Adhyaya 9

Verse 1

व्यास उवाच । श्रूयतां राजशार्दूल पुण्यमाख्यानमुत्तमम् । स्तूयमानो । जगन्नाथ इदं वचनमब्रवीत्

Sinabi ni Vyāsa: “O tigre sa mga hari, makinig sa pinakamarangal at mapagpalang salaysay na ito. Habang Siya’y pinupuri, nagsalita si Jagannātha ng ganitong mga salita.”

Verse 2

विष्णुरुवाच । किमर्थमागताः सर्वे ब्रह्माद्याः सुरसत्तमाः । पृथिव्यां कुशलं कच्चित्कुतो वो भयमागतम्

Wika ni Viṣṇu: “Sa anong layon kayo naparito—si Brahmā at ang pinakadakila sa mga deva? Mapayapa ba ang lahat sa daigdig? Saan nagmula ang takot na dumating sa inyo?”

Verse 3

ततः प्रोवाच वै हृष्टो ब्रह्मा तं केशवं वचः । न भयं विद्यतेऽस्माकं त्रैलोक्ये सचराचरे

Pagkaraan, si Brahmā na nagagalak ay nagsalita kay Keśava: “Walang takot para sa amin saanman sa tatlong daigdig, kasama ang lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw.”

Verse 4

एकविज्ञापनार्थाय आगतोऽहं तवांतिके । तदहं संप्रवक्ष्यामि तदेतच्छृणु मे वचः

“Ako’y lumapit sa iyo upang magharap ng iisang pakiusap. Ipapahayag ko ito nang ganap—pakinggan mo ang aking mga salita.”

Verse 5

परं तु पूर्वं धर्मेण स्थापितं तीर्थमुत्तमम् । तद्द्रष्टुकामोऽहं देव त्वत्प्रसादाज्जनार्दन

“Ngunit noong una, sa pamamagitan ng Dharma, naitatag ang isang pinakadakilang tīrtha. O Panginoong Janārdana, sa iyong biyaya, ninanais kong masilayan yaong banal na pook.”

Verse 6

तत्र त्वं देवदेवेश गमने कुरु मानसम् । यथा सत्तीर्थतां याति धर्मारण्यमनुत्तमम्

“Kaya, O Panginoon ng mga panginoong deva, ituon mo ang iyong isip sa pagpunta roon, upang ang walang kapantay na Dharmāraṇya ay magtamo ng katayuan bilang tunay at bantog na tīrtha.”

Verse 7

विष्णुरुवाच । साधुसाधु महाभाग त्वर्यतां तत्र मा चिरम् । ममापि चित्तं तत्रैव तद्दर्शनेस्ति लालसम्

Sinabi ni Viṣṇu: “Tunay na mabuti, tunay na mabuti, O mapalad; magmadali tayo roon at huwag nang magtagal. Ang aking isipan man ay sabik na masilayan yaong pook.”

Verse 8

व्यास उवाच । तार्क्ष्यमारुह्य गोविंद स्तत्रागाच्छीघ्रमेव हि । ततो धर्मेण ते देवाः सेंद्राः सर्षिगणास्तथा

Sinabi ni Vyāsa: “Sumakay si Govinda kay Tārkṣya (Garuḍa) at agad na nagtungo roon. Pagkaraan, ayon sa wastong kaayusan, sumunod din ang mga diyos—kasama si Indra at ang mga pangkat ng mga ṛṣi.”

Verse 9

ब्रह्मविष्णुमहेशाद्या दृष्टा दूरान्मुमोद च । धर्मराजोपि तान्दृष्ट्वा देवा न्विष्णुपुरोगमान्

Nang makita niya mula sa malayo sina Brahmā, Viṣṇu, Maheśa at ang iba pa, siya’y nagalak. Si Dharmarāja man, nang makita ang mga diyos na si Viṣṇu ang nangunguna, ay napuspos ng tuwa.

Verse 10

आगतः स्वाश्रमात्तत्र पूजां प्रगृह्य तत्पुरः । आसनादुत्थितः शीघ्रं सपर्याद्यं प्रगृह्य च । एकैकस्य चकाराथ पूजां चैव पृथक्पृथक्

Mula sa sarili niyang āśrama, dumating siya roon na may dalang mga handog para sa pagsamba at humarap sa kanila. Agad siyang tumindig mula sa upuan, kinuha ang mga kailangan sa pagtanggap at paglilingkod, at saka nagsagawa ng pūjā sa bawat isa—isa-isa, nang may hiwalay na parangal.

Verse 11

चकार पूजां विधिवत्तेषां तत्रार्कनंदनः । आसनेषूपवेश्याथ पूजां कृत्वा गरीयसीम्

Doon, ang anak ni Arka (si Dharmarāja) ay nagsagawa ng pūjā para sa kanila ayon sa wastong ritwal. Pagkaraan, pinaupo niya sila sa kanilang mga upuan ng karangalan, at tinapos ang pinakadakila at marangal na pagsamba.

Verse 12

यम उवाच । तीर्थरूपमिदं क्षेत्रं प्रसादाद्देवकीसुत । त्वत्तोषविधिना चाद्य कृपया च शिवस्य च

Sinabi ni Yama: O anak ni Devakī, sa iyong mapagpalang biyaya ang pook na ito’y naging tunay na tīrtha. Ngayon, sa ritong ikinalugod mo, at sa habag din ni Śiva, ganap na nahayag ang kabanalan nito.

Verse 13

अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं तपः । अद्य मे सफलं स्थानं काजेशानां समागमात्

Ngayon ay namunga ang aking kapanganakan; ngayon ay namunga ang aking pag-aayuno at pagninilay. Ngayon ay ganap maging ang aking pananatili rito, sapagkat nagtipon ang mapalad na kapulungan ng mga makapangyarihang diyos.

Verse 14

व्यास उवाच । एवं स्तुतस्तदा विष्णुः प्रोवाच मधुरं वचः । तुष्टोऽस्मि धर्म राजेंद्र अहं स्तोत्रेण ते विभो

Sinabi ni Vyāsa: Nang siya’y mapuri nang gayon, si Viṣṇu ay nagsalita ng matatamis na salita: “O hari ng Dharma, O makapangyarihan, nalulugod Ako sa iyong himno ng pagpupuri.”

Verse 15

किंचित्प्रार्थय मत्तोऽहं करोमि तव वांछितम् । यत्तेऽस्त्यभीप्सितं तुभ्यं तद्ददामि न संशयः

“Humiling ka sa Akin ng anuman; gagawin Ko ang iyong ninanais. Anumang tunay mong minimithi, ipagkakaloob Ko sa iyo—walang pag-aalinlangan.”

Verse 16

यम उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश वांछितं कुरुषे यदि । धर्मारण्ये महापुण्ये ऋषीणामाश्रमान्कुरु

Sinabi ni Yama: Kung Ikaw ay nalulugod, O Panginoon ng mga diyos, at kung tutuparin Mo ang aking hiling, kung gayon sa lubhang banal na Dharmāraṇya ay magtatag Ka ng mga āśrama para sa mga ṛṣi.

Verse 17

वसंति वाडवा यत्र यजंति चैव याज्ञिकाः । वेदनिर्घोषसंयुक्तं भाति तत्तीर्थमुत्तमम्

Kung saan nananahan ang mga Vāḍava at walang humpay na nagsasagawa ng mga yajña ang mga tagapaghandog; kung saan umaalingawngaw ang pagbigkas ng mga Veda—doon ang tīrtha ay nagniningning bilang pinakadakilang banal na tawiran.

Verse 18

अब्राह्मणमिदं तीर्थं पीडयिष्यंति जन्तवः । तस्मात्त्वं वाडवाञ्छौरे समानय ऋषी न्बहून् । धर्मारण्यं यथा भाति त्रैलोक्ये सचराचरे

Ang tīrthang ito, kung walang mga brāhmaṇa, ay aapihin ng mga nilalang. Kaya, O Śauri, dalhin mo ang maraming Vāḍava at tipunin ang maraming ṛṣi, upang ang Dharmāraṇya ay magningning sa tatlong daigdig—sa gumagalaw at di-gumagalaw.

Verse 19

ततो विष्णुः सहस्राक्षः सहस्रशीर्षः सहस्रपात् । सहस्रशस्तदा रूपं कृतवान्धर्मवत्सलः । यस्मिन्स्थाने च ये विप्राः सदाचाराः शुभव्रताः

Pagkaraan, si Viṣṇu—na may sanlibong mata, sanlibong ulo, at sanlibong paa—ay nag-anyong sari-sari, sapagkat siya’y laging mapagmahal sa dharma. At sa pook na yaon, naitatag ang mga brāhmaṇang may mabuting asal at may mapagpalang panata.

Verse 20

अशेषधर्मकुशलाः सर्वशास्त्रविशारदाः । तपोज्ञाने महाख्याता ब्रह्मयज्ञपरायणाः । स्थापिता ऋषयः सर्वे सहस्राण्यष्टादशैव तु

Ang lahat ng mga ṛṣi ay naitatag doon—dalubhasa sa bawat dharma, bihasa sa lahat ng śāstra, tanyag sa tapas at kaalaman, at nakatuon sa Brahma-yajña. Tunay, sila’y labingwalong libo ang bilang.

Verse 21

नानादेशात्समानीय स्थापितास्तत्र तैः सुरैः । आश्रमांश्च बहूंस्तत्र काजेशैरपि निर्मितान्

Tinipon mula sa iba’t ibang lupain, sila’y pinanirahan doon ng mga diyos na yaon. At marami ring āśrama ang itinayo roon, na nilikha rin ng mga Kājeśa.

Verse 22

धर्मोपदेशात्कृष्णेन ब्रह्मणा च शिवेन च । स्वेस्वे स्थाने यथायोग्ये स्थापयामास केशवः

Ayon sa aral ng dharma na itinuro ni Kṛṣṇa, ni Brahmā, at ni Śiva, si Keśava ay marapat na nagtatag sa bawat pangkat sa kani-kanilang wastong pook, ayon sa nararapat at tuntunin.

Verse 23

युधिष्ठिर उवाच । कस्मिन्वंशे समुत्पन्ना ब्राह्मणा वेदपारगाः । स्थापिताः सपरीवाराः पुत्रपौत्रसमावृताः । शिष्यैश्च बहुभिर्युक्ता अग्निहोत्रपरायणाः । तेषां स्थानानि नामानि यथावच्च वदस्व मे

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “Saang angkan isinilang ang mga Brāhmaṇa—yaong mga nakatawid sa kabilang pampang ng mga Veda—na nanirahan dito kasama ang kanilang sambahayan, napalilibutan ng mga anak at apo, may maraming alagad, at tapat sa Agnihotra? Iwika mo sa akin nang wasto ang kanilang mga pook at mga pangalan.”

Verse 24

व्यास उवाच । श्रूयतां नृपशार्दूल धर्म्मारण्यनिवासिनाम्

Sinabi ni Vyāsa: “Makinig ka, O tigre sa mga hari, sa salaysay tungkol sa mga nananahan sa Dharmāraṇya.”

Verse 25

महात्मनां ब्राह्मणानामृषीणामूर्ध्वरेतसाम् । तेषां वै पुत्रपौत्राणां नामानि च वदाम्यहम्

“Ngayon ay ipahahayag ko ang mga pangalan ng mga anak at mga apo ng mga dakilang Brāhmaṇa na mga ṛṣi, yaong may mahigpit na pagpipigil at kabanalan.”

Verse 26

चतुर्विशतिगोत्राणि द्विजानां पांडवर्षभ । तेषां शाखाः प्रशाखाश्च पुत्रपौत्रादयस्तथा

O toro sa mga Pāṇḍava, may dalawampu’t apat na gotra sa mga dalawang-ulit-na-isinilang; at sa kanila’y may mga sangay at mga sanga-pa, gayundin ang mga lahi ng mga anak, mga apo, at iba pa.

Verse 27

जज्ञिरे बहवः पुत्राः शतशोऽथ सहस्रशः । चतुर्विशतिमुख्यानां नामानि प्रवदामि ते । द्विजानामृषयः प्रोक्ताः प्रवराणि तथा शृणु

Marami ang isinilang na mga anak—daan-daan, maging libu-libo. Ipapahayag ko sa iyo ang mga pangalan ng dalawampu’t apat na pangunahing gotra; at dinggin mo rin ang mga ṛṣi na itinakda at ang mga pravara ng mga dvija.

Verse 28

भारद्वाजस्तथा वत्सः कौशिकः कुश एव च । शांडिल्यः काश्यपश्चैव गौतमश्छांधनस्तथा

Bhāradvāja, Vatsa, Kauśika, at Kuśa; gayundin si Śāṇḍilya, Kāśyapa, Gautama, at Chāṃdhana—ito ang ilan sa mga pinangalanang angkan.

Verse 29

जातूकर्ण्यस्तथा वत्सो वसिष्ठो धारणस्तथा । आत्रेयो भांडिलश्चैव लौकिकाश्च इतः परम्

Jātūkarṇya at Vatsa; Vasiṣṭha at Dhāraṇa; Ātreya at Bhāṇḍila; at pagkaraan nito, ang mga Laukika rin.

Verse 30

कृष्णायनोपमन्युश्च गार्ग्यमुद्गलमौषकाः । पुण्यासनः पराशरः कौंडिन्यश्च ततः परम्

Kṛṣṇāyana at Upamanyu; ang mga Gārgya, Mudgala, at Mauṣaka; si Puṇyāsana, si Parāśara, at pagkaraan nito si Kauṇḍinya.

Verse 31

तथा गान्यासनश्चैव प्रवराणि चतुर्विंशतिः । जामदग्न्यस्य गोत्रस्य प्रवराः पंच एव हि

Gayundin si Gānyāsana—sa gayon, ang mga pravara ay dalawampu’t apat sa pagbilang na ito. Ngunit sa gotra ni Jāmadagnya, ang mga pravara ay tunay na lima.

Verse 32

भार्गवश्च्यवनाप्नुवानौर्वश्च जमदग्निकः । पंचैते प्रवरा राजन्विख्याता लोकविश्रुताः

O Hari, ang limang ito—Bhārgava, Cyavana, Āpnuvāna, Urva, at Jāmadagnya—ang bantog na mga Pravara, kilala at pinupuri sa buong daigdig.

Verse 33

एवं गोत्रसमुत्पन्ना वाडवा वेदपारगाः । द्विजपूजाक्रियायुक्ता नानाक्रतुक्रियापराः

Kaya yaong mga isinilang sa gotra na iyon—ang mga Vāḍava—ay mga dalubhasa sa mga Veda, masigasig sa paggalang sa mga dvija, at deboto sa pagsasagawa ng sari-saring mga yajña at ritwal.

Verse 34

गुणेन संहिता आसन् षट्कर्मनिरताश्च ये । एवंविधा महाभागा नानादेशभवा द्विजाः

Sila’y pinagbuklod ng mga kabutihan at masigasig sa anim na tungkulin; gayong mapalad na mga dvija, na may ganitong uri, ay lumitaw mula sa iba’t ibang lupain.

Verse 35

भामेवसं तृतीयं च प्रवराः पंच एव हि । भार्गवच्यावनाप्नुवानौर्वजामदग्न्यसंयुताः । आत्रेयोऽर्चनानसश्च श्यावास्येति तृतीयकः

Tunay ngang lima ang mga Pravara, at ang ikatlo ay si Bhāmevasa. Kaugnay sila nina Bhārgava, Cyavana, Āpnuvāna, Urva, at Jāmadagnya; at ang ikatlong pangkat ay sinasabing Ātreya, Arcanānasa, at Śyāvāsya.

Verse 36

अस्मिन्गोत्रे भवा विप्रा दुष्टाः कुटिलगामिनः । धनिनो धर्मनिष्ठाश्च वेदवेदांगपारगाः

Sa gotra na ito ay may mga brāhmaṇa na masama at baluktot ang asal; gayunman, mayroon din namang mayaman, matatag sa dharma, at bihasa sa mga Veda at mga Vedāṅga.

Verse 37

दानभोगरताः सर्वे श्रौतस्मार्तेषु संमताः । मांडव्यगोत्रे विज्ञेयाः प्रवरैः पंचभिर्युताः

Silang lahat ay nalulugod sa pagkakaloob ng dāna at sa makatarungang pagtamasa, at kinikilala sa mga kaugaliang Śrauta at Smārta. Dapat silang maunawaang kabilang sa gotra ng Māṇḍavya, na may limang Pravara.

Verse 38

भार्गवश्च्यावनो ऽत्रिश्चाप्नुवानौर्वस्तथैव च । अस्मिन्गोत्रे भवा विप्राः श्रुतिस्मृतिपरायणाः

Si Bhārgava, Cyāvana, Atri, Āpnuvāna, at gayundin si Urva—ang mga brāhmaṇa na isinilang sa gotrang ito ay nakatuon sa Śruti at Smṛti.

Verse 39

रोगिणो लोभिनो दुष्टा यजने याजने रताः । ब्रह्मक्रिया पराः सर्वे मांडव्याः कुरुसत्तम

O pinakamainam sa mga Kuru, ang mga Māṇḍavya ay inilalarawang lahat ay sakitin, sakim, at masamang-ugali; gayunman, sila’y masigasig sa paghahandog ng yajña at sa pagganap bilang pari, at nakatuon sa mga ritong brahmaniko.

Verse 40

गार्ग्यस्य गोत्रे ये जातास्तेषां तु प्रवरास्त्रयः । अंगिराश्चांबरीषश्च यौवनाश्वस्तृतीयकः

Yaong mga isinilang sa gotra ni Gārgya ay may tatlong Pravara: si Aṅgiras, si Āṃbarīṣa, at bilang ikatlo, si Yauvanāśva.

Verse 41

अस्मिन्गोत्रे समुत्पन्नाः सद्वृत्ताः सत्यभाषिणः । शांताश्च भिन्नवर्णाश्च निर्द्धनाश्च कुचैलिनः

Ang mga sumilang sa gotrang ito ay may mabuting asal at nagsasalita ng katotohanan; sila’y mapayapa, iba-iba ang anyo, at (madalas) dukha at nakadamit ng mga kupas at luma.

Verse 42

संगवात्सल्ययुक्ताश्च वेदशास्त्रेषु निश्चलाः । वत्सगोत्रे द्विजा भूप प्रवराः पंच एव हि

O Hari, ang mga dvija ng gotrang Vatsa ay puspos ng pakikisama at mapagkalingang pag-ibig, matatag sa mga Veda at śāstra; at sa angkang yaon ay tunay na may limang bantog na pravara (mga linya ng sinaunang ṛṣi).

Verse 43

भार्गवश्च्यवनाप्नुवानौर्वश्च जमदग्निकः । एभिस्तु पंच विख्याता द्विजा ब्रह्मस्वरूपिणः

Bhārgava, Cyavana, Āpnuvāna, Aurva, at Jamadagnika—sa limang ito sumisikat ang mga pravara; at ang mga dvija na kaugnay nila ay pinupuri bilang tagapagdala ng anyo mismo ni Brahman, ang banal na kapangyarihang Vaidika.

Verse 44

शांता दांताः सुशीलाश्च धर्मपुत्रैः सुसंयुता । वेदाध्ययनहीनाश्च कुशलाः सर्वकर्मसु

Sila’y mapayapa, mapagpigil sa sarili, at may marangal na asal, na may mabubuting anak na matuwid sa dharma; at bagaman salat sa pag-aaral ng Veda, sila’y bihasa sa lahat ng gawain.

Verse 45

सुरूपाश्च सदाचाराः सर्वधर्मेषु निष्ठिताः । दानधर्म रताः सर्वे अन्नदा जलदा द्विजाः

Sila’y kaaya-aya sa anyo, may mabuting asal, at matatag sa lahat ng dharma. Lahat sila’y nalulugod sa dharma ng pagbibigay—mga dvija na nagbibigay ng pagkain at nagkakaloob ng tubig.

Verse 46

दयालवः सुशीलाश्च सर्वभूतहिते रताः । काश्यपा ब्राह्मणा राजन्प्रवरत्रयसंयुताः

O Hari, ang mga brāhmaṇa ng Kāśyapa ay mahabagin at mabuting-loob, nakatuon sa kapakanan ng lahat ng nilalang, at pinagkalooban ng tatlong pravara.

Verse 47

काश्यपश्चापवत्सारो नैध्रुवश्च तृतीयकः । वेदज्ञा गौरवर्णाश्च नैष्ठिका यज्ञकारकाः

Sina Kāśyapa, Āpavatsāra, at Naidhruva ang ikatlong pangkat ng mga pravara. Sila’y mga nakaaalam ng Veda, maputi ang kutis, matatag sa mga panata, at tagaganap ng mga yajña.

Verse 48

प्रियवासा महादक्षा गुरुभक्तिरताः सदा । प्रतिष्ठामानव न्तश्च सर्वभूतहिते रताः

Nanahan sila sa mga minamahal na tahanan, lubhang mahusay, at laging nakatuon sa debosyon at paggalang sa guru. Taglay nila ang dangal at katayuan, at abala sa kapakanan ng lahat ng nilalang.

Verse 49

यजंते च महायज्ञान्काश्यपेया द्विजातयः । धारीणसगोत्रजाश्च प्रवरैस्त्रिभिरन्विताः

Ang mga dvija na Kāśyapeya ay nagsasagawa ng mga dakilang mahāyajña. Gayundin, yaong isinilang sa gotra ng Dhārīṇa-sa ay pinagkalooban ng tatlong pravara.

Verse 50

अगस्तिदर्विश्वेताश्व दध्यवाहनसंज्ञकाः । अस्मिन्गोत्रे च ये जाता धर्मकर्मसमाश्रिताः

Tinatawag na Agasti, Darviśvetaśva, at Dadhyavāhana—yaong mga isinilang sa gotrang ito ay kumakapit sa dharma at sa matuwid na gawa.

Verse 51

कर्मक्रूराश्च ते सर्वे तथैवोदरिणस्तु ते । लंबकर्णा महादंष्ट्रा द्विजा धनपरायणाः

Silang lahat ay mabagsik sa mga gawa; gayundin ay malalaki ang tiyan. Mahahaba ang tainga at malalaki ang pangil; ang mga dvija ay lubos na nakatuon sa kayamanan.

Verse 52

क्रोधिनो द्वेषिणश्चैव सर्वसत्त्वभयंकराः । लौगाक्षसोद्भवा ये वै वाडवाः सत्यसंश्रिताः

Ang mga Vāḍava na sumibol mula kay Laugākṣa ay tunay na mapusok at mapanlait, nagbibigay-takot sa lahat ng nilalang—ngunit sinasabing nananatili sa katotohanan.

Verse 53

प्रवराश्च त्रयस्तेषां तत्त्वज्ञानस्वरूपकाः । कश्यपश्चैव वत्सश्च वसिष्ठश्च तृतीयकः

Ang tatlong pangunahing pravara nila, na anyo mismo ng tunay na kaalaman, ay sina Kaśyapa, Vatsa, at bilang ikatlo, si Vasiṣṭha.

Verse 54

सदाचारास्तु विख्याता वैष्णवा बहुवृ त्तयः । रोमभिर्बहुभिर्व्याप्ताः कृष्णवर्णास्तु वाडवाः

Sila’y tanyag sa mabuting asal, mga deboto ni Viṣṇu, at namumuhay sa maraming mararangal na hanapbuhay; sinasabing ang mga Vāḍava ay balot ng saganang balahibo at may maitim na kulay.

Verse 55

शांता दाताः सुशीलाश्च स्वदारनिरताः सदा । कुशिकसगोत्रे ये जाताः प्रवरैस्त्रिभिरन्विताः

Yaong mga isinilang sa angkan ni Kuśika, na may tatlong pravara, ay mapayapa, mapagbigay, maginoo ang asal, at laging tapat sa sarili nilang asawa.

Verse 56

विश्वामित्रो देवरात औदलश्च त्रयश्च ये । अस्मिन्गोत्रे तु ये जाता दुर्बला दीनमानसाः

Sina Viśvāmitra, Devarāta, at Audala—ang tatlong ito ang mga pravara; datapwat yaong mga isinilang sa gotrang ito ay kung minsan nagiging mahihina at may pusong lugmok.

Verse 57

असत्यभाषिणो विप्राः सुरूपा नृपसत्तमाः । सर्व्वविद्याकुशलिनो ब्राह्मणा ब्रह्मसत्तमाः

May mga brāhmaṇa na nagsasalita ng di-katotohanan; may mga mararangal na hari na may kagandahan; at may mga brāhmaṇa na bihasa sa lahat ng sangay ng kaalaman—pinakamataas sa mga nakatuon sa Brahman.

Verse 58

उपमन्युसगोत्रेयाः प्रवरत्रयसंयुताः । वसिष्ठश्च भरद्वाजस्त्विंद्रप्रमद एव वा

Yaong kabilang sa gotra ni Upamanyu ay may taglay na tatlong pravara: sina Vasiṣṭha, Bharadvāja, at gayundin si Indrapramada.

Verse 59

अस्मिन्गोत्रे तु ये विप्राः क्रूराः कुटिलगामिनः । दूषणा द्वेषिणस्तुच्छाः सर्वसंग्रहतत्पराः

Ngunit yaong mga brāhmaṇa sa gotrang ito na malulupit, lumalakad sa baluktot na landas, mapanira at mapoot, mababa ang diwa, at tanging sa pag-iimpok ng lahat nakatuon—ang gayong asal ay hinahatulan.

Verse 60

कलहोत्पादने दक्षा धनिनो मानिनस्तथा । सर्वदैव प्रदुष्टाश्च दुष्टसंगरतास्तथा

Sila’y bihasa sa pagpasiklab ng alitan, mayaman ngunit mapagmataas; laging marumi ang loob, at nahuhumaling sa pakikisama at pagkakapit sa masasama.

Verse 61

रोगिणो दुर्बलाश्चैव वृत्त्युपकल्पवर्जिताः । वात्स्यगोत्रे भवा विप्राः प्रवरैः पंचभिर्युताः

Ang mga brāhmaṇa na isinilang sa gotra ng Vātsya, na may limang pravara, ay inilalarawang sakitin at mahina, at salat sa wastong ikabubuhay at sandigan.

Verse 62

भार्गवच्यावनाप्नुवानौर्वश्च जमदग्निकः । अस्मिन्गोत्रे भवा विप्राः स्थूलाश्च बहुबुद्धयः

Sa angkang ito naroroon ang mga iginagalang na sinaunang ṛṣi—Bhārgava, Cyāvana, Āpnuvāna, Aurva, at Jamadagni. Sa gotrang ito isinisilang ang mga brāhmaṇa na matitibay ang pangangatawan at sagana sa pagkaunawa.

Verse 63

सर्वकर्मरता श्चैव सर्वधर्मेषु निश्चलाः । वेदशास्त्रार्थनिपुणा यजने याजने रताः

Sila’y masigasig sa bawat wastong gawain at di natitinag sa lahat ng dharma; bihasa sa kahulugan ng Veda at śāstra, nagagalak sila sa pag-aalay ng yajña at sa pamumuno ng yajña para sa iba.

Verse 64

सदाचाराः सुरूपाश्च बुद्धितो दीर्घदर्शिनः । वात्स्यायनसगोत्रेयाः प्रवरैः पंचभिर्युताः

Sila’y may mabuting asal at kaaya-ayang anyo, at sa talino’y malayong tumanaw. Sila’y kabilang sa Vātsyāyana gotra at pinagkalooban ng limang pravara.

Verse 65

भार्गवच्यावनाप्नुवानौर्वश्च जमदग्निकः । पूर्वोक्ताः प्रवराश्चास्य कथितास्तव भारत

Bhārgava, Cyāvana, Āpnuvāna, Aurva, at Jamadagni—ito ang naunang binanggit na mga pravara ng angkang ito, O Bhārata, at ipinahayag na sa iyo.

Verse 66

अस्मिन्गोत्रे तु ये जाता पाकयज्ञरताः सदा । लोभिनः क्रोधिनश्चैव प्रजायन्ते बहुप्रजाः

Ngunit sa mga isinilang sa gotrang ito, may ilan na laging nahuhumaling sa mga pākayajña, ang mga ritwal sa tahanan; sila’y sakim at madaling magalit, at nagiging mga taong maraming supling.

Verse 67

स्नानदानादिनिरताः सर्वदाश्च जितेंद्रियाः । वापीकूपतडागानां कर्तारश्च सहस्रशः । व्रतशीला गुणज्ञाश्च मूर्खा वेदविवर्जिताः

Sila’y masigasig sa paliligo (snāna), sa pagkakawanggawa (dāna), at sa iba pang banal na gawa, at laging may pagpipigil sa sarili. Sa libu-libo, sila’y nagtatayo ng mga balon-hagdán (vāpī), mga balon (kūpa), at mga lawa (taḍāga). Masunurin sa mga panata at marunong kumilala ng kabutihan—ngunit (ang ilan) ay mangmang, sapagkat salat sa pag-aaral ng Veda.

Verse 68

कौशिकवंशे ये जाताः प्रवरत्रयसंयुताः । विश्वामित्रोऽघर्मषी च कौशिकश्च तृतीयकः

Yaong mga isinilang sa angkan ng Kauśika ay pinagkalooban ng tatlong pravara: si Viśvāmitra, si Aghamarṣaṇa, at si Kauśika bilang ikatlo.

Verse 69

अस्मिन्गोत्रे च ये जाता ब्राह्मणा ब्रह्मवेदिनः । शांता दांताः सुशीलाश्च सर्वधर्मपरायणाः

At sa gotrang ito’y isinisilang ang mga brāhmaṇa na nakakakilala kay Brahman—mapayapa, mapagpigil, may mabuting asal, at lubos na nakatuon sa kabuuan ng dharma.

Verse 70

अपुत्रिण स्तथा रूक्षास्तेजोहीना द्विजोत्तमाः । भारद्वाजसगोत्रेयाः प्रवरैः पंचभिर्युताः

Gayundin, sa hanay ng pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang, may ilan na walang anak na lalaki, magaspang ang ugali, at salat sa ningning na espirituwal. Sila’y kabilang sa gotra ni Bhāradvāja at kaugnay ng limang pravara.

Verse 71

अंगिरसो बार्हस्पत्यो भारद्वाजस्तु सैन्यसः । गार्ग्यश्चै वेति विज्ञेयाः प्रवराः पंच एव च

Si Aṅgiras, si Bārhaspatya, si Bhāradvāja, si Sainya, at si Gārgya—ang mga ito ang dapat makilalang limang pravara.

Verse 72

अस्मिन्गोत्रे च ये जाता वाडवा धनिनः शुभाः । वस्त्रालंकरणोपेता द्विजभक्तिपरायणाः

Yaong mga Vāḍava na isinilang sa angkang ito ay masagana at mapalad—nakabihis ng mariringal na kasuotan at alahas, at tapat sa paggalang sa mga dvija (mga brāhmaṇa).

Verse 73

ब्रह्मभोज्यपराः सर्वे सर्वधर्मपरायणाः । काश्यपगोत्रे यै जाताः प्रवरत्रयसंयुताः

Silang lahat ay masigasig sa pag-aalay ng brahma-bhojya, ang banal na handog-kain para sa mga brāhmaṇa; matatag sa bawat anyo ng dharma. At yaong isinilang sa gotra ni Kāśyapa ay kalooban ng tatlong pravara.

Verse 74

काश्यपश्चापवत्सारो रैभ्येति विश्रुतास्त्रयः । अस्मिन्गोत्रे भवा विप्रा रक्ताक्षाः क्रूरदृष्टयः

Si Kāśyapa, Āpavatsāra, at Raibhya—ang tatlong ito ang bantog (bilang mga pravara). Sa gotrang ito mismo ay may mga brāhmaṇa na mapupula ang mga mata at mabagsik ang titig.

Verse 75

जिह्वालौल्यरताः सर्वे सर्वे ते पारमार्थिनः । निर्धना रोगिणश्चैते तस्करानृतभाषिणः

Silang lahat ay nalulugod sa kapritso ng dila—sa lasa at sa salita—ngunit nagsasalita pa rin ng matatayog na layuning ‘pangwakas’. Sila’y dukha at sakitin—mga magnanakaw at nagsasambit ng kasinungalingan.

Verse 76

शास्त्रार्थावेदिनः सर्वे वेदस्मृतिविवर्जिताः । शुनकेषु च ये जाता विप्रा ध्यानपरायणाः

Silang lahat ay batid ang kahulugan ng mga śāstra, ngunit salat sa Veda at Smṛti. At yaong mga brāhmaṇa na isinilang sa mga Śunaka ay nakatuon sa dhyāna, sa banal na pagninilay.

Verse 77

तपस्विनो योगिनश्च वेदवेदांगपारगाः । साधवश्च सदाचारा विष्णुभक्तिपरायणाः

Sila’y mga mapagpakasakit at mga yogin, bihasa sa mga Veda at Vedāṅga; sila’y mga banal na may mabuting asal, at lubos na nakatalaga sa debosyon kay Viṣṇu.

Verse 78

ह्रस्वकाया भिन्नवर्णा बहुरामा द्विजोत्तमाः । दयालाः सरलाः शांता ब्रह्मभोज्यपरायणाः

Ang pinakamahuhusay sa mga dalawang-ulit na isinilang ay maiikli ang pangangatawan at iba-iba ang kulay; marami ang kaaya-aya ang anyo. Sila’y mahabagin, tapat at payak, mapayapa, at nakatuon sa banal na pagpapakain at pagtanggap sa mga brāhmaṇa.

Verse 79

शौनकसेषु ये जाताः प्रवरत्रयसंयुताः । भार्गवशौनहोत्रेति गार्त्स्यप्रमद इति त्रयः

Yaong mga isinilang sa angkan ng mga Śaunaka, na taglay ang tatlong pravara—Bhārgava, Śaunahotra, at Gārtsyapramada—ito ang tatlo.

Verse 80

अस्मिन्देशे समुत्पन्ना वाडवा दुःसहा नृप । महोत्कटा महाकायाः प्रलंबाश्च मदोद्धताः

O Hari, ang mga Vāḍava na sumibol sa lupaing ito ay mahirap tiisin: lubhang mabangis, dambuhala ang katawan, matangkad, at lasing sa pagmamataas.

Verse 81

क्लेशरूपाः कृष्णवर्णाः सर्वशास्त्रविशारदाः । बहुभुजो मानिनो दक्षा राग द्वेषोपवर्जिताः

Sila’y anyo ng kapighatian, maitim ang kulay, ngunit bihasa sa lahat ng śāstra; makapangyarihan na tila maraming bisig, mapagmataas, mahusay—at malaya sa pagnanasa at poot.

Verse 82

सुवस्त्रभूषारूपा वै ब्राह्मणा ब्रह्मवादिनः । वसिष्ठगोत्रे ये जाताः प्रवरत्रयसंयुताः

Ang mga Brahmana—marangal ang kasuotan, may palamuti, at kaaya-aya—ay tunay na tagapagsalita ng Brahman. Yaong isinilang sa gotra ni Vasiṣṭha ay pinagkalooban ng tatlong pravara, ang mga sinaunang ṛṣi.

Verse 83

वसिष्ठो भारद्वाजश्च इन्द्रप्रमद एव च । अस्मिन्गोत्रे भवा विप्रा वेदवेदांगपारगाः

Si Vasiṣṭha, si Bhāradvāja, at si Indrapramada—sila nga ang mga pravara. Ang mga Brahmanang isinilang sa gotrang ito ay ganap na bihasa sa mga Veda at sa mga Vedāṅga.

Verse 84

याज्ञिका यज्ञशीलाश्च सुस्वराः सुखिनस्तथा । द्वेषिणो धनवंतश्च पुत्रिणो गुणिनस्तथा

Sila’y mga nagsasagawa ng yajña at tapat sa mga ritwal ng paghahandog; matamis ang tinig at payapa ang loob. Gayunman, inilalarawan din silang mapanlaban, mayaman, may mga anak, at pinagkalooban ng mga katangian.

Verse 85

विशालहृदया राजञ्छूराः शत्रुनिबर्हणाः । गौतमसगोत्रे ये जाताः प्रवराः पंच एव हि

O Hari, O Hari, O Hari. O Hari, O Hari, O Hari. O Hari, O Hari, O Hari.

Verse 86

कौत्सगार्ग्योमवाहाश्च असितो देवलस्तथा । अस्मिन्गोत्रे च ये जाता विप्राः परमपावनाः

Sina Kautsa, Gārgya, Omavāha, gayundin sina Asita at Devala—ang mga Brahmanang isinilang sa gotrang ito ay lubhang nagpapadalisay at banal.

Verse 87

परोपकारिणः सर्वे श्रुतिस्मृति परायणाः । बकासनाश्च कुटिलाश्छद्मवृत्तिपरास्तथा

Lahat ay mapagkawanggawa sa kapwa at tapat sa Śruti at Smṛti; gayunman, may ilan na tila tagak—mapagkunwari, baluktot, at nahuhumaling sa mapanlinlang na asal.

Verse 88

नानाशास्त्रार्थनिपुणा नानाभरणभूषिताः । वृक्षादिकर्मकुशला दीर्घरोषाश्च रोगिणः

Dalubhasa sa diwa ng sari-saring śāstra at pinalamutian ng iba’t ibang hiyas, bihasa sila sa mga gawain gaya ng pag-aalaga sa mga punò at iba pa; ngunit madaling kapitan ng matagal na poot at ng karamdaman.

Verse 89

आंगिरसगोत्रे ये जाताः प्रवरत्रयसंयुताः । आंगिरसोंबरीषश्च यौवनाश्वस्तृतीयकः

Yaong mga isinilang sa gotra ng Āṅgirasa ay pinagkalooban ng tatlong pravara: Āṅgirasa, Ambarīṣa, at bilang ikatlo, Yauvanāśva.

Verse 90

अस्मिन्गोत्रे च ये जाताः सत्य संभाषिणस्तथा । जितेंद्रियाः सुरूपाश्च अल्पाहाराः शुभाननाः

At yaong mga isinilang sa gotrang ito ay nagsasalita ng katotohanan; sila’y may pagpipigil-sa-sarili, kaaya-ayang anyo, katamtaman sa pagkain, at may maningning na mukha.

Verse 91

महाव्रताः पुराणज्ञा महादानपरायणाः । निर्द्वेषिणो लोभयुता वेदाध्य यनतत्पराः

Sila’y nagsasagawa ng dakilang panata, nakaaalam ng mga Purāṇa, at nakatuon sa dakilang dāna (kawanggawa). Wala silang poot—ngunit taglay din ang kasakiman—at masigasig sa pag-aaral ng mga Veda.

Verse 92

दीर्घदर्शिमहातेजो महामायाविमोहिताः । शांडिलसगोत्रेये प्रवरत्रयसंयुताः

May malayong pagtanaw at dakilang ningning—ngunit nalilinlang ng makapangyarihang Māyā—ang mga isinilang sa gotra ni Śāṇḍila ay sinasabing kaugnay ng tatlong pravara.

Verse 93

असितो देवलश्चैव शांडिलस्तु तृतीयकः । अस्मिन्गोत्रे महाभागाः कुब्जाश्च द्विजसत्तमाः

Si Asita at Devala, at si Śāṇḍila bilang ikatlo—sila ang binabanggit sa gotrang ito; sa loob nito’y may mga mapalad, at mayroon ding mga kuba, gayunma’y pinakadakila sa mga dvija.

Verse 94

नेत्ररोगी महादुष्टा महात्यागा अनायुषः । कलहोत्पादने दक्षाः सर्वसंग्रह तत्पराः

May sakit sa mata, lubhang masama, labis sa pagtalikod, maikli ang buhay—dalubhasa sa pag-udyok ng alitan, at laging sabik sa pag-iimpok ng lahat.

Verse 95

मलिना मानिनश्चैव ज्योतिःशास्त्रविशारदाः । आत्रेयसगोत्रे ये जाताः पंचप्रवरसंयुताः

Marurumi sa gawi, ngunit mapagmataas, at bihasa sa jyotiḥśāstra—ang mga isinilang sa gotra ni Ātreya ay sinasabing kaugnay ng limang pravara.

Verse 96

आत्रेयोऽर्चनानसश्यावाश्वोंगिर सोऽत्रिश्च । अस्मिन्वंशे च ये जाता द्विजास्ते सूर्यवर्चसः

Ātreya, Arcanānasa, Śyāvāśva, Aṅgiras, at Atri—sila ang mga pravara-muni; at ang mga dvija na isinilang sa angkang ito ay may ningning na tulad ng araw.

Verse 97

चंद्रवच्छीतलाः सर्वे धर्मारण्ये व्यवस्थिताः । सदाचारा महादक्षाः श्रुतिशास्त्र परायणाः

Silang lahat—malamig at nakaaaliw na gaya ng buwan—ay nananahan nang matatag sa Dharmāraṇya; may mabuting asal, lubhang mahusay, at tapat na nakatuon sa Veda at sa mga śāstra.

Verse 98

याज्ञिकाश्च शुभाचाराः सत्यशौचपरायणाः । धर्मज्ञा दानशीलाश्च निर्मलाश्च महोत्सुकाः

Sila’y mga nagsasagawa ng mga yajña, may mapalad na asal, nakatuon sa katotohanan at kalinisan; mga nakaaalam ng dharma, mapagkawanggawa, walang dungis ang pamumuhay, at puspos ng marangal na sigasig.

Verse 99

तपःस्वाध्यायनिरता न्यायधर्मपरायणाः

Sila’y masigasig sa tapas at sa sariling pag-aaral (svādhyāya), at lubos na nakatalaga sa katarungan at sa dharma.

Verse 100

युधिष्ठिर उवाच । कथयस्व महाबाहो धर्मारण्यकथामृतम् । यच्छ्रुत्वा मुच्यते पापाद्घोराद्ब्रह्मवधादपि

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “O makapangyarihang bisig, isalaysay mo ang nektar na salaysay ng Dharmāraṇya; sa pagdinig nito, napapalaya ang tao sa kakila-kilabot na kasalanan, maging sa kasalanan ng pagpatay sa brāhmaṇa.”

Verse 110

मातंगी च महादेवी वाणी च मुकुटेश्वरी । भद्री चैव महाशक्तिः संहारी च महाबला

Si Mātaṅgī, ang Dakilang Diyosa; si Vāṇī, ang nakakoronang reyna; si Bhadrī, ang dakilang Kapangyarihan; at si Saṃhārī, ang napakalakas—ito ang kaniyang mga iginagalang na anyo.

Verse 120

भोभो ब्रह्मन्द्विजातीनां शुश्रूषार्थं प्रकल्पय । सृष्टिर्हि शाश्वतीवाद्य द्विजोघोपि सुखी भवेत् । विष्णोर्वाक्यमभिश्रुत्य ब्रह्मा लोकपितामहः

“O Brahmā! Isaayos mo ito para sa paglilingkod sa mga dalawang-ulit na isinilang. Sapagkat ang kaayusan ng paglikha ay walang hanggan; kaya maging ang karamihan ng mga brāhmaṇa ay mamuhay sa kaligayahan.” Nang marinig ang salita ni Viṣṇu, si Brahmā—ang lolo ng mga daigdig—ay kumilos ayon dito.

Verse 121

संस्मरन्कामधेनुं वै स्मरणेनैव तत्क्षणे । आगता तत्र सा धेनुर्धर्मारण्ये पवित्रके

Sa pag-alaala kay Kāmadhenu, sa mismong paggunita ring iyon, siya’y dumating agad—doon, sa banal at nagpapadalisay na Dharmāraṇya.