Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 38

Devanagari script

सर्वर्तुकुसुमाढ्यां च यः कुर्यात्पुष्पवाटिकाम् । तदंगणे कल्पवृक्षाश्छायां कुर्वंति शीतलाम्

Transliteration

sarvartukusumāḍhyāṃ ca yaḥ kuryātpuṣpavāṭikām | tadaṃgaṇe kalpavṛkṣāśchāyāṃ kurvaṃti śītalām

Translation

Sinumang lumikha ng hardin ng bulaklak na sagana sa pamumulaklak sa bawat panahon—sa bakuran niya, ang mga punong Kalpavṛkṣa (punong tumutupad ng hiling) ay nagbibigay ng malamig na lilim.

Word by Word

• सर्वर्तुकुसुमाढ्याम्: rich in flowers of all seasons
• सर्वर्तुकुसुमाढ्याम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + ऋतु + कुसुम + आढ्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; ‘पुष्पवाटिकाम्’ इत्यस्य विशेषणम्; समासः—सर्वेषु ऋतुषु कुसुमैः आढ्या

• च: and
• च: Sambandha/Avyaya (Conjunction/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक

• कुर्यात्: should make
• कुर्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Potential/Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• पुष्पवाटिकाम्: a flower-garden
• पुष्पवाटिकाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुष्प + वाटिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; समासः—पुष्पाणां वाटिका

• तत्: of that (person)
• तत्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘अङ्गणे’ इत्यस्य विशेषणवत् (tasya)

• अङ्गणे: in the courtyard
• अङ्गणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अङ्गण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन

• कल्पवृक्षाः: wish-fulfilling trees
• कल्पवृक्षाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कल्पवृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—कल्पः वृक्षः (wish-fulfilling tree)

• छायाम्: shade
• छायाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: छाया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• कुर्वन्ति: make/provide
• कुर्वन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• शीतलाम्: cool
• शीतलाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शीतल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘छायाम्’ इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa narration to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (devotee’s courtyard as kṣetra-extension)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A lush courtyard garden blooming in all seasons; the devotee gathers flowers into a basket for temple offering; above, ethereal kalpavṛkṣa-like trees appear, casting cool shade as a blessing.

Characters & Entities

• Puṣpavāṭikā
• Kalpavṛkṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sustained devotional service—like cultivating flowers for worship—brings auspicious, sheltering results symbolized by kalpavṛkṣas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The practice is aligned with Kāśī’s worship-culture (flower offerings), though no single tīrtha is named in the verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

Establishing a puṣpa-vāṭikā (flower garden), implicitly for regular worship and offerings.