
Ang Kabanata 34 ay isang katalogong aral-teolohikal kung saan itinuturo ni Skanda kay Agastya ang sunod-sunod na mga tīrtha ng Kāśī at ang mga biyayang dulot ng mga ritwal doon. Nagsisimula ito sa pagpapabanal ng isang tagpuan ng tubig at sa pagkilala sa “pādodaka” (tubig mula sa paa ni Viṣṇu) bilang saligang tīrtha; pagkatapos ay inililista ang maraming pinangalanang pook na magkakaugnay, bawat isa’y may maikling pahayag ng phala: paglilinis ng karma at kasalanan, kasaganaan, pangitain sa Diyos, pag-abot sa mga dakilang daigdig, o pagliit ng pag-ikot ng muling pagsilang. Pagkaraan, itinatanghal ang Pañcanada bilang pambihirang makapangyarihan, lalo na sa buwan ng Kārttika at sa ilang takdang pagsasama ng mga araw sa kalendaryo. Ipinakikilala rin ang Jñānahrada at mga tīrtha ng Maṅgala bilang mga pook na nagwawasto sa pamamagitan ng kaalaman at pagpapala, at nagpapatuloy pa ang talaan ng iba pang banal na lugar. Sa wakas, umaabot sa rurok ang papuri sa Maṇikarṇikā—kilala sa tatlong daigdig, tagapawi ng kasalanan, at katumbas o higit pa sa pinagsama-samang dakilang ritwal—kaya ang pag-alaala, pagtanaw, pagligo, at pagsamba roon ay sinasabing may “di-nasisirang” bunga.
Verse 1
स्कंद उवाच । आकर्णय क्षोणिसुर यथा स्थाणुरचीकरत् । गंगावरणयोः पुण्यात्संभेदात्तीर्थभूमिकाम्
Sinabi ni Skanda: Makinig, O banal na nasa lupa (O hari), kung paanong itinatag ni Sthāṇu (Śiva) ang banal na lupain ng isang tīrtha, mula sa mapalad na pagsasanib ng Gaṅgā at Varuṇā.
Verse 2
संगमे तत्र निष्णातः संगमेशं समर्च्य च । नरो न जातु जननी गर्भसंगमवाप्नुयात्
Sa pagsisid at pagligo roon sa sangam at sa wastong pagsamba kay Saṅgameśa, ang tao ay hindi na muling makaaabot sa ‘pagsasanib’ ng sinapupunan ng ina—hindi na siya muling isisilang.
Verse 3
तत्र पादोदकं तीर्थं यत्र देवेन शार्ङ्गिणा । आदौ पादौ क्षलितौ तु मंदराच्चागतेन यत्
Naroon ang banal na tīrtha na tinatawag na Pādodaka, kung saan ang Diyos na Śārṅgin (Viṣṇu, may hawak ng busog na Śārṅga) ay unang naghugas ng Kanyang mga paa sa tubig na nagmula sa bundok na Mandāra.
Verse 4
विप्णुपादोदके तीर्थे वारिकार्यं करोति यः । व्यतीपातेन नियतं भूयः सांसारिकी गतिः
Sinumang magsagawa ng handog na tubig sa tīrtha ng Pādodaka ng mga paa ni Viṣṇu—kung gawin sa di-mapalad na oras na Vyatīpāta—tiyak na muling babagsak sa pag-ikot ng sanlibutang paglipat-lipat (saṃsāra).
Verse 5
कृतपादोदक स्नानः कृतकेशवपूजनः । वीतसंसारवसतिः काश्यामासीन्नरोत्तमः
Nakaligo sa Pādodaka at nakapagsamba kay Keśava, yaong pinakamainam sa mga tao ay nanahan sa Kāśī, malaya na sa paninirahan sa saṃsāra.
Verse 6
काश्यां सा भूमिरुद्दिष्टा श्वेतद्वीप इति द्विजैः । तत्र पुण्यार्जनं कृत्वा श्वेतद्वीपाधिपो भवेत्
Sa Kāśī, ang bahaging yaon ng lupain ay tinatawag ng mga ‘dalawang-ulit na isinilang’ (dvija) na “Śvetadvīpa.” Sa pagtipon ng kabutihang-loob (puṇya) doon, nagiging panginoon siya sa Śvetadvīpa.
Verse 7
ततः पादोदकात्तीर्थात्तीर्थं क्षीराब्धिसंज्ञकम् । तत्रार्जित महापुण्यो वसेत्क्षीराब्धिरोधसि
Pagkaraan, mula sa tīrtha ng Pādodaka ay may isa pang banal na pook na tinatawag na Kṣīrābdhi, ang Karagatang Gatas. Ang nagkamit doon ng dakilang puṇya ay mananahan sa pampang ng Kṣīrābdhi.
Verse 8
क्षीरोदाद्दक्षिणेभागे तीर्थं शंखाख्यनुत्तमम् । तत्र स्नातो भवेन्नूनं नाशंखादिनिधेः पतिः
Sa dakong timog ng Kṣīroda ay naroon ang walang kapantay na tīrtha na tinatawag na Śaṅkha. Ang sinumang maligo roon ay tunay na nagiging panginoon ng mga kayamanang gaya ng kabibe at iba pang yaman.
Verse 9
अर्वाक्च शंखतीर्थाद्वै चक्रतीर्थमनुत्तमम् । संसारचक्रे न पतेत्तत्तीर्थजलमज्जनात्
Sa malapit na panig ng Śaṅkha-tīrtha ay naroon ang walang kapantay na Cakra-tīrtha. Sa paglubog sa tubig ng banal na tawiran na iyon, hindi na muling mahuhulog sa umiikot na gulong ng sanlibutang pag-iral.
Verse 10
गदातीर्थं तदग्रे तु संसारगदनाशनम् । तत्र श्राद्धादिकरणात्पश्येद्देवं गदाधरम्
Sa unahan niyon ay ang Gadā-tīrtha, tagapuksa ng ‘karamdaman’ ng sanlibutang buhay. Sa pagsasagawa roon ng śrāddha at kaugnay na mga ritwal, mamamasdan ang Banal na Panginoon—si Gadādhara.
Verse 11
पद्माकृत्पद्मतीर्थं च तदग्रे पितृतृप्तिकृत् । तत्र स्नानादिकरणात्प्राप्नुयादघसंक्षयम्
Kasunod ay ang Padma-tīrtha, hinubog na tulad ng lotus, na nagbibigay-kasiyahan sa mga ninuno. Sa pagligo at pagsasagawa roon ng itinakdang mga ritwal, matatamo ang pagliit at pagkapawi ng kasalanan.
Verse 12
ततस्तीर्थं महालक्ष्म्या महापुण्यफलप्रदम् । तत्राभ्यर्च्य महालक्ष्मीं निर्वाणकमलां लभेत्
Pagkaraan ay ang tīrtha ni Mahālakṣmī, na nagkakaloob ng bunga ng dakilang kabutihang-loob (puṇya). Sa pagsamba kay Mahālakṣmī roon, matatamo ang lotus ng paglaya—ang nirvāṇa-kamalā.
Verse 13
ततो गारुत्मतं तीर्थं संसारगरनाशनम् । कृतोदकक्रियस्तत्र वैकुंठे वसतिं लभेत्
Pagkaraan nito ay ang banal na tīrtha na Gārutmata, na pumupuksa sa lason ng pag-iral sa sansāra. Kapag naisagawa roon ang mga ritong may tubig, makakamtan ang paninirahan sa Vaikuṇṭha.
Verse 14
पंचतीर्थ्यां नरः स्नात्वा न देहं पांचभौतिकम् । गृह्णाति जातुचित्काश्यां पंचास्योवाथ जायते
Ang taong naliligo sa Pañcatīrthī ay hindi na muling kukuha ng katawang binubuo ng limang elemento sa Kāśī; sa halip, siya’y nagiging ‘limang-mukha,’ pinagkalooban ng banal na anyo.
Verse 15
प्रह्लादतीर्थं तद्याम्ये महाभक्तिफलप्रदम् । तत्र वै स्नानमात्रेण विष्णोः प्रियतरो भवेत्
Sa timog naroon ang Prahlāda-tīrtha, na nagbibigay ng bunga ng dakilang debosyon. Sa pagligo roon lamang, nagiging lubhang minamahal ni Viṣṇu.
Verse 16
अंबरीषं ततस्तीर्थं महापातकनाशनम् । तत्र वै शुभकर्माणो जना नो गर्भभाजनम्
Pagkatapos ay dumarating ang Ambarīṣa-tīrtha, tagapuksa ng malalaking kasalanan. Doon, ang mga taong gumagawa ng mabubuting gawa ay hindi na muling sasailalim sa sinapupunan (muling kapanganakan).
Verse 17
आदित्यकेशवं नाम तदग्रे तीर्थमुत्तमम् । कृताभिषेकस्तत्रापि लभेत्स्वर्गाभिषेचनम्
Kasunod ay ang dakilang tīrtha na tinatawag na Āditya-Keśava. Ang sinumang magsagawa roon ng banal na pagbubuhos (abhiṣeka) ay magkakamit ng pagtatalaga sa langit.
Verse 18
दत्तात्रेयस्य तत्रास्ति तीर्थं त्रैलोक्यपावनम् । योगसिद्धिं लभे तत्र स्नानमात्रेण भावतः
Naroon din ang banal na tīrtha ni Dattātreya, tagapaglinis ng tatlong daigdig. Sa taos-pusong pananampalataya, sa pagligo roon lamang, nakakamit ang ganap na siddhi ng yoga.
Verse 19
ततो नारदतीर्थं च ब्रह्मविद्यैककारणम् । तत्र स्नानेन मुक्तः स्याद्दृष्ट्वा नारदकेशवम्
Pagkaraan nito ay ang Nārada-tīrtha, tanging sanhi ng kaalamang Brahma. Sa pagligo roon, at sa pagtanaw kay Nārada-Keśava, ang tao’y nagkakamit ng mokṣa.
Verse 20
ततो वामनतीर्थं च विष्णुसान्निध्यहेतुकम् । तत्र श्राद्धविधानेन मुच्यते पितृजादृणात्
Pagkatapos ay ang Vāmana-tīrtha, daan sa paglapit sa presensya ni Viṣṇu. Sa pagsasagawa roon ng mga ritong śrāddha, napapalaya ang tao sa utang na loob sa mga ninuno.
Verse 21
नरनारायणाख्यं हि ततस्तीर्थं शुभप्रदम् । तत्तीर्थमज्जनात्पुंसां गर्भवासः सुदुर्लभः
Pagkaraan nito ay ang tīrthang tinatawag na Nara-Nārāyaṇa, tagapagkaloob ng kabutihang-palad. Sa pagligo sa tīrthang iyon, nagiging lubhang bihira sa tao ang muling paninirahan sa sinapupunan.
Verse 22
यज्ञवाराहतीर्थं च ततो दक्षिणतः शुभम् । यत्र स्नातस्य वै पुंसां राजसूयफलं ध्रुवम्
Sa dakong timog mula roon ay ang mapalad na Yajña-Vārāha-tīrtha. Sa sinumang maligo roon, tiyak ang bunga ng sakripisyong Rājasūya.
Verse 23
विदारनारसिंहाख्यं तीर्थं तत्रास्ति पावनम् । यत्रैकस्नानतो नश्येदघ जन्मशतार्जितम्
Naroon din ang nagpapabanal na tīrtha na tinatawag na Vidāra-Nārasiṃha. Sa iisang paliligo roon, naglalaho ang kasalanang naipon sa sandaang kapanganakan.
Verse 24
गोपीगोविंदतीर्थं च ततो वैष्णवलोकदम् । यस्मिन्स्नातो नरो विद्वान्न विंद्याद्गर्भवेदनम्
Kasunod nito ang Gopī-Govinda-tīrtha, na nagkakaloob ng daigdig ni Viṣṇu. Ang marunong na maliligo roon ay hindi makadarama ng pagdurusa sa sinapupunan.
Verse 25
लक्ष्मीनृसिंहतीर्थं च गोपीगोविंद दक्षिणे । निर्वाणलक्ष्म्या यत्रत्यो व्रियते तु नरोत्तमः
Sa timog ng Gopī-Govinda ay naroon din ang Lakṣmī-Nṛsiṃha-tīrtha. Ang pinakadakila sa mga tao na mamamatay roon ay nagkakamit ng pagpapalang nirvāṇa, ang ganap na paglaya.
Verse 26
तद्दक्षिणायां काष्ठायां शेषतीर्थमनुत्तमम् । महापापौघ शेषोपि न तिष्ठेद्यन्निमज्जनात्
Sa dakong timog ay naroon ang walang kapantay na Śeṣa-tīrtha. Sa paglubog sa tubig doon, kahit ang nalalabing latak ng dambuhalang bunton ng kasalanan ay hindi mananatili.
Verse 27
शंखमाधवतीर्थं च तद्याम्यां दिशि चोत्तमम् । तत्तीर्थसेवनान्नृणां कुतः पापभयं महत्
At sa dakong timog ay naroon ang marangal na Śaṅkha-Mādhava-tīrtha. Sa mga taong dumudulog at naglilingkod sa tīrthang iyon, paano pa magkakaroon ng malaking takot sa kasalanan?
Verse 28
ततोपि पावनतरं तीर्थं तत्क्षणसिद्धिदम् । नीलग्रीवाख्यमतुलं तत्स्नायी सर्वदा शुचिः
Higit pang nagpapabanal kaysa sa mga yaon ang isang tīrtha na nagbibigay ng kaganapan sa isang iglap. Ito ang walang kapantay na tinatawag na Nīlagrīva; ang sinumang maligo roon ay nananatiling laging dalisay.
Verse 29
तत्रोद्दालकतीर्थं च सर्वाघौघ विनाशनम् । ददाति महतीमृद्धिं स्नानमात्रेण तन्नृणाम्
Doon ay naroon ang Udālaka Tīrtha, tagapuksa ng nag-uumapaw na agos ng kasalanan. Sa mga tao, ang pagligo lamang doon ay nagkakaloob ng dakilang kasaganaan at kaginhawahan.
Verse 30
ततः सांख्याख्य तीर्थं च सांख्येश्वर समीपतः । तत्तीर्थसेवनात्पुंसां सांख्ययोगः प्रसीदति
Kasunod nito ang tīrtha na tinatawag na Sāṃkhya, na nasa malapit ng Sāṃkhyeśvara. Sa pagdulog at paglilingkod sa tīrthang iyon, ang landas ng Sāṃkhya—ang banal na paghiwatig at pag-unawa—ay nagiging malinaw at mapagpala sa tao.
Verse 31
स्वर्लोकाद्यत्र संलीनः स्वयं देव उमापतिः । अतः स्वर्लीनतीर्थं च स्वर्लीनेश्वर सन्निधौ
Dito, sinasabing maging ang Panginoong Umāpati (Śiva) ay naglaho at nakipag-isa mula pa sa Svarga. Kaya ito’y tinatawag na Svarlīna Tīrtha, sa piling ni Svarlīneśvara.
Verse 32
तत्र स्नानेन दानेन श्रद्धया द्विजभोजनैः । जपहोमार्चनैः पुंसामक्षयं सर्वमेव हि
Doon—sa pamamagitan ng pagligo, pagkakawanggawa, mga gawaing may pananampalataya, pagpapakain sa mga brāhmaṇa, at sa japa, homa, at pagsamba—ang lahat ay nagiging di-nauubos na kabutihang-loob para sa tao.
Verse 33
महिषासुरतीर्थं च तत्समीपेति पावनम् । यत्र तप्त्वा स दैत्येंद्रो विजिग्ये सकलान्सुरान्
Malapit doon ang nagpapabanal na Mahīṣāsura Tīrtha; doon, matapos magsagawa ng matitinding tapas, ang panginoon ng mga Dānava ay nagwagi sa lahat ng mga deva.
Verse 34
तत्तीर्थसेवकोद्यापि नारिभिः परिभूयते । न पातकैर्महद्भिश्च प्रार्थितं च फलं लभेत्
Kahit ang naglilingkod sa tīrtha na iyon ay hamakin man ng mga babae, hindi siya nadudungisan ng mabibigat na kasalanan; at natatamo niya ang bungang ipinapanalangin niya.
Verse 35
बाणतीर्थं च तस्यारात्तत्सहस्रभुजप्रदम् । तत्र स्नातो नरो भक्तिं प्राप्नुयाच्छांभवीं स्थिराम्
Malapit din ang Bāṇa Tīrtha, na nagbibigay ng ‘isang libong bisig’—dakilang lakas at kakayahan. Ang taong maliligo roon ay magkakamit ng matatag na debosyon kay Śambhu (Śiva).
Verse 36
गोप्रतारेश्वरं नाम तदग्रे तीर्थमुत्तमम् । अपुत्रोपि तरेद्यत्र स्नातो वैतरणीं सुखम्
Sa harap nito ay ang dakilang tīrtha na tinatawag na Gopratāreśvara. Sa pagligo roon, kahit ang lalaking walang anak ay matawid nang magaan ang Vaitaraṇī.
Verse 37
तीर्थं हिरण्यगर्भाख्यं तद्याम्ये सर्वपापहृत् । तत्र स्नातो हिरण्येन मुच्यते न कदाचन
Sa timog ay ang tīrtha na tinatawag na Hiraṇyagarbha, na nag-aalis ng lahat ng kasalanan. Ang maliligo roon ay hindi na muling mabibigkis ng ‘ginto’—ng gapos ng yaman at pagkapit.
Verse 38
ततः प्रणवतीर्थं च सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम् । जीवन्मुक्तो भवेत्तत्र स्नानमात्रेण मानवः
Pagkaraan ay ang Pranava Tīrtha, ang pinakadakila sa lahat ng mga tīrtha. Sa pagligo roon lamang, ang tao’y nagiging jīvanmukta—pinalaya habang nabubuhay.
Verse 39
ततः पिशंगिला तीर्थं दर्शनादपि पापहृत् । मुने ममाधिष्ठानं वै तदगस्तेऽति सिद्धिदम्
Pagkaraan ay ang banal na tawiran na tinatawag na Piśaṃgilā; kahit ang pagtanaw lamang dito’y nag-aalis ng kasalanan. O muni, yaon ay tunay na Aking sariling tahanan—nalalaman mo, Agastya—na nagbibigay ng sukdulang kaganapan.
Verse 40
स्नात्वा पिशंगिला तीर्थे दत्त्वा दानं च किंचन । किं शोचति कृतात्पापादन्यत्रापि मृतो यदि
Pagkaligo sa Piśaṃgilā Tīrtha at pagkakaloob ng kahit kaunting dāna, bakit pa magdadalamhati ang tao sa dating nagawang kasalanan—kahit mamatay man siya sa ibang dako?
Verse 41
यो वै पिशंगिला तीर्थे स्नात्वा मामर्चयिष्यति । भविष्यति स मे मित्त्रं मित्रतेजः समप्रभम्
Sinumang maligo sa Piśaṃgilā Tīrtha at sumamba sa Akin doon, siya’y magiging Aking kaibigan—nagniningning sa liwanag ng pagkakaibigan.
Verse 42
ततस्त्रैविष्टपीदृष्टि निर्मलीकृत पुष्कलम् । तीर्थं पिलिपिलाख्यं वै मनोमलविनाशनम्
Pagkaraan ay ang masaganang tīrtha na tinatawag na Pilipilā, pinadalisay ng pagtanaw sa mga diyos ng langit; winawasak nito ang dungis ng isipan.
Verse 43
तत्र श्राद्धादिकरणाद्दीनानाथ प्रतर्पणात् । महतीं श्रियमाप्नोति मानवोतीव निश्चलाम्
Doon, sa pagsasagawa ng śrāddha at mga kaugnay na ritwal, at sa pagpapabusog sa dukha at walang kanlungan, ang tao’y nagkakamit ng dakilang kasaganaan—matatag at di-natitinag.
Verse 44
ततो नागेश्वरं तीर्थं महाघपरिशोधनम् । तत्तीर्थमज्जनादेव भवेत्सर्वाघसंक्षयः
Pagkaraan, naroon ang tīrtha ni Nāgeśvara, tagapaglinis ng mabibigat na kasalanan. Sa paglubog sa banal na tubig na iyon lamang, napapawi ang lahat ng kasalanan.
Verse 45
तद्दक्षिणे महापुण्यं कर्णादित्याख्यमुत्तमम् । तीर्थं यत्राप्लुतो मर्त्यो भास्करीं श्रियमावहेत्
Sa timog nito ay naroon ang lubhang dakila at napakapunyāng tīrtha na tinatawag na Karṇāditya. Ang mortal na maliligo roon ay nagkakamit ng ningning ng araw at kasaganaan.
Verse 46
ततो भैरवतीर्थं च महाघौघक्षयप्रदम् । चतुरर्थोदयकरं सर्वविघ्ननिवारणम्
Pagkaraan ay ang Bhairava Tīrtha, na pumupuksa sa rumaragasang dambuhalang kasalanan. Ipinauusbong nito ang apat na layunin ng buhay at inaalis ang bawat hadlang.
Verse 47
भौमाष्टम्यां तत्र नरः स्नात्वा संतर्पयेत्पितॄन् । दृष्ट्वा च भैरवं कालं कलिं कालं च संजयेत्
Sa Bhāuma Aṣṭamī, ang lalaki’y maligo roon at maghandog upang masiyahan ang mga ninuno. At sa pagtanaw kay Bhairava—ang Panahon mismo—napagtatagumpayan niya si Kali at maging ang Panahon.
Verse 48
तीर्थं खर्वनृसिंहाख्यं तीर्थाद्भरवतः पुरः । तत्र स्नातस्य वै पुंसः कुतोघजनितं भयम्
Sa harap ng tīrtha ni Bhairava ay naroon ang banal na tawiran na tinatawag na Kharva-Nṛsiṃha. Sa taong naligo roon, paano mananatili ang takot na bunga ng kasalanan?
Verse 49
मृकंडस्य मुनेस्तीर्थं तद्याम्यामतिनिर्मलम । तत्र स्नानेन मर्त्यानां नापायमरणं क्वचित्
Sa dakong timog ay naroon ang lubhang dalisay na tīrtha ng pantas na si Mṛkaṇḍa. Sa pagligo roon, ang mga mortal ay hindi kailanman daranas ng kamatayang may kapahamakan o masamang pangitain.
Verse 50
ततः पंचनदाख्यं वै सर्वतीर्थनिषेवितम् । तीर्थं यत्र नरः स्नात्वा न संसारी पुनर्भवेत्
Pagkaraan nito ay dumarating ang tīrtha na tinatawag na Pañcanada, dinadalaw ng lahat ng mga banal na tawiran. Ang taong naligo roon ay hindi na muling mabibigkis sa saṃsāra, sa pag-ikot ng muling pagsilang.
Verse 51
ब्रह्मांडोदरवर्तीनि यानि तीर्थानि सर्वतः । ऊर्जे यत्र समायांति स्वाघौघ परिनुत्तये
Anumang mga tīrtha na umiiral sa buong kalawakan ng sansinukob, silang lahat ay nagtitipon doon sa buwan ng Ūrja, upang itaboy ang naipong kasalanan na kanila ring taglay.
Verse 52
सर्वदा यत्र सर्वाणि दशम्यादिदिनत्रयम् । तिष्ठंति तीर्थवर्याणि निजनैर्मल्यहेतवे
Doon, sa lahat ng panahon, ang mga pinakadakilang tīrtha ay nananatili sa tatlong araw na nagsisimula sa Daśamī, alang-alang sa kanilang sariling paglilinis at kadalisayan.
Verse 53
भूरिशः सर्वतीर्थानि मध्य काशि पदेपदे । परं पांचनदः कैश्चिन्महिमानापि कुत्रचित्
Sa pinakagitna ng Kāśī, sa bawat hakbang ay may di-mabilang na mga tīrtha. Gayunman, ang Pañcanada ang pinakadakila—ang kanyang mahimā’y sinasambit ng ilan na walang kapantay saanman.
Verse 54
अप्येकं कार्तिकस्याहस्तत्र वै सफलीकृतम् । जपहोमार्चनादानैः कृतकृत्यास्त एव हि
Kahit isang araw lamang ng Kārtika na ginugol doon ay tunay na nagiging mabunga. Sa japa, homa, pagsamba, at pagkakaloob ng limos, ang mga tao roon ay nagiging ganap sa tungkulin at layon.
Verse 55
सर्वाण्यपि च तीर्थानि युगपत्तुलितान्यपि । नाधिजन्मुः पंचनद्याः कलाया अपि तुल्यताम्
Kahit pagsamahin at timbangin nang sabay ang lahat ng mga tīrtha, hindi pa rin nila maaabot ang pagkakapantay kahit sa isang munting bahagi ng punya at kaluwalhatian ng Pañcanadā.
Verse 56
स्नात्वा पांचनदे तीर्थे दृष्ट्वा वै बिंदुमाधवम् । न जातु जायते धीमाञ्जननी जठराजिरे
Pagkaligo sa tīrtha ng Pañcanada at pagkakita kay Bindu-Mādhava, ang marunong ay hindi na muling isisilang sa sinapupunan—sa bilangguan ng tiyan ng ina.
Verse 57
ततो ज्ञानहदं तीर्थं जडानामपि जाड्यहृत् । तत्र स्नातो नरो जातु ज्ञानभ्रंशं न चाप्नुयात्
Pagkaraan ay ang tīrthang tinatawag na Jñāna-hada, na nag-aalis ng kamangmangan kahit sa mga mapurol. Ang taong naligo roon ay hindi kailanman makararanas ng pagbagsak mula sa kaalaman.
Verse 58
तत्र ज्ञानह्रदे स्नात्वा दृष्ट्वा ज्ञानेश्वरं नरः । ज्ञानं तदधिगच्छेद्वै येन नो बाध्यते पुनः
Doon, matapos maligo sa Jñāna-hrada at masilayan si Jñāneśvara, ang tao’y tunay na nakakamit ang kaalamang yaon na sa pamamagitan nito’y hindi na muling pinahihirapan.
Verse 59
ततोस्ति मंगलं तीर्थं सर्वामंगलनाशनम् । तत्रावगाहनं कृत्वा भवेन्मंगलभाजनम्
Pagkaraan nito’y naroon ang banal na tīrtha na tinatawag na Maṅgala, tagapagwasak ng lahat ng di-mapalad. Sa paglubog at pagligo roon, nagiging karapat-dapat na sisidlan ng pagpapala ang tao.
Verse 60
अमंगलानि नश्येयुर्भवेयुर्मंगलानि च । स्नातुर्वै मंगले तीर्थे नमस्कर्तुश्च मंगलम्
Nawawasak ang mga di-mapalad at sumisibol ang mga pagpapala. Sa tunay na naliligo sa Maṅgala tīrtha—at sa nag-aalay ng mapitagang pagpupugay roon—tiyak ang kagandahang-palad.
Verse 61
मयूखमालिनस्तीर्थं तदग्रे मलनाशनम् । तत्राप्लुतो गभस्तीशं विलोक्य विमलो भवेत्
May tīrtha na tinatawag na Mayūkhamālin; sa unahan nito’y naroon ang Malanāśana, ang ‘Tagapagwasak ng karumihan.’ Sa pagligo roon at pagtanaw kay Gabhastīśa, nagiging dalisay at walang dungis ang tao.
Verse 62
मखतीर्थं तु तत्रैव मखैश्वर समीपतः । मखजं पुण्यमाप्नोति तत्र स्नातो नरोत्तमः
Doon din naroon ang Makha-tīrtha, malapit kay Makheśvara. Ang pinakadakila sa mga tao na naliligo roon ay nakakamit ang kabanalang isinilang mula sa paghahandog at pagsamba.
Verse 63
तत्पार्श्वे बिंदुतीर्थं च परमज्ञानकारणम् । तत्र श्राद्धादिकं कृत्वा लभेत्सुकृतमुत्तमम्
Sa tabi nito ay ang Bindu-tīrtha, pinagmumulan ng sukdulang kaalaman. Sa pagsasagawa roon ng śrāddha at iba pang ritwal, matatamo ang pinakadakilang ipon ng banal na kabutihan.
Verse 64
पिप्पलादस्य च मुनेस्तीर्थं तद्याम्यदिक्स्थितम् । स्नात्वा शनेर्दिने तत्र दृष्ट्वावै पिप्पलेश्वरम्
At naroon din ang tīrtha ng muning si Pippalāda, na nasa dakong timog. Pagkaligo roon sa araw ni Śani (Sabado) at pagkakita kay Pippaleśvara, (matatamo ang ipinahayag na biyaya).
Verse 65
पिप्पलं तत्र सेवित्वा अश्वत्थ इति मंत्रतः । शनिपीडां न लभते दुःस्वप्नं चापि नाशयेत्
Sa paglilingkod sa punong pippala roon habang inuusal ang mantrang ‘aśvattha,’ hindi daranas ng pahirap ni Śani, at mapapawi rin ang masasamang panaginip.
Verse 66
ततस्ताम्रवराहाख्यं तीर्थं चैवातिपावनम् । यत्र स्नानेन दानेन न मज्जेदघसागरे
Pagkaraan nito ay ang lubhang nagpapabanal na tīrthang tinatawag na Tāmra-varāha. Sa pagligo at pagbibigay-dāna roon, hindi lulubog sa dagat ng kasalanan.
Verse 67
तदग्रे कालगंगा च कलिकल्मषनाशिनी । तस्यां स्नात्वा नरो धीमांस्तत्क्षणान्निरघो भवेत्
Sa unahan nito ay ang Kāla-gaṅgā, tagapuksa ng dungis ng panahong Kali. Ang marunong na taong maliligo rito ay magiging walang kasalanan sa mismong sandaling iyon.
Verse 68
इंद्रद्युम्नं महातीर्थमिंद्रद्युम्नेश्वराग्रतः । तोयकृत्यं तत्र कृत्वा लोकमैंद्रमवाप्नुयात
Ang Indradyumna ay isang dakilang tīrtha, nasa harap ni Indradyumneśvara. Sa pagsasagawa roon ng mga ritong pangtubig, mararating ng deboto ang daigdig ni Indra.
Verse 69
ततस्तु रामतीर्थं च वीररामेश्वराग्रतः । तत्तीर्थस्नानमात्रेण वैष्णवं लोकमाप्नुयात्
Pagkaraan nito ay ang Rāma-tīrtha, sa harap ni Vīra-Rāmeśvara. Sa pagligo lamang sa banal na tawiran na iyon, matatamo ang Vaiṣṇava na daigdig, ang banal na kaharian ni Viṣṇu.
Verse 70
तत ऐक्ष्वाकवं तीर्थं सर्वाघौघविनाशनम् । तत्र स्नानेन पूतात्मा जायते मनुजोत्तमः
Sumunod ay ang Aikṣvāka-tīrtha, tagapagwasak ng rumaragasang lahat ng kasalanan. Sa pagligo roon, ang tao’y nalilinis ang kaluluwa at nagiging pinakadakila sa mga tao.
Verse 71
मरुत्ततीर्थं तत्प्रांते मरुत्तेश्वरसन्निधो । तत्र स्नात्वा तमर्च्येशं महदैश्वर्यमाप्नुयात्
Sa hangganan nito ay ang Marutta-tīrtha, malapit sa Marutteśvara. Sa pagligo roon at pagsamba sa Panginoong iyon, matatamo ang dakilang kasaganaan at kapangyarihang panginoon.
Verse 72
मैत्रावरुणतीर्थं च ततः पातकनाशनम् । तत्र पिंडप्रदानेन पितॄणां भवति प्रियः
Pagkaraan nito ay ang Maitrāvaruṇa-tīrtha, tagapuksa ng mga kasalanan. Sa pag-aalay roon ng mga piṇḍa, nagiging minamahal ng mga Pitṛ, ang mga ninunong espiritu.
Verse 73
ततोग्नितीर्थविमलमग्नीश पुरतो महत् । अग्निलोकमवाप्नोति तत्तीर्थपरिमज्जनात्
Pagkaraan, naroon ang walang-dungis na Agni-tīrtha, ang dakila, sa harap ni Agnīśa. Sa paglulubog sa banal na tīrtha na iyon, nakakamtan ng deboto ang daigdig ni Agni.
Verse 74
अंगारतीर्थं तत्रैव अंगारेश्वरसन्निधौ । तत्रांगार चतुर्थ्यां नु स्नात्वा निष्पापतामियात्
Doon din naroon ang Aṅgāra-tīrtha, sa piling ni Aṅgāreśvara. Sa pagligo roon sa Aṅgāra-caturthī, ang tao’y nagiging malaya sa kasalanan.
Verse 75
ततो वै कलितीर्थं च कलशेश्वरसन्निधौ । स्नात्वा तल्लिंगमभ्यर्च्य कलिकालान्न बिभ्यति
Pagkaraan, tunay ngang naroon ang Kali-tīrtha sa tabi ni Kalaśeśvara. Pagkaligo roon at pagsamba sa liṅga na iyon, hindi natatakot sa mga kapighatian ng Panahong Kali.
Verse 76
चंद्रतीर्थं च तत्रैव चंद्रेश्वरसमीपतः । तत्र स्नात्वार्च्य चंद्रेशं चंद्रलोकमवाप्नुयात्
Doon din naroon ang Candra-tīrtha, malapit kay Candra-īśvara. Sa pagligo roon at pagsamba kay Candra-īśvara, nakakamtan ang daigdig ng Buwan.
Verse 77
तदग्रे वीरतीर्थं च वीरेश्वर समीपतः । यदुक्तं प्राक्तवपुरस्तीर्थानामुत्तमं परम्
Sa unahan nito ay ang Vīra-tīrtha, malapit kay Vīreśvara—na gaya ng naunang sinabi, ito ang kataas-taasan at pinakadakila sa mga tīrtha.
Verse 78
विघ्नेशतीर्थं च ततः सर्वविघ्नविघातकृत् । जातुचित्तत्र संस्नातो न विघ्नैरभिभूयते
Pagkaraan ay naroon ang Vighneśa-tīrtha, na pumupuksa sa lahat ng balakid. Sinumang maligo roon ay hindi kailanman madaraig ng mga hadlang.
Verse 79
हरिश्चंद्रस्य राजर्षस्ततस्तीर्थमनुत्तमम् । यत्र स्नातो नरो जातु न सत्याच्चयवते कचित्
Kasunod ay ang walang kapantay na tīrtha ng maharlikang ṛṣi na si Hariścandra. Ang taong maligo roon ay hindi kailanman lilihis sa katotohanan.
Verse 80
हरिश्चंद्रस्य तीर्थे तु यच्छ्रेयः समुपार्जितम् । तदक्षयफलं वीर इह लोके परत्र च
Anumang kabutihang naipon sa tīrtha ni Hariścandra—O magiting—ay nagbubunga ng di-nauubos na gantimpala, sa mundong ito at sa kabilang-buhay.
Verse 81
ततः पर्वततीर्थं च पर्वतेश समीपतः । सर्वपर्वफलं तस्य स्नात्वा पर्वण्यपर्वणि
Pagkaraan ay ang Parvata-tīrtha, malapit kay Parvateśa. Sa pagligo roon—pista man o hindi—natatamo ang bunga ng lahat ng banal na araw.
Verse 82
कंबलाश्वतरं तीर्थं तत्र सर्वविषापहम् । तत्र स्नातो भवेन्मर्त्यो गीतविद्याविशारदः
Kasunod ay ang tīrthang Kambalāśvatara, na nag-aalis ng lahat ng lason. Ang mortal na maligo roon ay nagiging bihasa sa agham ng awit at karunungan.
Verse 83
ततः सारस्वतं तीर्थं सर्वविद्योपपादकम् । तिष्ठेयुः पितरस्तत्र सह देवर्षिमानवैः
Pagkaraan ay ang Sārasvata-tīrtha, tagapagkaloob ng lahat ng sangay ng kaalaman. Doon nananahan ang mga Pitṛ, kasama ang mga banal na ṛṣi at mga huwarang tao.
Verse 84
उमातीर्थं तु तत्रैव सर्वशक्तिसमन्वितम् । औमेयलोकप्राप्त्यै स्यात्स्नानमात्रेण निश्चितम्
Doon din naroon ang Umā-tīrtha, puspos ng lahat ng kapangyarihan. Sa pagligo lamang, tiyak ang pag-abot sa banal na daigdig ni Umā.
Verse 85
ततस्त्रिलोकी विख्यातं त्रिलोक्युद्धरणक्षमम् । तीर्थं श्रेष्ठतरं वीर यदाख्या मणिकर्णिका
Pagkaraan ay yaong pinakadakilang tīrtha, bantog sa tatlong daigdig at may lakas na iahon ang tatlong daigdig—O bayani—na tinatawag na Maṇikarṇikā.
Verse 86
चक्रपुष्करिणीतीर्थं तदादौ विष्णुना कृतम् । तदाख्या कर्णनादेव सर्वैः पापैः प्रमुच्यते
Ang tīrthang tinatawag na Cakrapuṣkariṇī ay nilikha noong unang panahon ni Viṣṇu. Sa pagdinig pa lamang ng pangalan nito, napapalaya sa lahat ng kasalanan.
Verse 87
स्वर्गौकसस्त्रिसंध्यं वै जपंति मणिकर्णिकाम् । यन्नामग्रहणं पुंसां श्रेयसं परमाय हि
Ang mga naninirahan sa langit ay tunay na inuusal ang “Maṇikarṇikā” sa tatlong sandali ng pagsasanib ng araw. Sapagkat ang pagbigkas ng kanyang pangalan ay umaakay sa tao sa pinakamataas na kabutihan.
Verse 88
यैः श्रुता यैः स्मृता वीर यैर्दृष्टा मणिकर्णिका । त एव कृतिनो लोके कृतकृत्यास्त एव हि
O bayani, yaong mga nakarinig, nakaalaala, o nakakita sa Maṇikarṇikā—sila lamang ang tunay na pinagpala sa daigdig; sila lamang ang ganap ang layon ng buhay.
Verse 89
त्रिलोके ये जपंतीह मानवा मणिकर्णिकाम् । जपामि तानहं वीर त्रिकालं पुण्यकर्मणः
O bayani, yaong mga tao sa tatlong daigdig na dito’y nagja-japa ng pangalang Maṇikarṇikā—sila ang aking inaalala at binibigkas, tatlong ulit sa maghapon, bilang mga gumagawa ng banal na gawa.
Verse 90
इष्टं तेन महायज्ञैः सहस्रशतदक्षिणैः । पंचाक्षरी महाविद्या येनोक्ता मणिकर्णिका
Sa kanya, ang dakilang mga yajña ay naisagawa nang wasto, kalakip ang handog na daan at libo-libong dakṣiṇā; at ang limang-pantig na Dakilang Mantra—ang Maṇikarṇikā—ay kanyang nausal.
Verse 91
महादानानि दत्तानि तेन वै पुण्यकर्मणा । येनाहमर्चितो वीर संप्राप्य मणिकर्णिकाम्
Sa taong yaon na tunay na may kabutihang-loob, dakilang mga dāna ang naipagkaloob; sapagkat, O bayani, nang marating niya ang Maṇikarṇikā, sinamba niya ako.
Verse 92
मणिकर्ण्यंबुभिर्येन तर्पिताः प्रपितामहाः । तेन श्राद्धानि दत्तानि गयायां मधुपायसैः
Yaong sa pamamagitan ng tubig ng Maṇikarṇikā ay napasiyahan ang mga ninuno—siya rin ang naghandog ng śrāddha sa Gayā, na may pulot at matamis na payasa.
Verse 93
मणिकर्णीजलं येन संपीतं शुद्धबुद्धिना । किं तस्य सोमपानैस्तैः पुनरावृत्तिलक्षणैः
Ang sinumang may dalisay na pag-unawa na uminom ng tubig ng Maṇikarṇikā—ano pa ang kailangan niya sa mga pag-inom ng Soma na may tatak pa ng muling pagbabalik (sa kapanganakan)?
Verse 94
ते स्नाताः सर्वतीर्थेषु महापर्वसुभूरिशः । तथा च सर्वावभृथैर्यैः स्नाता मणिकर्णिका
Sila’y nakapaligo na sa lahat ng banal na pook sa di-mabilang na dakilang kapistahan; at natupad na rin nila ang lahat ng pangwakas na paligong pangsakripisyo—yaong mga nakaligo sa Maṇikarṇikā.
Verse 95
तैः सुराः पूजिताः सर्वे ब्रह्मविष्णुमुखा मखैः । यैः स्वर्णकुसुमैरत्नैरर्चिता मणिकर्णिका
Sa kanila, ang lahat ng mga diyos—pinangungunahan nina Brahmā at Viṣṇu—ay naparangalan sa pamamagitan ng mga handog na sakripisyo; sapagkat sinamba nila ang Maṇikarṇikā ng mga bulaklak na ginto at mga hiyas.
Verse 96
अहं तेनोमया सार्धं दीक्षां संप्राप्य शांभवीम् । अर्चितः प्रत्यहं येन पूजिता णिकर्णिका
Kasama si Umā, natamo ko ang Śāmbhavī na dikṣā; at araw-araw niya akong sinasamba, at iginagalang din niya ang Maṇikarṇikā.
Verse 97
तपांसि तेन तप्तानि शीर्णपर्णादिना चिरम् । सेविता श्रद्धया येन श्रीमती मणिकर्णिका
Sa kanya, matagal na naisagawa ang mga tapas, namumuhay sa tuyong dahon at iba pa; at may pananampalataya niyang pinaglingkuran ang mapalad na Maṇikarṇikā.
Verse 98
दत्त्वा दानानि भूरीणि मखानिष्ट्वा तु भूरिशः । चिरं तप्त्वाप्यरण्येषु स्वर्गैश्वर्यान्महीं पुनः
Kahit nagkaloob ng saganang mga dāna, nagsagawa ng maraming yajña, at nagtiis ng mahabang tapasya sa mga gubat, matapos lasapin ang maharlikang karangyaan ng Svarga, muling bumabalik ang nilalang sa lupa.
Verse 99
विपुलेत्र महीपृष्ठे पंचक्रोश्यां मनोहरा । संश्रिता मणिकर्णीयैस्ते याताश्चानिवर्तकाः
Sa malawak na ibabaw ng daigdig, sa kaakit-akit na Pañcakrośī—ang banal na pag-ikot ng Kāśī—yaong sumisilong sa mga deboto ng Maṇikarṇikā ay nagpapatuloy sa landas na di na nagbabalik, at nakakamtan ang pangwakas na mokṣa.
Verse 100
दानानां च व्रतानां च क्रतूनां तपसामपि । इदमेव फलं मन्ये यदाप्या मणिकर्णिका
Sa mga dāna, sa mga vrata, sa mga kratu at maging sa mga tapasya—ito lamang, sa aking palagay, ang tunay na bunga: ang marating at makamtan ang Maṇikarṇikā at ang kabanal-banalang tubig nito.
Verse 110
एतेषामपि तीर्थानां चतुर्णामपि सत्तम । पंचमं मणिकर्ण्याख्यं मनावेयवशुद्धिदम्
O pinakadakila sa mga banal, kahit sa apat na tīrtha na ito, may ikalima na tinatawag na Maṇikarṇī (Maṇikarṇikā), na nagkakaloob ng ganap na paglilinis—hanggang sa pinakapinong hibla ng pagkatao—na ginagawang dalisay ang isip at katawan.
Verse 117
इति वीरेश्वराख्यानं तीर्थाख्यानप्रसंगतः । कथितं ते पुरागस्ते कामेशं कथयाम्यतः
Sa gayon, sa pag-uugnay ng pagsasalaysay ng mga tīrtha, naipahayag na sa iyo, O Agastya, ang kasaysayan ni Vīreśvara. Ngayon, pagkatapos nito, isasalaysay ko ang kaluwalhatian ni Kāmeśa.