Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 12

Devanagari script

मुनेस्तस्योत्तरे भागे कुण्डं तक्षकसंज्ञितम् । कृतोदकक्रियस्तत्र न सर्पैरभिभूयते

Transliteration

munestasyottare bhāge kuṇḍaṃ takṣakasaṃjñitam | kṛtodakakriyastatra na sarpairabhibhūyate

Translation

Sa hilagang panig ng banal na pook ng pantas ay may lawa na tinatawag na Takṣaka. Ang nagsasagawa roon ng mga ritwal na may tubig ay hindi dinadaig ng mga ahas.

Word by Word

• मुनेः: of the sage
• मुनेः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्ध

• तस्य: of that
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध

• उत्तरे: in the northern
• उत्तरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; 'भागे' इति विशेषण

• भागे: part/region
• भागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण

• कुण्डम्: a pond
• कुण्डम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विषय/उद्देश्य

• तक्षकसंज्ञितम्: named Takṣaka
• तक्षकसंज्ञितम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तक्षक + संज्ञित (कृदन्त-प्रातिपदिक; समास)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय; संज्ञा-धात्वर्थे), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'कुण्डम्' इति विशेषण; तत्पुरुषः (तक्षक-नाम्ना संज्ञितम्)

• कृतोदकक्रियः: one who has performed the water-rite (ablution)
• कृतोदकक्रियः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृत + उदक + क्रिया (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहिर्वाक्ये कर्तृपद-विशेषण; तत्पुरुषः (उदकक्रिया कृतः यस्य)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• न: not
• न: None (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation particle)

• सर्पैः: by snakes
• सर्पैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सर्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; करण (agent in passive)

• अभिभूयते: is overpowered
• अभिभूयते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि + भू (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive)

Speaker

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa narration, typically to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Takṣaka-kuṇḍa

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/munis

Visual Art Cues

Scene: A calm pond named Takṣaka with stone steps; a pilgrim performs udaka-kriyā—cupping water, offering tarpaṇa—while a stylized nāga motif appears on a nearby shrine-stone, signifying protection.

Characters & Entities

• Takṣaka-kuṇḍa
• Serpents (sarpa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Proper tīrtha-rituals (water-rites) done at a sanctified site are said to remove fear and ward off specific afflictions, here symbolized by serpents.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Takṣaka-named kuṇḍa located to the north within the Kāśī sacred topography.

What ritualistic prescription is mentioned?

Udaka-kriyā—water-based rites such as ablution and related ritual actions performed at the kuṇḍa.