Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

सूत उवाच । द्वितीये दिवसे प्राप्ते यज्ञकर्मसमुद्भवे । द्वादश्यामभवत्तत्र शृणुध्वं तद्द्विजोत्तमाः । वृत्तान्तं सर्वदेवानां महाविस्मयकारकम्

Transliteration

sūta uvāca | dvitīye divase prāpte yajñakarmasamudbhave | dvādaśyāmabhavattatra śṛṇudhvaṃ taddvijottamāḥ | vṛttāntaṃ sarvadevānāṃ mahāvismayakārakam

Translation

Wika ni Sūta: Nang dumating ang ikalawang araw—sa pag-usad ng mga gawaing yajña—doon ay naging araw ng Dvādaśī. Makinig kayo, O pinakamahuhusay na brāhmaṇa, sa isang pangyayaring ukol sa lahat ng mga deva, lubhang kahanga-hanga.

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• द्वितीये: on the second
• द्वितीये: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वितीय (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषणम्

• दिवसे: day
• दिवसे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिवस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• प्राप्ते: having arrived; when (it) came
• प्राप्ते: Adhikarana (Locative absolute/सति-सप्तमी)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु) → प्राप्त (कृदन्त/भूतकृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सति-सप्तमी (when it had arrived)

• यज्ञकर्मसमुद्भवे: at the commencement/arising of the sacrificial acts
• यज्ञकर्मसमुद्भवे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ + कर्म + समुद्भव (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः; सति-सप्तमी-सम्बद्धम् (at the arising of the sacrificial rite)

• द्वादश्याम्: the twelfth lunar day (Dvādaśī)
• द्वादश्याम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्वादशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (द्वादशी-तिथि)

• अभवत्: occurred; was
• अभवत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Place/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (there)

• शृणुध्वम्: listen
• शृणुध्वम्: Kriya (Injunction/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (that)

• द्विजोत्तमाः: O best of the twice-born
• द्विजोत्तमाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज + उत्तम (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—कर्मधारयः (श्रेष्ठा द्विजाः)

• वृत्तान्तम्: account; narrative
• वृत्तान्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृत्तान्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सर्वदेवानाम्: of all the gods
• सर्वदेवानाम्: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: सर्व + देव (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (सर्वेषां देवानाम्)

• महाविस्मयकारकम्: causing great astonishment
• महाविस्मयकारकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा + विस्मय + कारक (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्; समासः—तत्पुरुषः (great-wonder-causing)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijottamāḥ (assembled brāhmaṇas)

Visual Art Cues

Scene: Sūta addressing an attentive circle of brāhmaṇas; behind the narration, a symbolic tableau of the second day of yajña on Dvādāśī with devas gathering in the sky.

Characters & Entities

• Sūta
• Dvādaśī
• Devas
• Yajña

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred time (tithi) and sacred action (yajña) converge, and divine wonder manifests where dharma is performed in a consecrated place.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The continuing setting is the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya within Nāgara-khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct injunction; it situates the rites on Dvādaśī and introduces a devas-related marvel occurring during the yajña.