Adhyaya 14
Sa kabanatang ito na isinalaysay ni Sūta, inihaharap ang isang aral tungkol sa kabanalan ng pag-ikot (pradakṣiṇā) sa Cāmatkārapura. Isang dukhang vaiśya na pipi ang nabubuhay bilang pastol ng baka. Sa buwan ng Caitra, sa araw ng caturdaśī ng kṛṣṇapakṣa, may isang hayop na naligaw nang hindi niya namamalayan. Inakusahan siya ng may-ari at inutusang ibalik agad; sa takot, umalis ang pastol na walang pagkain, may tungkod sa kamay, at naghanap sa gubat sa pagsunod sa bakas ng paa. Sa paghahanap, hindi niya sinasadya na nalibot ang buong hangganan ng Cāmatkārapura—isang pradakṣiṇā na naganap nang di sinasadya. Pagsapit ng dulo ng gabi, natagpuan niya ang hayop at naibalik ito. Ipinapaliwanag ng teksto na ang sandaling iyon sa kalendaryo ay panahon ng pagdalo ng mga deva sa mga banal na pook, kaya lalo pang lumalakas ang bunga ng kabutihang gawa. Kalaunan, ang pastol (nag-aayuno, nananatiling tahimik/mauna, hindi naligo) at ang hayop ay namatay sa takdang panahon; ang pastol ay muling isinilang bilang anak ng hari ng Daśārṇa, taglay ang alaala ng dating buhay. Bilang hari, taun-taon siyang bumabalik kasama ang isang ministro upang isagawa ang pradakṣiṇā nang may layon—naglalakad, nag-aayuno, at nag-iingat ng mauna. Dumating ang mga pantas sa isang pāpa-haraṇa tīrtha na iniuugnay kay Viśvāmitra at nagtanong kung bakit sa ritong ito siya natatanging deboto gayong maraming tīrtha at templo. Isiniwalat ng hari ang salaysay ng nakaraang buhay; pinuri siya ng mga pantas at sila man ay nagsagawa ng pradakṣiṇā at nagkamit ng pambihirang siddhi, na sinasabing mahirap makuha kahit sa pamamagitan ng japa, yajña, dāna, at iba pang paglilingkod sa tīrtha. Sa huli, ang hari at ang ministro ay naging mga nilalang na makalangit, nakikita na parang mga bituin sa langit, bilang patunay ng phala ng pagsamba sa Cāmatkārapura.
Shlokas
Verse 1
। सूत उवाच । यदन्यत्तत्र सञ्जातमाश्चर्यं द्विजसत्तमाः । तदहं कीर्तयिष्यामि रहस्यं हृदि संस्थितम्
Wika ni Sūta: O pinakamainam sa mga dwija, ang iba pang kababalaghang naganap doon—yaon ay ipahahayag ko ngayon, isang lihim na matagal nang nananahan sa aking puso.
Verse 2
चमत्कारपुरे कश्चिद्वैश्यजातिसमुद्भवः । बभूव पुरुषो मूको दरिद्रेण समन्वितः
Sa Camatkārapura ay may isang lalaki, isinilang sa angkan ng Vaiśya; siya’y pipi at pasan ang kahirapan.
Verse 3
यो दौःस्थ्यात्सर्वलोकानां करोति पशुरक्षणम् । कुटुम्बभरणार्थाय संतुष्टो येनकेनचित्
Dahil sa karalitaan, naglingkod siya sa mga tao sa pagbabantay ng kanilang mga baka; at upang buhayin ang pamilya, nasiyahan siya sa anumang munting dumarating sa kanya.
Verse 4
कदाचिद्रक्षतस्तस्य पशूंस्तान्वनभूमिषु । पशुरेको विनिष्क्रांतः स्वयूथात्तृणलोभतः
Minsan, habang binabantayan niya ang mga hayop sa mga gubat na lupain, may isang hayop na lumihis sa sariling kawan dahil sa pagnanasa sa damo.
Verse 5
कृष्ण पक्षे चतुर्दश्यां चैत्रमासे द्विजोत्तमाः । न तदा लक्षितस्तेन गच्छमानो यदृच्छया
O pinakamainam sa mga dwija, sa ika-labing-apat na araw ng madilim na kalahati ng buwan ng Caitra, ang hayop na iyon ay gumala nang di-sinasadya, at noon ay hindi niya napansin.
Verse 6
अथ यावद्गृहं प्राप्तः स मूकः पशुपालकः । तावत्तस्य च गोः स्वामी भर्त्सयन्समुपागतः
Pagkaraan, nang makauwi na ang piping pastol ng baka, lumapit agad ang may-ari ng baka at siya’y pinagalitan.
Verse 7
किं पाप न समायातः पशुरेकोऽद्य नो यथा । नूनं त्वया हतः सोऽपि विक्रीतोऽपिहितोऽथवा । तस्मा दानय मे क्षिप्रं निराहारोऽपि गां त्वरात्
“Hoy, makasalanan! Bakit ni isa sa aking mga hayop ay hindi nakauwi ngayon? Tiyak na pinatay mo iyon, o ipinagbili, o itinago. Kaya agad mo akong bigyan ng isang baka—kahit hindi ka pa kumakain, magmadali!”
Verse 8
तच्छ्रुत्वा भयसंत्रस्तः स मूकः पशुपालकः । निष्क्रांतो यष्टिमादाय निराहारोऽपि मन्दिरात्
Pagkarinig noon, ang piping pastol ay nanginig sa takot; lumabas siya ng bahay na tangan ang kanyang tungkod—kahit hindi pa kumakain.
Verse 9
ततोऽरण्यं समासाद्य वीक्षांचक्रे समंततः । सूक्ष्मदृष्ट्या स दुर्गाणि गहनानि वनानि च
Pagdating sa gubat, naghanap siya sa lahat ng dako nang may matalas na pag-iingat, sinuyod ang mahihirap na daanan at masinsing kakahuyan.
Verse 10
अथ तेन क्वचिद्दृष्टं पदं तस्य पशोः स्फुटम् । अटव्यां भ्रममाणेन परिज्ञातं च कृत्स्नशः
Pagkaraan, sa isang dako ay malinaw niyang nakita ang bakas ng paa ng hayop na iyon; at sa paglibot sa gubat, lubos niyang naunawaan ang tinahak nitong landas.
Verse 11
ततश्च तत्पदान्वेषी स जगाम वनाद्वनम् । चमत्कारपुरस्यास्य समंताद्द्विजसत्त माः
Pagkaraan, sa paghahanap sa mga bakas na iyon, siya’y naglakad mula gubat hanggang gubat, sa palibot ng pook na tinatawag na Cāmatkārapura, O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang.
Verse 12
एवं प्रदक्षिणा तस्य जाता पशुदिदृक्षया । स्थानस्य चैव निर्वेशे पशोश्चापिद्विजोत्तमाः
Kaya nito, dahil sa pagnanais niyang makita (mabawi) ang hayop, nauwi siya sa paggawa ng pradakṣiṇā—pag-ikot na banal—na siniyasat ang buong sakop ng pook at pati ang kinaroroonan ng hayop, O pinakamataas sa mga dalawang-ulit na isinilang.
Verse 13
प्रदक्षिणावसाने च पशुर्लब्धो हि तेन सः । निशांतेऽथ गृहं नीत्वा स्वामिने विनिवेदितः
At nang matapos ang pradakṣiṇā, tunay ngang natagpuan niya ang hayop. Pagdating ng dulo ng gabi, dinala niya ito sa bahay at iniharap sa may-ari nito.
Verse 14
चैत्रे पुण्यतमे मासि कृष्णपक्षे चतुर्दशीम् । क्षेत्रे पुण्यतमे देवास्तीर्थान्या यांति सर्वशः
Sa buwang Caitra na lubhang mapagpala, sa ika-labing-apat na araw ng madilim na kalahati (kṛṣṇa-pakṣa), sa pinakabanal na kṣetra, ang mga deva mula sa lahat ng dako ay dumarating sa mga tīrtha.
Verse 15
एवमज्ञानभावेन कृता ताभ्यां प्रदक्षिणा । पशुपालपशुभ्यां वै सुपुण्ये तत्र वासरे
Kaya nito, kahit sa kalagayang di-namamalayan, ang pastol at ang hayop ay tunay na nagsagawa ng pradakṣiṇā na iyon sa araw na lubhang mapagpala roon.
Verse 16
निराहारस्य मूकस्य साहारस्य पशोस्तथा
—tungkol sa pipi na nag-aayuno, at gayundin sa hayop na pinakain—
Verse 17
विना स्नानेन भक्षाच्च दैवाद्द्विजवरोत्तमाः । ततः काले व्यतिक्रांते कियन्मात्रे स्वकर्मतः । उभौ पंचत्वमापन्नौ पृथक्त्वेनायुषः क्षये
O pinakamainam sa mga dalawang-ulit-isinilang, nang walang paliligo at walang pagkain—sa bisa ng tadhana—pagkaraan ng ilang panahon, ayon sa sariling karma, kapwa sila umabot sa “limang-wakas,” ang kamatayan, nang magkahiwalay, nang maubos ang kani-kanilang buhay.
Verse 18
ततश्च पशुपालस्तु दशार्णाधिपतेः सुतः । संजातस्तत्प्रभावेन पूर्वजातिमनुस्मरन्
Pagkaraan, ang pastol na iyon, sa bisa ng kapangyarihan ng banal na tīrtha/pagsasagawa, ay isinilang bilang anak ng pinuno ng Daśārṇa, na inaalala ang dating kapanganakan.
Verse 20
अथागत्य स राजेंद्रस्तेनैव सह मंत्रिणा । कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां पुरस्तस्याः प्रदक्षिणाम्
Pagkaraan, dumating doon ang panginoon ng mga hari kasama ang gayunding ministro; sa ika-labing-apat na araw ng madilim na kalahati (Kṛṣṇa-pakṣa), isinagawa niya ang pradakṣiṇā sa harap ng banal na presensiya na iyon.
Verse 21
चक्रे संवत्सरस्यांते श्रद्धया परया युतः । निराहारश्च मौनेन पदातिर्द्विजसत्तमाः
O pinakamainam sa mga brāhmaṇa, sa pagtatapos ng taon ay isinagawa niya iyon nang may sukdulang pananampalataya—nag-aayuno, nagtatangan ng mauna (banal na pananahimik), at naglalakad nang paa.
Verse 22
एकदा तत्र चाऽयाता मुनयः शंसितव्रताः । तीर्थे पापहरे पुण्ये विश्वामित्रसमुद्भवे
Minsan, dumating doon ang mga muni na bantog sa kanilang banal na panata—sa sagradong tīrtha na nag-aalis ng kasalanan, puspos ng kabutihan, na nagmula kay Viśvāmitra.
Verse 23
याज्ञवल्क्यो भरद्वाजः शुनःशेपोऽथ गालवः । देवलो भागुरिर्धौम्यः कश्य पश्च्यवनो भृगुः
Sina Yājñavalkya, Bharadvāja, Śunaḥśepa at Gālava; sina Devala, Bhāguri, Dhaumya, Kaśyapa, Cyavana at Bhṛgu—ang mga muning ito ang dumating doon.
Verse 24
तथान्ये शंसिताऽत्मानो ब्रह्मचर्यपरायणाः । तीर्थयात्राप्रसंगेन तस्मिन्क्षेत्रे समागताः
Gayundin, dumating sa banal na pook na iyon ang iba pang mga taong may pagpipigil-sa-sarili—pinupuri sa asal at nakatuon sa brahmacarya—na nahikayat sa paglalakbay-pananampalataya sa mga tīrtha.
Verse 25
तान्दृष्ट्वा स महीपालः प्रणिपत्य कृतांजलिः । यथाज्येष्ठं यथाश्रेष्ठं पूजयामास भक्तितः
Pagkakita sa kanila, ang hari ay yumukod at nagpatirapa na magkadikit ang mga palad; at ayon sa katandaan at kadakilaan ng bawat isa, pinarangalan at sinamba niya sila nang may debosyon.
Verse 26
ततस्तेषां स मध्ये च संनिविष्टो महीपतिः । तथागतः स भूपालः सर्वै स्तैश्चाभिनंदितः
Pagkatapos, umupo ang hari sa gitna nila; at nang siya’y makapiling nila, ang pinunong iyon ay sinalubong at pinuri ng lahat.
Verse 27
ततश्चक्रुः कथा दिव्या मुनयस्ते महीपतेः । पुरतो मुनिमुख्यानां चरितानि महात्मनाम्
Pagkaraan, ang mga pantas na rishi ay nagsalaysay sa hari ng mga banal at makalangit na salaysay—mga buhay at gawa ng mga dakilang kaluluwa, na pinakamarangal sa mga asceta.
Verse 28
राजर्षीणां पुराणानां धर्मशास्त्रसमुद्भवाः । आनंदं तस्य राजर्षेर्जनयंतो द्विजोत्तमाः
Ang mga pinakadakilang dwija, na humango sa mga Purāṇa at dharma-śāstra tungkol sa mga rajarishi, ay nagdulot ng galak sa rajarishi sa pamamagitan ng kanilang mga aral.
Verse 29
अथ क्वाऽपि कथांते स पार्थिवस्तैर्महर्षिभिः । पृष्टः कौतूहलाविष्टैर्दत्त्वा श्रौतीस्तदाशिषः
At nang maglaon, sa isang sandali nang matapos ang pag-uusap, ang hari—pagkaraang magbigay ng mga pagpapala ayon sa paraang Veda—ay tinanong ng mga dakilang rishi na puspos ng pag-uusisa.
Verse 30
ऋषय ऊचुः । वर्षेवर्षे महीपाल त्वमत्राऽगत्य यत्नतः । करोषि मंत्रिणा सार्धं पुरस्याऽस्य प्रदक्षिणाम्
Wika ng mga rishi: “O hari, taon-taon kang dumarating dito nang may pag-iingat, at kasama ang iyong ministro ay isinasagawa mo ang pradakṣiṇā, ang pag-ikot na may pagsamba sa lungsod na ito.”
Verse 31
अस्मिन्क्षेत्रे सुतीर्थानि संति पार्थिवसत्तम । तथाऽन्यानि प्रसिद्धानि देवतायतनानि च
“O pinakamainam sa mga hari, sa banal na pook na ito ay may mga dakilang tīrtha; at mayroon ding iba pang tanyag na dambana—mga templo na tahanan ng mga diyos.”
Verse 32
आदरस्तेषु वै राजन्नास्ति स्वल्पो ऽपि कर्हिचित् । एतन्नः कौतुकं जातं न चेद्गुह्यं प्रकीर्तय
O hari, ang iyong paggalang sa kanila ay hindi kailanman nababawasan kahit bahagya. Ito ang nagbangon ng aming pag-uusisa—kung hindi ito lihim, ipaliwanag mo sa amin.
Verse 33
सूत उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा विनयाऽवनतः स्थितः । स प्रोवाच वचो भूपः किंचिद्व्रीडासमन्वितः
Sinabi ni Sūta: Nang marinig ang kanilang mga salita, tumindig ang hari na may kababaang-loob, nakayuko sa pagkamahinahon; saka siya sumagot, na may bahagyang pangingiming may hiya.
Verse 34
यत्पृष्टोऽस्मि द्विजश्रेष्ठा युष्माभिः सांप्रतं मम । तद्गुह्यं न मयाऽख्यातं कस्यचिद्धरणीतले
“O pinakadakila sa mga dvija, ang itinatanong ninyo sa akin ngayon—ang lihim na ito’y hindi ko pa naihahayag kaninuman sa ibabaw ng lupa.”
Verse 35
तथाऽपि हि प्रकर्तव्यं युष्माकं सत्यमेव हि । अपि गुह्यतमं चेत्स्याच्छृण्वंतु मुनिसत्तमाः
“Gayunman, dapat at nararapat tuparin ang inyong kahilingan, sapagkat ito’y totoo at wasto. Kahit ito’y pinakalihim, makinig nawa ang mga dakilang muni.”
Verse 36
सूत उवाच । ततः स कथयामास पूर्वजातिसमुद्भवम् । वृत्तांतं तन्मुनींद्राणां तेषां ब्राह्मणसत्तमाः
Sinabi ni Sūta: Pagkaraan nito, O pinakamainam sa mga Brāhmaṇa, isinalaysay niya ang salaysay na nag-ugat sa isang dating kapanganakan—ang buong pangyayari tungkol sa mga dakilang pantas na iyon.
Verse 37
यथा नष्टः पशुस्तस्य कृता यद्वदवेक्षणा । यथा प्रदक्षिणा जाता चमत्कारपुरस्य तु
Kung paanong natagpuan ang nawalang hayop niya at kung paanong isinagawa ang paghahanap; at kung paanong naganap ang pradakṣiṇā, ang banal na pag-ikot sa Camatkārapura.
Verse 38
जातिस्मृतिर्यथा जाता प्राक्तनी तत्प्रभावतः । राज्यप्राप्तिर्विभूतिश्च तथेष्टाप्तिः पदेपदे
Kung paanong sa bisa nito ay sumibol ang pag-alaala sa dating kapanganakan (jātismṛti); kung paanong nakamtan ang paghahari at kasaganaan; at gayundin, kung paanong ang minimithing biyaya ay dumarating sa bawat hakbang.
Verse 39
तच्छ्रुत्वा मुनयः सर्वे प्रहृष्टाः पृथिवीपतेः । आशीर्वादान्बहून्दत्त्वा साधुसाध्विति चाऽब्रुवन्
Pagkarinig nito, nagalak ang lahat ng mga muni para sa panginoon ng lupa; nagkaloob sila ng maraming pagpapala at nagsabi, “Sādhu! Sādhu!”
Verse 40
समुत्थाय ततश्चक्रुः पुरस्तस्याः प्रदक्षिणाम् । यथोक्तविधिना सर्वे श्रद्धया परया युताः
Pagkatapos, tumindig sila at ang lahat ay nagsagawa ng pradakṣiṇā sa harap Niya ayon sa itinakdang ritwal, na bawat isa’y puspos ng pinakadakilang pananampalataya.
Verse 41
गताश्च परमां सिद्धिं तत्प्रभावात्सुदुर्लभाम् । जपयज्ञप्रदानैर्या तीर्थसेवादिकैरपि
At sa bisa nito, nakamit nila ang kataas-taasang siddhi na napakahirap makuha—kahit sa pamamagitan ng japa, yajña, pag-aalay ng kaloob, o paglilingkod sa mga tīrtha at iba pang banal na gawain.
Verse 42
सोऽपि राजा स मन्त्री च जातौ वैमानिकौ सुरौ । अद्याऽपि तौ हि दृश्येते तारारूपौ नभस्तले
Ang haring iyon at ang kaniyang ministro ay muling isinilang bilang mga diyos sa langit na naglalakbay sa karwaheng panghimpapawid; hanggang ngayon ay nakikita pa sila sa kalangitan bilang anyong mga bituin.