृतं वचः । अन्येऽपि नागराः संति वेदवेदांगपारगाः

Sinabi ni Viśvāmitra: “Tunay nga, O dakilang hari, totoo ang mga salitang iyong binigkas. Mayroon pang ibang mga Nāgara na Brahmana na ganap na bihasa sa mga Veda at Vedāṅga.”

Verse 86

श्राद्धार्हा यज्ञयोग्याश्च कन्यायोग्या विशेषतः । परं ते स्थापिता राजन्स्वयमिंद्रेण तत्र च

Sila’y karapat-dapat anyayahan sa śrāddha, karapat-dapat sa mga handog na yajña, at—lalo na—angkop sa mga ugnayang pangkasal. O Hari, sila’y itinatag doon sa kataas-taasang kalagayan ni Indra mismo.

Verse 87

प्रधानत्वेन सर्वेषां नागरैश्चापि कृत्स्नशः । तेन ते गौरवं प्राप्ताः स्थानेत्रैव विशेषतः

Sapagkat ang mga Nāgara ay may pangunahing katayuan sa lahat (ng mga pangkat) sa bawat paraan, kaya’t nakamtan nila ang dangal—lalo na sa mismong pook na ito.

Verse 88

तस्माच्छ्रूाद्धं प्रकर्तव्यं विप्रै श्चाष्टकुलोद्भवैः । अप्राप्तौ चैव तेषां तु कार्यं नागरसंभवैः

Kaya nga, ang śrāddha ay dapat isagawa kasama ng mga Brahmana na nagmula sa walong angkan; at kung sila’y hindi matagpuan, gawin ito kasama ng mga may pinagmulan na Nāgara.

Verse 89

नान्यस्थानसमुद्भूतैश्चतुर्वेदैरपि द्विजैः । भर्तृयज्ञेन मर्यादा कृता ह्येषा महा त्मना

Kahit ang mga brāhmaṇa na dvija na bihasa sa apat na Veda, kung mula sa ibang pook, ay hindi nararapat gumawa nito. Ang hanggahang-batas na ito ay itinatag ng dakilang-loob na si Bhartṛyajña.

Verse 90

मुक्त्वा तु नागरं विप्रं योऽन्येनात्र करिष्यति । श्राद्धं वा यदि वा यज्ञं व्यर्थं तस्य भविष्यति

Ang sinumang magsantabi sa isang Nāgara brāhmaṇa at magpapagawa rito ng śrāddha o yajña sa iba, ang ritwal na iyon ay magiging walang bunga para sa kanya.

Verse 91

राजोवाच । संत्यन्ये विविधा विप्रा वेदवेदांगपारगाः । मध्यदेशोद्भवाः शान्तास्तथान्ये तीर्थसंभवाः

Wika ng Hari: “May iba pang maraming brāhmaṇa, bihasa sa Veda at Vedāṅga, isinilang sa Madhyadeśa at may payapang asal; at mayroon ding mga isinilang sa mga banal na pook-paglalakbay (tīrtha).”

Verse 92

भर्तृयज्ञेन ये त्यक्ताः श्राद्धे यज्ञे विशेषतः । हीनांगाश्चाधिकांगाश्च द्विर्नग्नाः श्यावदंतकाः

Nagpatuloy ang Hari: “Yaong mga itinakwil ni Bhartṛyajña—lalo na para sa śrāddha at yajña—ay sinasabing kulang ang mga sangkap ng katawan o labis ang mga sangkap, ‘dalawang ulit na hubad’, at may maiitim na ngipin.”

Verse 93

कुनखाः कुष्ठसंयुक्ता मूर्खा अपि विगर्हिताः । श्राद्धार्हाः सूचितास्तेन एतं मे संशयं वद

“May ilan na pangit ang mga kuko, may ketong, maging mangmang at hinahamak; ngunit siya mismo ang nagturo na sila’y karapat-dapat para sa śrāddha. Kaya sabihin mo sa akin ang pag-aalinlangan kong ito.”

Verse 94

विश्वामित्र उवाच । कीर्तयिष्ये नरव्याघ्र कारणानि बहूनि च । चमत्कारस्य पत्न्याश्च दानेन पतिता यतः

Wika ni Viśvāmitra: “O tigre sa mga tao, isasalaysay ko ang maraming dahilan. Sapagkat ang asawa ni Camatkāra ay nalihis sa nararapat dahil sa isang pagbibigay (dāna).”

Verse 95

स्त्रीणां प्रतिग्रहेणैव विप्रेषु प्रोषितेषु च । पृथक्त्वं च ततो जातं बाह्याभ्यन्तरसंज्ञकम्

Sa pagtanggap ng mga handog mula sa kababaihan—lalo na nang wala ang mga brāhmaṇa—sumibol mula roon ang pagkakahati na tinawag na ‘panlabas’ at ‘panloob’.

Verse 96

दुर्वाससा ततः शप्ता रुष्टेनेवाहिना यथा । विद्याधनाभिमानेन शापेन पतिताः सदा

Pagkaraan, sila’y sinumpa ni Durvāsas—na parang tinamaan ng nagngangalit na ahas—kaya sila’y nalugmok mula sa kanilang kalagayan. Dahil sa pagmamataas sa karunungan at yaman, lagi silang ibinabagsak ng sumpang iyon.

Verse 97

कुशे राज्यगते राजन्राक्षसानां महाभयम् । प्रजयाऽवेदितं सर्वं तस्य राज्ञो महात्मनः

O Hari, nang si Kuśa ay pumasok na sa paghahari, ang malaking pangamba na dulot ng mga rākṣasa ay ganap na iniulat ng mga nasasakupan sa marangal na haring iyon.

Verse 98

विभीषणस्य लंकायां दूतश्च प्रेषितस्तदा । सर्वं निवेदयामास प्रजानां भयसंभवम्

Pagkaraan, isang sugo ang ipinadala kay Vibhīṣaṇa sa Laṅkā, at ganap niyang iniulat ang pag-usbong ng takot sa mga tao.

Verse 99

अभिवन्द्य कुशादेशं रामस्य चरितं स्मरन् । पुर्यां विलोकयामास लङ्कायां रामशासनात्

Matapos magbigay-galang at tanggapin ang utos ni Kuśa, at inaalala ang mga gawa ni Rāma, siniyasat niya ang lungsod ng Laṅkā ayon sa kautusan ni Rāma.

Verse 100

उपप्लवस्य कर्तारो नष्टाः सर्वे दिशो दश । गन्धर्वाणां च लोकं हि भयेन महता गताः

Ang mga may gawa ng kaguluhan ay naglaho sa sampung panig; tunay nga, dahil sa matinding takot, sila’y nagtungo sa daigdig ng mga Gandharva.

Verse 101

स्थातुं तत्र न शक्तास्ते विभीषणभयेन च । पृथिव्यां समनुप्राप्ताः स्थानान्यपि बहूनि च

Hindi sila nakapanatili roon, at dahil sa takot kay Vibhīṣaṇa, bumaba sila sa lupa at nakarating pa sa maraming ibang pook.

Verse 102

भयेन महता तत्र कुशस्यैव तु शासने । ब्राह्मणानां च रूपाणि कृत्वा तत्र समागताः

Doon, sa mismong pamamahala ni Kuśa, dahil sa matinding takot, nagtipon sila roon—na nag-anyong mga brāhmaṇa.

Verse 103

वाडवानां महिम्ना च मध्ये स्थातुं न तेऽशकन् । पतितानां च संस्थानं चमत्कारपुरं गताः

At dahil sa mahimā o kapangyarihan ng mga Vāḍava, hindi sila makapanatili sa gitna roon; kaya nagtungo sila sa Camatkārapura, isang pamayanang kaugnay ng mga nalugmok.

Verse 104

मायाविशारदैस्तैश्च धनेन विद्यया ततः । अध जग्धं ततस्तैस्तु तेषां मध्ये स्थितं च तैः

Pagkaraan, yaong mga bihasa sa māyā, na umaasa sa yaman at karunungan, ay nagdulot pa ng higit na pagbagsak; kaya ang inilagay sa gitna nila ay nilamon at winasak din nila mismo.

Verse 105

ततःप्रभृति ते सर्वे राक्षसत्वं प्रपेदिरे । क्रूराण्यपि च कर्माणि कुर्वंति च पदेपदे

Mula noon, silang lahat ay napasa kalagayang rākṣasa; at sa bawat hakbang ay gumagawa rin sila ng malulupit na gawain.

Verse 106

ततस्ते सर्वथा राजन्वर्जनीयाः प्रयत्नतः । श्राद्धे यज्ञे नरव्याघ्र नरके पातयंति च

Kaya nga, O Hari, sila ay dapat iwasan sa lahat ng paraan nang buong pagsisikap. O tigre sa mga tao, sa mga ritong śrāddha at sa yajña, sila ang nagdudulot ng pagbagsak sa impiyerno.

Verse 107

अन्यच्च दूषणं तेषां कीर्तयिष्ये तवाऽनघ । त्रिजाताः स्थापिता राजन्सर्पाणां गरनाशनात्

At isa pang dungis nila ang aking ipahahayag sa iyo, O walang sala. O Hari, sila’y itinakda bilang “trijātā” sapagkat winasak nila ang kamandag ng mga ahas.

Verse 108

नगरत्वं ततो जातं चमत्कार पुरस्य तु । त्रिजातत्वं तु सर्वेषां जातं तत्र विशेषतः

Mula roon ay sumibol ang pagiging “lungsod” ng kahanga-hangang bayang iyon. At doon, lalo na, ang kalagayang “trijātā” ay lumitaw para sa kanilang lahat.

Verse 109

एतेभ्यः कारणेभ्यश्च भर्तृयज्ञेन वर्जिताः । पुनश्च कारणं तेषां स्पर्शादपि न शुद्धिभाक्

Dahil sa mga dahilang ito, sila’y ibinukod sa Bhartṛ-yajña. At higit pa, dahil sa isa pang dahilan, hindi rin sila nagiging dalisay kahit sa simpleng pagdampi lamang (sa mga paraan ng paglilinis).

Verse 110

कुम्भकोत्थं च संप्राप्तं महच्चण्डालसंभवम्

At noon ay lumitaw si Kumbhaka—isinilang mula sa isang dakilang angkan ng Caṇḍāla.

Verse 111

राजोवाच । एतच्च कारणं विप्र कथयस्व प्रसादतः । स्थावरस्य चरस्यैव जगतो ज्ञानमस्ति ते

Wika ng Hari: O brāhmaṇa, ipahayag mo sa akin ang dahilang ito bilang isang biyaya. Taglay mo ang kaalaman sa buong daigdig—sa gumagalaw at sa di-gumagalaw.

Verse 112

विश्वामित्र उवाच । अत्र ते कीर्तयिष्यामि पूर्ववृत्तकथांतरम् । भर्तृयजेन ये त्यक्ताः सर्वेन्ये ब्राह्मणोत्तमाः

Wika ni Viśvāmitra: Dito ay isasalaysay ko sa iyo ang isa pang salaysay ng nagdaan. Yaong mga itinakwil ng Bhartṛ-yajña—samantalang ang iba’y pawang mararangal na brāhmaṇa—pakinggan kung paano ito naganap.

Verse 113

वर्धमाने पुरे पूर्वमासीदंत्यजजातिजः । चण्डालः कुंभकोनाम निर्दयः पापकर्मकृत्

Noong una, sa lungsod ng Vardhamāna, may isang isinilang sa mga itinuring na mababang uri—isang Caṇḍāla na nagngangalang Kumbhaka, malupit at gumagawa ng mga kasalanang gawa.

Verse 114

कस्यचित्त्वथ कालस्य तस्य पुत्रो बभूव ह । विरूपस्यापि रूपाढ्यः पूर्वकर्मप्रभावतः

Paglipas ng ilang panahon, nagkaanak siyang lalaki; bagaman ang ama ay may anyong di-kanais-nais, ang anak ay marikit at guwapo—dahil sa bisa ng dating karma.

Verse 115

पिंगाक्षस्य सुकृष्णस्य वयोमध्यस्य पार्थिव । दक्षः सर्वेषु कृत्येषु सर्वलक्षणलक्षितः

O Hari, siya’y may matang kulay-ginto-kayumanggi at kaaya-ayang maitim na kutis, nasa kasibulan ng kabataan; mahusay sa lahat ng tungkulin at may lahat ng mapalad na palatandaan.

Verse 116

स वृद्धिं द्रुतमभ्येति शुक्लपक्षे यथोडुराट् । तथाऽसौ शंस्यमानस्तु सर्वलोकैः सुरूपभाक् । दृष्ट्वा कुटुंबकं नित्यं वैराग्यं परमं गतः

Gaya ng buwan na mabilis lumalaki sa maliwanag na kalahati ng buwan, gayon din siya’y mabilis na umunlad—pinupuri ng lahat at pinagkalooban ng kaaya-ayang anyo. Ngunit nang makita ang paulit-ulit na ikot ng buhay-pamilya, naabot niya ang sukdulang pagwawalang-kapit (vairagya).

Verse 117

ततो देशांतरं दुःखाद्भ्रममाण इतस्ततः । चमत्कारपुरं प्राप्तो द्विजरूपं समाश्रितः । स स्नाति सर्वकृत्येषु भिक्षान्नकृतभोजनः

Pagkaraan, dahil sa dalamhati, nagpagala siya sa iba’t ibang dako. Pagdating sa Camatkārapura, inangkin niya ang anyo ng dvija (brāhmaṇa). Naliligo siya bilang bahagi ng lahat ng gawaing panrelihiyon at nabubuhay sa pagkaing mula sa limos.

Verse 118

एतस्मिन्नेव काले तु ब्राह्मणः शंसितव्रतः । छांदोग्यगोत्रविख्यातः सुभद्रोनाम पार्थिवः

Sa mismong panahong iyon, may isang brāhmaṇa na tanyag sa kanyang kapuri-puring mga panata (vrata), kilala sa angkang Chāndogya; ang pangalan niya’y Subhadra, isang marangal sa gitna ng mga tao.

Verse 119

नागरो वर्षयाजी च वेदवेदांगपारगः । तत्रासीत्तस्य सञ्जाता कन्यका द्विगुणै रदैः

Siya ay isang lalaki mula sa lupain ng Nāgara, tagaganap ng taunang yajña, at ganap na bihasa sa mga Veda at Vedāṅga. Doon ay isinilang sa kanya ang isang anak na babae, kahanga-hanga sapagkat may dobleng ngipin.

Verse 120

तथा त्रिभिःस्तनै रौद्रा पृष्ठ्यावर्तकसंयुता । दरिद्रोऽपि सुदुःस्थोऽपि कुलहीनोपि पार्थिव

Gayundin, siya’y mabagsik ang ugali, may tatlong suso, at may tanda ng ikot sa likod. O hari, kahit ang isang lalaki ay dukha, labis na nagdurusa, at kahit walang angkan—

Verse 121

दीयमानामपि न तां प्रतिगृह्णाति कश्चन । यद्भक्षयति भर्तारं षण्मासाभ्यंतरे हि सा

Kahit ialok siya sa pag-aasawa, walang sinumang tumanggap sa kanya, sapagkat lalamunin niya ang kanyang asawa sa loob ng anim na buwan.

Verse 122

यस्याः स्युर्द्विगुणा दंता एवं सामुद्रिका जगुः । त्रिस्तनी कन्यका या तु श्वशुरस्य कुलक्षयम् । संधत्ते नात्र सन्देहस्तस्मात्तां दूरतस्त्यजेत्

Sinasabi ng mga dalubhasa sa sāmudrika (pagbasa ng mga tanda sa katawan): ang dalagang may dobleng ngipin, at lalo na ang may tatlong suso, ay nagdudulot ng pagkalipol ng angkan ng biyenan—walang pag-aalinlangan. Kaya dapat siyang talikdan mula pa sa malayo.

Verse 123

पृष्ठ्यावर्तो भवेद्यस्या असती सा भवेद्द्रुतम् । बहुपापसमाचारा तस्मात्तां परिवर्जयेत्

Ang babaeng may tanda ng ikot sa likod ay madaling maging di-malinis ang asal, gumagawa ng maraming kasalanan; kaya dapat siyang iwasan.

Verse 124

अथ तां वृद्धिमापन्नां दृष्ट्वा विप्रः सुभद्रकः । चिन्ताचक्रं समारूढो न शांतिमधिगच्छति

Pagkaraan, ang brāhmaṇa na si Subhadra, nang makita niyang siya’y lumaki at umabot sa ganap na gulang, ay nilamon ng ipuipo ng pag-aalala at hindi makamtan ang kapayapaan.

Verse 125

किं करोमि क्व गच्छामि कथमस्याः पतिर्भवेत् । न कश्चित्प्रतिगृह्णाति प्रार्थितोऽपि मुहुर्मुहुः

“Ano ang gagawin ko? Saan ako tutungo? Paano siya magkakaroon ng asawa? Walang sinumang tumatanggap sa kanya, kahit paulit-ulit ko silang pinakikiusapan.”

Verse 126

दरिद्रो व्याधितो वाऽपि वृद्धोऽपि ब्राह्मणो हि सः । स्मृतौ यस्मादिदं प्रोक्तं कन्यार्थे प्राङ्महर्षिभिः

Kahit siya’y dukha, maysakit, o matanda na, siya pa rin ay isang brāhmaṇa; sapagkat ang tuntuning ito ay ipinahayag sa Smṛti ng mga sinaunang dakilang ṛṣi hinggil sa usapin ng isang dalaga (ang nararapat na tungkulin at pag-iingat sa kanya).

Verse 127

अष्टवर्षा भवेद्गौरी नववर्षा च रोहिणी । दशवर्षा भवेत्कन्या अत ऊर्ध्वं रजस्वला

Sa walong taon siya’y tinatawag na “Gaurī”; sa siyam na taon, “Rohiṇī”; sa sampung taon, “Kanyā”. Higit pa roon, itinuturing siyang “rajasvalā”, yaong dumating na sa buwanang dalaw.

Verse 128

माता चैव पिता चैव ज्येष्ठो भ्राता तथैव च । त्रयस्ते नरकं यांति दृष्ट्वा कन्यां रजस्वलाम्

Ang ina at ama, at gayundin ang nakatatandang kapatid na lalaki—ang tatlong iyon ay mapupunta sa impiyerno, kung dahil sa pagpapabaya ay hinayaang makita ang dalaga na naging “rajasvalā” (dumating na sa buwanang dalaw, na walang nararapat na pag-iingat).

Verse 129

एवं चिन्तयतस्तस्य सोंऽत्यजो द्विजरूपधृक् । भिक्षार्थं तद्गृहं प्राप्तो दृष्टस्तेन महात्मना

Habang siya’y nag-iisip nang gayon, isang taong itinuring na mababa—na nag-anyong tulad ng isang dwija—ay dumating sa bahay upang mamalimos, at nakita ng marangal na lalaki.

Verse 130

पृष्टश्च विस्मयात्तेन दृष्ट्वा रूपं तथाविधम् । कुतस्त्वमिह सम्प्राप्तः क्व यास्यसि च भिक्षुक

Namangha sa gayong anyo, tinanong niya: “Saan ka nagmula at naparito, at saan ka tutungo, O pulubi?”

Verse 131

ईदृग्भव्यतरो भूत्वा कस्मान्माधुकरीं गतः । किं गोत्रं तव मे ब्रूहि कतमः प्रवरश्च ते

“Sa gayong marangal na anyo, bakit mo pinili ang mādhukarī (pamumuhay sa pagtipon ng mumunting limos)? Sabihin mo sa akin ang iyong gotra, at alin ang iyong pravara.”

Verse 132

सोऽब्रवीद्गौडदेशीयं स्थानं मे सुमहत्तरम् । नाम्ना भोजकटं ख्यातं नानाद्विजसमाश्रितम्

Sumagot siya: “Ang aking tahanan ay nasa lupain ng Gauḍa, sa isang dakilang pook na tanyag sa pangalang Bhojakaṭa, na tinitirhan ng maraming brāhmaṇa.”

Verse 133

तत्रासीन्माधवोनाम ब्राह्मणो वेदपारगः । वसिष्ठगोत्रविख्यात एकप्रवरसूचितः

“Doon ay may isang brāhmaṇa na nagngangalang Mādhava, dalubhasa sa mga Veda; tanyag na kabilang sa gotra ni Vasiṣṭha, at kilala na may iisang pravara.”

Verse 134

तस्याहं तनयो नाम्ना चंद्रप्रभ इति स्मृतः

Ako ang kaniyang anak, na inaalala sa pangalang Candraprabha.

Verse 135

ततोऽहमष्टमे वर्षे यदा व्रतधरः स्थितः । तदा पंचत्वमापन्नः पिता मे वेदपारगः

Pagkaraan, nang ako’y nasa ikawalong taon at matatag sa mga panata (vrata), noon din pumanaw ang aking ama—dalubhasa sa mga Veda.

Verse 136

माता मे सह तेनैव प्रविष्टा हव्यवाहनम् । ततो वैराग्यमापन्नो निष्क्रांतोऽहं निजालयात्

Ang aking ina, kasama niya, ay pumasok sa apoy. Pagkaraan, sinaklot ako ng paglayo sa pagnanasa (vairagya), at umalis ako sa sarili kong tahanan.

Verse 137

तीर्थानि भ्रममाणोऽत्र संप्राप्तस्तु पुरं तव । अधुना संप्रयास्यामि प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम्

Habang naglalagalag sa mga banal na tawiran (tīrtha), narating ko rito ang iyong lungsod. Ngayon ay lalakbay ako patungong Prabhāsa, ang walang kapantay na banal na pook.

Verse 138

यत्र सोमेश्वरो देवस्त्यक्त्वा कैलासमागतः । न मया पठिता वेदा न च शास्त्रं नृपोत्तम । तीर्थयात्राप्रसंगेन तेन भिक्षां चराम्यहम्

Naroon ang pook na pinuntahan ni Panginoong Someśvara matapos lisanin ang Kailāsa. O pinakamainam na hari, hindi ko nabasa ang mga Veda ni ang mga śāstra; dahil lamang sa paglalakbay-pananampalataya sa mga tīrtha kaya ako nabubuhay sa limos.

Verse 139

विश्वामित्र उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा चिन्तयामास चेतसि । ब्राह्मणोऽयं सुदेशीयस्तथा भव्यतमाकृतिः । यदि गृह्णाति मे कन्यां तदस्मै प्रददाम्यहम्

Wika ni Viśvāmitra: Nang marinig ko ang kanyang mga salita, nagmuni-muni ako sa puso: “Ang taong ito ay isang brāhmaṇa, mula sa mabuting lupain, at may anyong lubhang mapalad. Kung tatanggapin niya ang aking anak na babae, ibibigay ko siya sa kanya.”

Verse 140

यावद्रजस्वला नैव जायते सा निरूपिता । कृत्स्नं दूषयति क्षिप्रं नैव वंशं ममाधमा

Hangga’t hindi pa nakikitang siya’y naging rajasvalā (umabot sa pagkababae), nananatiling di-tiyak; ang hamak na iyon ay mabilis na makapapahamak at makadudungis sa aking buong angkan.

Verse 141

ततः प्रोवाच तं म्लेच्छं संमंत्र्य सह भार्यया । यदि गृह्णासि मे कन्यां तव यच्छाम्यहं द्विज

Pagkaraan, matapos sumangguni sa kanyang asawa, sinabi niya sa mleccha na iyon: “O dvija (dalawang ulit na isinilang), kung tatanggapin mo ang aking anak na babae, ibibigay ko siya sa iyo.”

Verse 142

भरणं पोषणं द्वाभ्यां करिष्यामि सदैव हि

Tunay nga, palagi kong tustusan at alagaan ang inyong dalawa.

Verse 143

तच्छ्रुत्वा हर्षितः प्राह सोंऽत्यजो नृपसत्तमम् । तवादेशं करिष्यामि यच्छ मे कन्यकां नृप

Nang marinig ito, ang antyaja ay nagalak at nagsabi sa pinakadakilang hari: “Susundin ko ang iyong utos; ibigay mo sa akin ang dalaga, O hari.”

Verse 144

तथेत्युक्त्वा गतस्तेन तस्मै दत्ता निजा सुता । गृह्योक्तेन विधानेन विवाहो विहितस्ततः

Pagkasabi ng “Gayon nga,” sumama siya sa kanya; ibinigay niya ang sarili niyang anak na babae sa lalaki, at pagkaraan ay isinagawa nang wasto ang kasal ayon sa mga tuntuning itinuro ng tradisyong Gṛhya.

Verse 145

ततो ददौ धनं धान्यं गृहं क्षेत्रं च गोधनम् । तस्मै तुष्टिसमायुक्तो मन्यमानः कृतार्थताम्

Pagkaraan, sa kasiyahang-loob at sa pag-aakalang natupad na ang lahat, ibinigay niya sa kanya ang yaman, butil na ani, bahay, mga bukirin, at mga baka.

Verse 146

अथ सोऽपि च तां प्राप्य विलासानकरोद्बहून् । खाद्यैः पानैः सुवस्त्रैश्च गन्धमाल्यैर्विभूषणैः

Nang makamit niya siya, siya man ay nagpakasasa sa maraming aliw—pinagkalooban siya ng masasarap na pagkain at inumin, mararangyang kasuotan, pabango at mga kuwintas ng bulaklak, at mga alahas.

Verse 147

परं स व्रजति प्रायो येन मार्गेण केनचित् । सारमेयाः सशब्दाश्च पृष्ठतोऽनुव्रजंति वै

Ngunit tuwing siya’y naglalakad sa alinmang daan, ang mga asong maingay sa tahol ay tunay na sumusunod sa kanyang likuran.

Verse 148

अन्येषामंत्यजात्यानां यद्वत्तस्य विशेषतः । वेदाभ्यासपरश्चैव यदि संजायते क्वचित् । रक्तं पतति वक्त्रेण तत्क्षणात्तस्य दुर्मतेः

At gaya ng sa iba pang kabilang sa mababang uri (antyajāti)—lalo na sa kanya—kung sakaling magpursigi siyang bigkasin ang pagbigkas ng Veda, sa mismong sandaling iyon ay dudugo ang kanyang bibig, dahil sa kanyang masamang kalooban.

Verse 149

एतस्मिन्नंतरे लोकः सर्व एव प्रशंकितः । अब्रवीच्च मिथोऽभ्येत्य चंडालोऽयमसंशयम्

Samantala, nagduda ang lahat ng tao; lumapit sila sa isa’t isa at nagsabi: “Ang taong ito ay isang caṇḍāla, walang alinlangan.”

Verse 150

यदेते पृष्ठतो यांति भषमाणाः शुनीसुताः । सुभद्रोऽपि च तत्तेषां श्रुत्वा चिन्तापरोऽभवत्

“Sapagkat ang mga asong ito, na tumatahol, ay laging sumusunod sa likuran niya”—pagkarinig sa usap-usapan, napuno rin ng pangamba si Subhadra.

Verse 151

मन्यमानश्च तत्सत्यं दुःखेन महतान्वितः । नूनमंत्यजजातीयो भविष्यति सुतापतिः

Sa paniniwalang totoo ang balitang iyon, nabalot siya ng matinding dalamhati at naisip: “Tunay ngang ang asawa ni Sutā ay mula sa lahing antyaja, ang itinakwil.”

Verse 152

ज्ञायते चेष्टितैः सर्वैर्यथाऽयं जल्पते जनः

Sapagkat sa lahat ng kanyang kilos, ayon sa sinasabi ng mga tao, nakikilala kung anong uri siyang tao.

Verse 153

एवं रात्रिंदिवं तस्य चिन्तयानस्य भूपतेः । लोकापवादयुक्तस्य कियान्कालोऽभ्यवर्तत

Kaya nito, ang haring iyon ay nagmuni-muni araw at gabi, pasan ang bigat ng paninirang-puri ng madla—gaano karaming panahon ang lumipas.

Verse 154

अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते आद्याद्या द्विजसत्तमाः । मध्यगेन समायुक्ता ब्रह्मस्थानं समागताः । तस्य शुद्धिकृते प्रोचुर्येन शंका प्रणश्यति

Sa ibang araw, ang mga dakilang brāhmaṇa ay muling dumating, kasama ang tagapangasiwa ng ritwal, at nagtipon sa Brahmasthāna. Doon ay kanilang ipinahayag ang gawang paglilinis sa kanya, na siyang magwawasak sa lahat ng pagdududa.

Verse 155

अथोचुस्तं द्विजश्रेष्ठा ब्रह्मस्थानस्य मध्यगम् । मध्यगस्य तु वक्त्रेण विवर्णवदनं स्थितम्

Pagkaraan, kinausap siya ng mga pinakadakilang brāhmaṇa na nakatayo sa gitna ng Brahmasthāna; at sa sandaling iyon, ang mukha ng tagapangasiwa ng ritwal ay namutla at nag-iba ang kulay.

Verse 156

कुलं गोत्रं निजं ब्रूहि प्रवरांश्च विशेषतः । स्थानं देशं च विप्राणां येन शुद्धिः प्रदीयते

“Ipahayag mo ang iyong angkan at gotra, at banggitin nang malinaw ang iyong mga pravara; sabihin din ang pook at lupain ng mga brāhmaṇa, upang maipagkaloob ang wastong ritwal ng paglilinis.”

Verse 157

अथासौ वेपमानस्तु प्रस्विन्नवदनस्तथा । अधोदृष्टिरुवाचेदं गद्गदं विहिताञ्जलिः

Pagkaraan, siya’y nanginginig, basang-singaw ang mukha, nakayuko ang tingin; at may magkasalikop na palad sa paggalang, nagsalita siya ng mga salitang ito sa nanginginig na tinig.

Verse 158

गर्भाष्टमे पिता मह्यं वर्षे मृत्युं गतस्ततः । ततः सा तं समादाय जननी मे पतिव्रता । मां त्यक्त्वा दुःखितं दीनं प्रविष्टा हव्यवाहनम्

“Noong ikawalong taon ko, namatay ang aking ama. Pagkaraan, ang aking ina—tapat sa kanyang asawa—ay dinala siya sa ritwal ng pagluluksa; at iniwan akong lugmok sa dalamhati at kawalan, saka pumasok sa banal na apoy.”

Verse 159

अहं वैराग्यमापन्नस्तीर्थयात्रां समाश्रितः । बालभावे पितुर्दुःखात्तापसैरपरैः सह

Kaya nga, napasok ako sa vairāgya, ang paglayo sa pagnanasa; mula pagkabata, sa dalamhati para sa aking ama, sumandig ako sa paglalakbay-pananampalataya sa mga tīrtha, kasama ang iba pang mga asceta.

Verse 160

न मया पठितो वेदो न च शास्त्रं निरूपितम् । तीर्थयात्रापरोऽहं च समायातो भवत्पुरम्

Hindi ko napag-aralan ang Veda, ni nasuri ang mga śāstra; tanging sa paglalakbay sa mga tīrtha ako nakatuon, kaya narito ako sa inyong lungsod.

Verse 161

अभद्रेण सुभद्रेण श्वशुरेण दुरात्मना । एतज्जानाम्यहं विप्रा गोत्रं वासिष्ठमेव वा

O mga Brāhmaṇa, ito lamang ang nalalaman ko—na sinabi ng masamang biyenan kong si Abhadra, anak ni Subhadra—na ang aking gotra ay Vāsiṣṭha.

Verse 162

अथैकप्रवरो देशो गौडो मधुपुरं पुरम् । ततस्ते ब्राह्मणाः प्रोचुर्यस्य नो ज्ञायते कुलम् । तस्य शुद्धिः प्रदातव्या धटद्वारेण केवला

Pagkaraan (aniya): “Ang aking lupain ay Gauḍa, ang lungsod ay Madhupura, at iisa lamang ang aking pravara.” Kaya sinabi ng mga Brāhmaṇa: “Sa taong di nalalaman ang angkan, ang paglilinis ay dapat ibigay sa pamamagitan lamang ng ritwal na tinatawag na ‘sa pintuan ng dhaṭa’.”

Verse 163

स त्वं धटं समारुह्य ब्राह्मण्यार्थं च केवलम् । शुद्धिं प्राप्य ततो भोगान्भुंक्ष्वात्रस्थोऽपि केवलम्

Kaya nga, umakyat ka sa dhaṭa na iyon para lamang sa layuning makamtan ang katayuang Brāhmaṇa; matapos makamit ang paglilinis, saka mo tanggapin at kainin ang nararapat na ikabubuhay mo rito rin, ayon sa tuntunin lamang.

Verse 164

सोऽब्रवीत्साहसं कृत्वा सर्वानेव द्द्विजोत्तमान् । प्रतिगृह्णाम्यहं कामं तप्तमाषकमेव च

Pagkaraan ay nagsalita siya—pinatatag ang loob—sa harap ng lahat ng pinakadakila sa mga dwija: “Handa kong tanggapin ang pagsubok na ito ayon sa aking pasya; kahit ang māṣaka na pinainit na naglalagablab (taptamāṣaka) ay tatanggapin ko rin.”

Verse 165

प्रविशामि हुताशं वा भक्षयिष्याम्यहं विषम्

“Kung kailangan, papasok ako sa apoy, o iinumin ko ang lason.”

Verse 166

किं पुनर्धटदिव्यं च क्रियमाणे सुखावहम् । ब्राह्मणस्य कृते विप्राश्चित्ते नो मामके घृणा

“Lalo pa nga kapag isinasagawa ang banal na pagsubok ng ghaṭa na nagdudulot ng pagpapala at kaginhawahan! O mga brāhmaṇa, huwag sanang magkaroon ng paghamak sa inyong puso laban sa akin; ito’y ginawa para sa kapakanan ng isang brāhmaṇa.”

Verse 167

अथ ते ब्राह्मणास्तस्य धटारोहणसंभवम् । शुद्धिं निर्दिश्य वारं च सूर्यस्य च ततः परम् । जग्मुः स्वंस्वं गृहं सर्वे सोऽपि विप्रोंऽत्यजो द्विजाः

Pagkaraan, ang mga brāhmaṇa ay nagtakda ng paglilinis na nagmumula sa ritwal ng pag-akyat sa ghaṭa, at itinuro rin ang nararapat na pagtalima/ araw na ukol kay Sūrya. Pagkatapos nito, umuwi silang lahat sa kani-kanilang tahanan. At ang “vipra” na iyon—na nahayag na isang antyaja—ay naiwan, O mga dwija.

Verse 168

ततः प्राह निजां भार्यां रहस्ये नृपसत्तम । ज्ञातोऽहं ब्राह्मणैः सर्वैरंत्यजातिसमुद्भवः । देशातरं गमिष्यामि त्वमागच्छ मया सह

Pagkaraan, palihim niyang sinabi sa sariling asawa: “O pinakamainam sa mga hari, nakilala na ako ng lahat ng brāhmaṇa na ako’y isinilang sa lahing antyaja. Aalis ako patungo sa ibang lupain; sumama ka sa akin.”

Verse 169

भार्योवाच । अहमग्निं प्रवेक्ष्यामि न यास्यामि त्वया सह । पापबुद्धे पतिष्यामि न चाहं नरकाग्निषु

Wika ng asawa: “Papasok ako sa apoy; hindi ako sasama sa iyo. O masamang-isip—hayaan mong dito ako bumagsak (mamatay); hindi ako mahuhulog sa apoy ng impiyerno.”

Verse 170

बुध्यमाना न सेविष्ये त्वामंत्यजसमुद्भवम् । पाप संदूषितं सर्वं त्वयैतत्स्थानमुत्तमम्

“Ngayong nauunawaan ko na, hindi na ako mananatili sa iyo—ikaw na isinilang sa lahing antyaja. Dahil sa iyo, ang buong dakilang pook na ito ay nadungisan ng kasalanan.”

Verse 171

तथा मम पितुर्हर्म्यं संवत्सरप्रयाजिनः । तस्माद्द्रुततरं गच्छ यावन्नो वेत्ति कश्चन

“At iwasan mo rin ang sambahayan ng aking ama—siya’y nagpanatili ng mga handog na tumagal ng isang taon. Kaya umalis ka nang mas mabilis, bago pa may makaalam.”

Verse 172

नो चेत्पापसमाचार संप्राप्स्यसि महाऽपदम्

“Kung hindi, O taong may makasalanang asal, daranasin mo ang malaking kapahamakan.”

Verse 173

ततो निशामुखे प्राप्ते कौपीनावरणान्वितः । नष्टोऽभीष्टां दिशं प्राप्य तदा जीवितजाद्भयात्

Pagkaraan, nang dumating ang dapithapon ng gabi, tanging bahag ang suot niya, palihim siyang lumisan at narating ang nais niyang dako—sapagkat noon ay takot siya para sa sarili niyang buhay.