Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 11

Devanagari script

तत्कुण्डात्पश्चिमे भागे लिंगं वै तक्षकेश्वरम् । पूजनीयं प्रयत्नेन भक्तानां सर्वसिद्धिदम्

Transliteration

tatkuṇḍātpaścime bhāge liṃgaṃ vai takṣakeśvaram | pūjanīyaṃ prayatnena bhaktānāṃ sarvasiddhidam

Translation

Sa kanlurang panig ng banal na lawa ay ang liṅga na tinatawag na Takṣakeśvara. Dapat itong sambahin nang buong pagsisikap, sapagkat ipinagkakaloob nito sa mga deboto ang lahat ng kaganapan.

Word by Word

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्ध-निर्देशक (genitive dependent)

• कुण्डात्: from the pond
• कुण्डात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; अपादान (ablative)

• पश्चिमे: in the western
• पश्चिमे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: पश्चिम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; 'भागे' इति विशेषण

• भागे: part/region
• भागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva-emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/प्रथमा or 2nd/द्वितीया), एकवचन; वाक्ये विषय/उद्देश्य (predicate/subject-like)

• वै: indeed
• वै: None (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधान/निश्चयार्थ

• तक्षकेश्वरम्: Takṣakeśvara (Lord of Takṣaka)
• तक्षकेश्वरम्: Visheshya (Apposition/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तक्षक + ईश्वर (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/प्रथमा or 2nd/द्वितीया), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (तक्षकस्य ईश्वरः)

• पूजनीयम्: worthy to be worshipped
• पूजनीयम्: Vidhaya (Predicate qualifier/विधेय-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूज् (धातु) + अनीय (कृत्-प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (अनीय-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय-विशेषण (to be worshipped)

• प्रयत्नेन: with effort
• प्रयत्नेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: प्रयत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण (instrumental)

• भक्तानाम्: of devotees
• भक्तानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भक्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; सम्बन्ध

• सर्वसिद्धिदम्: granting all accomplishments
• सर्वसिद्धिदम्: Vidhaya (Predicate qualifier/विधेय-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + सिद्धि + द (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (सर्वाः सिद्धयः ददाति इति)

Speaker

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa narration, typically to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Takṣakeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/saints in the narrative frame

Visual Art Cues

Scene: A small shrine with a dark stone liṅga labeled Takṣakeśvara, set west of a lotus-edged kuṇḍa; devotees offer bilva leaves, water, and lamps; Kāśī’s dense lanes and temple spires in the background.

Characters & Entities

• Takṣakeśvara
• Liṅga
• Kāśī (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Earnest worship of Śiva at a consecrated liṅga in Kāśī is portrayed as a direct means to complete spiritual and worldly fulfilment (sarva-siddhi).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Takṣakeśvara Liṅga situated to the west of a named kuṇḍa (pond) within the Kāśī sacred landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

Devotional pūjā (worship) performed with sincere effort and attentiveness.