Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 88

Devanagari script

हा प्रिये मृगशावाक्षि मम प्राणविनाशिनि । मां मुक्त्वाऽद्य प्रियं कांतं क्व गतासि शुभानने

Transliteration

hā priye mṛgaśāvākṣi mama prāṇavināśini | māṃ muktvā'dya priyaṃ kāṃtaṃ kva gatāsi śubhānane

Translation

“Ay, minamahal ko—may matang gaya ng usa—ikaw na pumuksa sa aking hininga ng buhay! Iniwan mo ako ngayon, ang iyong mahal na asawa; saan ka nagtungo, O mapalad ang mukha?”

Word by Word

• हा: alas!
• हा: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Indeclinable
• Root: हा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विस्मय/शोकसूचक उद्गार (interjection)

• प्रिये: O beloved
• प्रिये: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन (vocative/सम्बोधन), एकवचन

• मृग-शाव-अक्षि: O fawn-eyed one
• मृग-शाव-अक्षि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मृग (प्रातिपदिक) + शाव (प्रातिपदिक) + अक्षि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (उपमान/षष्ठीभाव: ‘fawn-like eyes’); स्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन, एकवचन

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम

• प्राण-विनाशिनि: O destroyer of my life
• प्राण-विनाशिनि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक) + विनाशिन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कर्मधारय/षष्ठीभाव: ‘destroyer of (my) life-breaths’); स्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन, एकवचन

• माम्: me
• माम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; सर्वनाम

• मुक्त्वा: having left
• मुक्त्वा: Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund)

• अद्य: today/now
• अद्य: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (temporal adverb)

• प्रियम्: beloved
• प्रियम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; ‘कान्तम्’ इत्यस्य विशेषण

• कान्तम्: husband/lover
• कान्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कान्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• क्व: where?
• क्व: Adhikarana (Place/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्व (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रश्नार्थक (interrogative adverb of place)

• गता: gone
• गता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; ‘असि’ इत्यनेन सह परिप्रयोग

• असि: are
• असि: Kriya (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (present); परस्मैपद; मध्यमपुरुष, एकवचन

• शुभ-आनने: O fair-faced one
• शुभ-आनने: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शुभ (प्रातिपदिक) + आनन (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (‘beautiful-faced’); स्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन, एकवचन

Speaker

Anarta-adhipati (the king; husband of Damayantī, lamenting)

Visual Art Cues

Scene: The king, now upright, cries out with arms extended into empty space, calling his beloved by endearing epithets; attendants stand back, stunned.

Characters & Entities

• Damayantī
• Anarta (kingdom/region)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Attachment and separation can overwhelm even a ruler; the Purāṇic frame urges steadiness and dharmic endurance amid grief.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader chapter belongs to the Śrīhāṭakeśvara-kṣetra māhātmya within the Nāgara-khaṇḍa (tīrtha-glorification context).

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it is a lament within the kṣetra-māhātmya narrative.