Adhyaya 23

Verse 1

नारद उवाच । ततश्च शैलजा देवी चिक्रीड सुभगा तदा । देवगंधर्वकन्याभिर्नगकिंनरसंभवाः । मुनीनां चापि याः कन्यास्ताभिः सार्धं च शोभना

Wika ni Nārada: Pagkaraan nito, ang pinagpalang Diyosa na si Śailajā (Pārvatī), maningning sa kagandahan, ay naglaro nang masaya kasama ang mga dalagang mula sa mga Deva at Gandharva, yaong isinilang sa mga espiritu ng bundok at sa mga Kiṃnara, at gayundin ang mga anak na babae ng mga muni—lahat ay magkakasamang maringal at kaaya-aya.

Verse 2

कदाचिदथ मेरुस्थो वासवः पांडुनंदन । सस्मारा मां ययौ चाहं संस्मृतो वासवं तदा

Minsan, habang si Vāsava (Indra) ay nasa Bundok Meru, O anak ni Pāṇḍu, naalaala niya ako; at ako rin, nang matawag sa pag-alaalang iyon, ay nagtungo kay Vāsava sa sandaling yaon.

Verse 3

मां दृष्ट्वा च सहस्राक्षः समुत्थायातिहर्षितः । पूजयामास तां पूजां प्रतिगृह्याहमब्रुवम्

Nang makita niya ako, ang may sanlibong mata (Indra) ay tumindig, labis ang galak. Sinamba niya ako; at matapos kong tanggapin ang pagsambang iyon, ako’y nagsalita.

Verse 4

महासुर महोन्मादकालानल दिवस्पते । कुशलं विद्यते कच्चिच्च नंदसि

O panginoon ng araw (Indra), manlulupig ng mga dakilang Asura, gaya ng nagngangalit na apoy ng Panahon sa digmaan—nananatili ba ang kagalingan? At ikaw ba’y nasisiyahan at payapa?

Verse 5

पृष्टस्त्वेवं मया शक्रः प्रोवाच वचनं स्मयन् । कुशलस्यांकुरस्तावत्संभूतो भुवनत्रये

Nang tanungin ko siya nang gayon, si Śakra (Indra) ay sumagot na may ngiti: “Tunay nga, ang unang usbong ng kagalingan ay sumibol na sa tatlong daigdig.”

Verse 6

तत्फलोदयसंपत्तौ तद्भवान्संस्मृतो मुने । वेत्सि सर्वमतं त्वं वै तथापि परिनोदकः

Nang sumibol ang masaganang bunga ng pagpapala, naalaala kita, O pantas. Tunay mong nalalaman ang lahat ng pananaw; gayunman, patuloy kang nagtatanong upang mag-udyok at gumabay.

Verse 7

निर्वृतिं परमां याति निवेद्यार्थं सुहृज्जने

Nararating ng tao ang pinakamataas na kapanatagan kapag ipinahahayag ang layunin sa lupon ng mga tunay na kaibigan.

Verse 8

तद्भवाञ्छैलजां देवीं शैलंद्रं शैलवल्लभाम् । हरं संभावय वरं यन्नान्यं रोचयंति ते

Kaya nga, ipagkaloob mo at isakatuparan ang pag-iisang ito: nawa’y piliin ni Śailajā—ang Diyosa, sinta ng Panginoon ng Bundok—si Hara (Śiva) bilang dakilang mapapangasawa, sapagkat wala nang iba ang nakalulugod sa kanya.

Verse 9

ततस्तद्वाक्यमाकर्ण्य गतोऽहं शैलसत्तमम् । ओषधिप्रस्थनिलयं साक्षादिव दिवस्पतिम्

Pagkarinig sa kanyang mga salita, nagtungo ako sa pinakadakilang bundok na yaon, sa tahanan sa talampas na nababalutan ng mga halamang-gamot, na wari’y naroon sa harap ang Panginoon ng araw.

Verse 10

तत्र हैमे स्वयं तेन महाभक्त्या निवेदिते । महासने पूजितोहमुपविष्टो महासुखम्

Doon, sa ginintuang upuang inihandog niya mismo nang may dakilang debosyon, ako’y pinarangalan ayon sa nararapat at naupo sa maringal na luklukan sa lubos na kapanatagan.

Verse 11

गृहीतार्घ्यं ततो मां च पप्रच्छ श्लक्ष्णया गिरा । कुशलं तपसः शैलः शनैः फुल्लाननांबुजः

Matapos tanggapin ang handog na arghya, marahan niya akong tinanong sa banayad na tinig. Ang bundok na yaon—matatag sa tapasya—unti-unting nagliwanag, at ang mukha niyang tulad ng lotus ay namukadkad sa galak.

Verse 12

अहमप्यस्य तत्प्रोच्य प्रत्यवोचं गिरीश्वरम् । त्वया शैलेंद्र पूर्वां वाप्यपरां च दिशं तथा

Pagkasagot ko sa kanyang mga salita, ako nama’y nagsalita sa panginoon ng mga bundok: “O hari ng mga taluktok, sa pamamagitan mo ang silangan—at gayundin ang kanluran—ay napaglingkuran at naitaguyod nang nararapat.”

Verse 13

अवगाह्य स्थितवता क्रियते प्राणिपालना । अहो धन्योसि विप्रेंद्राः साहाय्येन तवाचल

Sa mga lumalapit at nananahan sa iyong kanlungan, natutupad ang pag-iingat sa mga nilalang. Tunay, O bundok, ikaw ay pinagpala—sapagkat sa iyong pagtangkilik, maging ang pinakadakilang mga brāhmaṇa ay napapanatili.

Verse 14

तपोजपव्रतस्नानौः साध्यंत्यात्मनः परम् । यज्ञांगसाधनैः कांश्चित्कंदादिफलदानतः

Sa pamamagitan ng tapasya, pagbigkas ng mantra (japa), mga panata (vrata), at banal na pagligo, natatamo ng tao ang pinakamataas na kabutihan ng Sarili. At sa pagbibigay ng mga kailangan na nagsisilbing mga sangkap ng yajña—mga ugat, bunga, at iba pa—nagkakamit din ng kabutihang-loob at gantimpala.

Verse 15

त्वं समुद्धरसि विप्रान्किमतः प्रोच्यते तव । अन्येऽपि जीव बहुधात्वामुपाश्रित्य भूधर

Itinataguyod at pinananatili mo ang mga brāhmaṇa—ano pa ang dapat sabihin upang purihin ka? Tunay, O tagapasan ng lupa, marami pang ibang nilalang ang nabubuhay sa iba’t ibang paraan sa pagkanlong sa iyo.

Verse 16

मुदिताः प्रतिवर्तंते गृहस्थमिव प्राणिनः । शीतमातपवर्षांश्च क्लेशान्नानाविधान्सहन्

Ang mga nilalang ay nagbabalik sa Iyo nang may galak, na wari’y umuuwi sa tahanan ng isang maybahay; tinitiis nila ang sari-saring hirap—lamig, init, at mga pag-ulan.

Verse 17

उपाकरोषि जंतूनामेवंरूपा हि साधवः । किमतः प्रोच्यते तुभ्यं धन्यस्त्वं पृथिवीधर

Ikaw ay tumutulong sa mga nilalang—ganyan nga ang likas na ugali ng mga banal at matuwid. Ano pa ang masasabi sa Iyo? Mapalad Ka, O bundok na nagdadala ng daigdig.

Verse 18

कंदरं यस्य चाध्यास्ते स्वयं तव महेश्वरः । इत्युक्तवति वाक्यं च यथार्थं मयिफाल्गुन

“Ang yungib na tinitirhan mismo ni Maheśvara—iyan ang sarili mong banal na tahanan.” Nang sabihin niya iyon, napatunayang totoo ang kanyang mga salita sa aking karanasan, O Phālguna.

Verse 19

हिमशैलस्य महिषी मेना आगाद्दिदृक्षया । अनुयाता दुहित्रा च स्वल्पाश्च परिचारिकाः

Dumating si Menā, ang reyna ng Himalaya, na nagnanais na makita (Siya). Kasama niya ang kanyang anak na babae at iilan lamang na mga alalay.

Verse 20

लज्जयानतसर्वांगी प्रविवेश सदो महत् । ततो मां शैलमहिषी ववंदे प्रणिपत्य सा

Sa hiya, yumukod ang buo niyang katawan at pumasok sa dakilang bulwagan. Pagkaraan, ang Reyna ng Bundok (Pārvatī) ay nagpatirapa at yumukod sa akin nang may paggalang.

Verse 21

वस्त्रनिर्गूढवदना पाणिपद्मकृतांजलिः । तामहं सत्यरूपाभिराशीर्भिः समवर्धयम्

Bahagyang natakpan ng kasuotan ang kanyang mukha, at ang kanyang mga kamay na gaya ng lotus ay nag-anjali; pinagpala ko siya ng mga basbas na hinubog ng katotohanan, kaya siya’y lalo kong pinatatag at itinaas.

Verse 22

पतिव्रता शुभाचारा सुबगा वीरसूः शुभे । सदा वीरवती चापि भव वंशोन्नतिप्रद

O mapalad na isa—maging pativrata, tapat sa asawa, marangal ang asal, pinagpala, at ina ng mga bayani. Nawa’y lagi kang pagkalooban ng magigiting na supling, at maging tagapag-angat ng dangal ng iyong angkan.

Verse 23

ततोऽहं विस्मिताक्षीं च हिमवद्गिरिपुत्रिकाम् । मृदुवाण्या प्रत्यवोचमेहि बाले ममांतिकम्

Pagkaraan, nang makita ko ang anak na babae ni Himavat na nakadilat sa pagkamangha, kinausap ko siya sa marahang tinig: “Halika, bata, lumapit ka sa akin.”

Verse 24

ततो देवी जगन्माता बालबावं स्वकं मयि । दर्शयंती स्वपितरं कंठे गृह्यांकमावि शत्

Pagkatapos, ang Diyosa, Ina ng sanlibutan, ay ipinakita sa harap ko ang kanyang pagiging musmos; niyakap niya sa leeg ang kanyang ama at sumilong sa kanyang kandungan.

Verse 25

उवाच वाचं तां मंदं मुनिं वंदय पुत्रिके । मुनेः प्रसादतोऽवश्यं पतिमाप्स्यसि संमतम्

Marahan niyang sinabi sa kanya: “Anak kong babae, yumukod at magbigay-galang sa muni. Sa biyaya ng muni, tiyak na makakamit mo ang asawang ninanais at sinasang-ayunan mo.”

Verse 26

इत्युक्ता सा ततो बाला वस्त्रांतपि हितानना । किंचित्सहुंकृतोत्कंपं प्रोच्य नोवाच किंचन

Nang kausapin nang ganito, ang batang babae—na ang mukha ay nakatago sa laylayan ng kanyang damit—ay nagbitiw lamang ng mahina at nanginginig na tunog at wala nang sinabing iba pa.

Verse 27

ततो विस्मितचित्तोहमुपचारविदांवरः । प्रत्यवोचं पुनर्देवीमेहि दास्यामि ते शुभे

Pagkatapos ako—na ang isip ay namangha, bilang bihasa sa wastong paggalang—ay nagsalita muli sa Diyosa: "Halika, O mapalad na nilalang; ibibigay ko ito sa iyo."

Verse 28

रत्नक्रीडनकं रम्यं स्तापितं सुचिरं मया । इत्युक्ता सा तदोत्थाय पितुरंकात्सवेगतः

"Isang kaaya-ayang laruang hiyas ang matagal ko nang itinago,"—nang sabihin ito, siya ay agad na tumayo nang mabilis mula sa kandungan ng kanyang ama.

Verse 29

वंदमाना च मे पादौ मया नीतांक मात्मनः । मन्यता तां जगत्पूज्यामुक्तं बाले तवोचितम्

Habang siya ay yumuyuko sa aking mga paa, inilagay ko siya sa aking sariling kandungan, na itinuturing siyang karapat-dapat sa pagsamba ng mundo; at sinabi ko, "Anak, ito ay nababagay sa iyo."

Verse 30

न तत्पश्यामि यत्तुभ्यं दद्म्याशीः का तवोचिता । इत्युक्ते मातृवात्सल्याच्छैलेन्द्र महिषी तदा

"Hindi ko makita kung anong pagpapala ang maibibigay ko sa iyo na tunay na nababagay sa iyo." Nang sabihin ito, ang reyna ng Panginoon ng mga Bundok, na naantig ng malambing na pagmamahal ng ina, ay sumagot noong oras na iyon.

Verse 31

नोदयामास मां मंदमानशीःशंकिता तदा । भगवन्वेत्सि सर्वं त्वमतीतानागतं प्रभो

Pagkaraan, taglay ang nag-aalangan na isip at balisang pagdududa, hinimok niya ako: “O Mapalad na Panginoon, nalalaman Mo ang lahat—ang nakaraan at ang darating, O Guro.”

Verse 32

तदहं ज्ञातुमिच्छामि कीदृशोऽस्याः पतिर्भवेत् । श्रुत्वेति सस्मितमुखः प्रावोचं नर्मवल्लभः

“Kaya nais kong malaman: anong uri ng asawa ang mapapasakanya?” Nang marinig ito, ako—na may ngiting labi—ay sumagot nang mapaglaro ngunit banayad.

Verse 33

न जातोऽस्याः पतिर्भद्रे वर्तते च कुलक्षणः । नग्नोऽतिनिर्धनः क्रोधीवृतः क्रूरैश्च सर्वदा

“O marikit na ginang, hindi pa isinisilang ang magiging asawa niya; gayunman, nahahayag na ang mga tanda ng angkan: siya’y magiging hubad, labis na dukha, madaling magalit, at laging napapaligiran ng malulupit na kasama.”

Verse 34

श्रुत्वेति संभ्रमाविष्टो ध्वस्तवीर्यो हिमाचलः । मां तदा प्रत्युवाचेदं साश्रुकण्ठो महागिरिः

Nang marinig ito, si Himācala ay nabalot ng pagkabagabag; waring gumuho ang kanyang tapang. Pagkaraan, ang dakilang bundok, na nabubulunan ng luha, ay sumagot sa akin.

Verse 35

अहो विचित्रः सं सारो दुर्वेद्यो महतामपि । प्रवरस्त्वपि शक्त्या यो नरेषु न कृपायते

“Ah, kay hiwaga ng pag-iral sa sanlibutan—mahirap unawain kahit ng mga dakila. Maging ang pinakadakila sa kapangyarihan ay maaari pa ring mawalan ng habag sa mga tao.”

Verse 36

यत्नेन महता तावत्पुण्यैर्बहुविधैरपि । साधयत्यात्मनो लोको मानुष्य मतिदुर्लभम्

Sa pamamagitan ng dakilang pagsisikap, at maging sa maraming uri ng kabutihang-loob, nakakamtan ng mga nilalang ang kalagayang tao para sa kanilang sarili—na napakahirap makuha.

Verse 37

अध्रुवं तद्ध्रवत्वे च कथंचित्परिकल्प्यते । तत्रापि दुर्लभानाम समानव्रतचारिणी

Ang di-matatag ay kung paanong iniisip na matatag. Kahit doon, sa mga bihirang makamtan, may asawang hindi sumusunod sa iisang panata at disiplina.

Verse 38

साध्वी महाकुलोत्पन्ना भार्याया स्यात्पतिव्रता । तत्रापि दुर्लभं यच्च तया धर्मनिषेवणम्

Ang isang banal na asawa, isinilang sa marangal na angkan, ay maaaring maging pativratā, tapat sa kanyang kabiyak; ngunit kahit gayon, bihira pa rin ang matatag niyang pagsasagawa ng dharma.

Verse 39

सह वेदपुराणोक्तं जगत्त्रयहितावहम् । एतत्सुदुर्लभं यच्च तस्यां चैव प्रजायते

At kasama pa nito, ang dharmang itinuro sa Veda at Purāṇa—na kapaki-pakinabang sa tatlong daigdig—ay lubhang bihira rin: na ang tunay na kabanalan ay tunay ngang sumilang sa kanya.

Verse 40

तदपत्यमपत्यार्थं संसारे किल नारद । एतेषां दुर्लभानां हि किंचित्प्राप्नोति पुण्यवान्

O Nārada, sa pag-ikot ng saṃsāra sa mundong ito, tunay na hinahangad ang supling para sa pagpapatuloy ng angkan; ngunit sa mga bihirang bagay na ito, ang may kabutihang-loob lamang ang nakakamtan kahit munting bahagi.

Verse 41

सर्वमेतदवाप्नोति स कोपि यदिवा न वा । किंचित्केनापि हि न्यूनं संसारः कुरुते नरम्

Kahit makamtan ng isang tao ang lahat ng ito—o kaya’y wala man siyang makamtan—ang saṃsāra ay patuloy na nag-iiwan sa tao ng kakulangan sa kung anong paraan. Sapagkat ang pag-iral sa daigdig ay laging may naiiwang kapintasan at pagkukulang.

Verse 42

अथ संसारिको दोषः स्वकृतं यत्र भुज्यते । गार्हस्थ्यं च प्रशंसंति वेदाः सर्वेऽपि नारद

Ngayon, ang kapintasan na kaugnay ng buhay-saṃsāra ay ito: doon, di-maiiwasang danasin—sa ligaya man o sa dusa—ang bunga ng sariling karma. Gayunman, O Nārada, pinupuri pa rin ng lahat ng Veda ang yugto ng buhay ng maybahay (gārhasthya).

Verse 43

नेति केचित्तत्र पुनः कथं ते यदि नो गृही । अतो धात्रा च शास्त्रेषु सुतलाभः प्रशंसितः

May ilan doon ang nagsasabing, “Hindi nga.” Ngunit muli—paano mangyayari iyon kung hindi naman tunay na tinatanggap? Kaya nga, pinuri ng Lumikha (Dhātṛ) sa mga śāstra ang pagkamit ng mabubuting supling bilang isang pagpapalang lubhang mahalaga.

Verse 44

पुनश्चसृष्टिवृद्ध्यर्थं नरकत्राणनाय च । तत्र स्त्रीणां समुत्पत्तिं विना सृष्टिर्न जायते

At muli, para sa pagdami ng sangnilikha at para sa pagkaligtas mula sa impiyerno, sa kaayusan ng paglikha roon, kung walang paglitaw ng kababaihan, hindi maisisilang ang paglikha.

Verse 45

सा च जातिप्रकृत्यैव कृपणा दैन्यभागिनी । तासामुपरि मावज्ञा भवेदिति च वेधसा । शास्त्रेषूक्तमसंदिग्धं वाक्यमेतन्महात्फलम्

“Sa mismong kapanganakan at likas na kalagayan niya, siya’y dukha at kabahagi ng hirap. Kaya itinakda ng Tagapag-ayos (Brahmā) na huwag magpakita ng paghamak sa gayong mga babae. Ang pahayag na ito’y itinuro sa mga śāstra nang walang pag-aalinlangan, at nagbubunga ng dakilang gantimpalang espirituwal.”

Verse 46

दशपुत्रसमा कन्या दशपुत्रान्प्रवर्द्धयन् । यत्फलं लभते मर्त्यस्तल्लभ्यं कन्ययैकया

Ang iisang anak na babae ay katumbas ng sampung anak na lalaki. Anumang kabanalan at gantimpalang natatamo ng tao sa pagpapalaki at pag-aaruga sa sampung anak na lalaki, iyon ding bunga ay nakakamtan sa pagpapalaki ng isang anak na babae.

Verse 47

तस्मात्कन्या पितुः शोच्या सदा दुःखविवर्धिनी

Kaya nga, ang anak na babae ay kinahahabagan ng ama, sapagkat siya’y laging nagiging sanhi ng pagdami ng dalamhati.

Verse 48

यापि स्यात्पूर्णसर्वार्था पतिपुत्रधनान्विता । त्वयोक्तं च कृते ह्यस्यास्तद्वाक्यं मम शोकदम्

Kahit pa siya’y ganap sa lahat ng layon—may asawa, may mga anak, at may yaman—gayunman, ang mga salitang sinabi mo at ang ginawa mo ukol sa kanya, yaong pananalita ring iyon ang nagiging tagapaghatid ng pighati sa akin.

Verse 49

केन दोषेण मे पुत्री न योग्या आशिषामता । न जातोऽस्याः पतिः कस्माद्वर्तते वा कुलक्षणः

“Sa anong kasalanan kaya ang aking anak na babae’y hindi itinuturing na karapat-dapat sa mga pagpapala (ng mabuting pag-aasawa)? Bakit wala pang nakatakdang asawa para sa kanya—o bakit walang palatandaan ng mapalad na tadhana ng angkan para sa kanya?”

Verse 50

निर्धनश्च मुने कस्मात्सर्वेषां सर्वदः कुतः । इति दुर्घटवाक्यं ते मनो मोहयतीव मे

“O pantas, paano magiging ‘walang yaman’ at gayunma’y tagapagkaloob ng lahat sa lahat?”—ang waring di-mangyayaring pahayag mong ito’y nagpapalito sa aking isipan na tila nababalot ng pagkalito.

Verse 51

इति तं पुत्रवात्सल्यात्सभार्यं शोकसंप्लुतम् । अहमाश्वासयं वाग्भिः सत्याभिः पांडुनंदन

Kaya nga, nang makita ko siya—kasama ang kanyang asawa—na nilulunod ng dalamhati dahil sa matinding pag-ibig sa anak, inaliw ko siya, O anak ni Pāṇḍu, sa pamamagitan ng mga salitang tapat at totoo.

Verse 52

मा शुचः शैलराज त्वं हर्षस्थानेऽतिपुण्यभाक् । श्रृणु तद्वचनं मह्यं यन्मयोक्तं च ह्यर्थवत्

“Huwag kang magdalamhati, O hari ng mga bundok; ikaw ay lubhang pinagpala, at ito’y panahon ng kagalakan. Dinggin mo ang aking mga salita; ang aking sinasabi ay tunay na may kabuluhan.”

Verse 53

जगन्माता त्वियं बाला पुत्री ते सर्वसिद्धिदा । पुरा भवेऽभवद्भार्या सतीनाम्ना भवस्य या

“Ang dalagang ito ay tunay na Ina ng Sanlibutan—ang iyong anak na babae, tagapagkaloob ng lahat ng kaganapan. Noong una, siya ang naging asawa ni Bhava (Śiva), na kilala sa pangalang Satī.”

Verse 54

तदस्याः किमहं दद्मि रवेर्दीपमिवाल्पकः । संचिंत्येति महादेव्या नाशिषं दत्तवानहम्

“Ano ang maibibigay ko sa kanya—gaya ng munting lampara na iniaalay sa araw?” Sa pagninilay na gayon, hindi ako nagkaloob ng anumang ‘basbas’ sa Dakilang Diyosa.

Verse 55

न जातोऽभवद्भार्या पतिश्चेति वर्तते च भवो हि सः । न स जातो महादेवो भूतभव्यभवोद्भवः

“Hindi siya ‘isinilang’ sa karaniwang diwa, gayunma’y binabanggit bilang ‘asawa’ at ‘kabiyak’—sapagkat siya si Bhava (Śiva). Ang Mahādeva na iyon ay hindi ipinanganganak; mula sa kanya sumisibol ang nakaraan, ang hinaharap, at ang lahat ng pag-iral.”

Verse 56

शरण्यः शाश्वतः शास्ता शंकरः परमेश्वरः

Siya ang kanlungan ng lahat, walang hanggan, ang kataas-taasang pinuno at guro—si Śaṅkara, ang Pinakamataas na Panginoon.

Verse 57

सर्वे देवा यत्पदमामनंति वेदैश्च सर्वैरपि यो न लभ्यः । ब्रह्मादिविश्वं ननु यस्य शैल बालस्य वा क्रीडनकं वदंति

Lahat ng mga deva ay sumasamba sa Kanyang kataas-taasang kalagayan; ngunit kahit ang lahat ng Veda ay hindi Siya ganap na maaabot. Tunay nga, ang buong sansinukob mula kay Brahmā ay sinasabing, para sa Batang Tagapundok, isa lamang laruan.

Verse 58

स चामंगल्यशीलोऽपि मंगलां यतनो हरः । निर्धनः सर्वदश्चासौ वेद स्वं स्वयमेव सः

Bagaman inilalarawan pa nga na “hindi mapalad ang anyo,” si Hara mismo ang pinagmumulan ng pagpapala. Bagaman “walang yaman,” Siya ang nagbibigay ng lahat; nalalaman Niya ang Kanyang tunay na kalikasan sa Kanya lamang.

Verse 59

स च देवोऽचलः स्थाणुर्महादेवोऽजरो हरः । भविष्यति पतिः सोऽस्यास्तत्किमर्थं तु शोचसि

At ang diyos na iyon—di matinag, matatag (Sthāṇu), si Mahādeva, si Hara na di tumatanda—ay magiging asawa niya. Kaya bakit ka nagdadalamhati?