Adhyaya 6

Verse 1

व्यास उवाच । उपकाराय साधूनां गृहस्थाश्रमवासिनाम् । यथा च क्रियते धर्मो यथावत्कथयामि ते

Sinabi ni Vyāsa: Para sa kapakinabangan ng mga banal na nananahan sa yugto ng buhay na maybahay, isasalaysay ko sa iyo nang wasto kung paano isinasagawa at tinutupad ang dharma.

Verse 2

वत्स गार्हस्थ्यमास्थाय नरः सर्वमिदं जगत् । पुष्णाति तेन लोकांश्च स जयत्यभिवांछितान्

O mahal na anak, sa pagyakap sa landas ng maybahay, pinangangalagaan ng tao ang buong sanlibutan; at sa gayong pag-alalay, natatamo niya ang mga daigdig at mga tagumpay na minimithi niya.

Verse 3

पितरो मुनयो देवा भूतानि मनुजास्तथा । क्रिमिकीटपतंगाश्च वयांसि पितरोऽसुराः

Ang mga Ninuno, ang mga muni, ang mga deva, ang lahat ng nilalang at mga tao—maging ang mga uod, insekto at mga lumilipad na nilikha, ang mga ibon, at pati ang mga pangkat ng Pitṛ at ang mga asura—ay pawang inaalalayan ng banal na kaayusan na ito.

Verse 4

गृहस्थमुपजीवंति ततस्तृप्तिं प्रयांति च । मुखं वास्य निरीक्षंते अपो नो दास्यतीति च

Nabubuhay sila na umaasa sa maybahay (gṛhastha), at mula sa kanya’y nagkakamit ng kasiyahan; tinititigan nila ang kanyang mukha, iniisip, “Magbibigay ba siya ng tubig o hindi?”

Verse 5

सर्वस्याधारभूता ये वत्स धेनुस्त्रयीमयी । अस्यां प्रतिष्ठितं विश्वं विश्वहेतुश्च या मता

O anak, ang Baka na ito—na binubuo ng tatlong Veda—ang sandigan ng lahat. Sa kanya nakatindig ang buong sansinukob; siya ang kinikilalang pinagmulan ng daigdig.

Verse 6

ऋक्पृष्ठासौ यजुःसंध्या सामकुक्षिपयोधरा । इष्टापूर्तविषाणा च साधुसूक्ततनूरुहा

Ang kanyang likod ay ang Ṛgveda; ang kanyang mga kasukasuan sa dapithapon ay ang Yajurveda; ang kanyang tiyan at mga suso ay ang Sāmaveda. Ang kanyang mga sungay ay ang iṣṭa at pūrta (bunga ng handog at kawanggawa), at ang balahibo ng kanyang katawan ay mula sa mga papuring binibigkas ng mga matuwid.

Verse 7

शांति पुष्टिशकृन्मूत्रा वर्णपादप्रतिष्ठिता । उपजीव्यमाना जगतां पदक्रमजटाघनैः

Ang kanyang dumi at ihi ay kapayapaan at pagyabong; siya’y nakatatag sa mga paa ng mga varṇa. Nabubuhay ang lahat ng daigdig sa kanya—sa mga hakbang ng kanyang mga kuko at sa makakapal, buhol-buhol na kumpol (ng kanyang balahibo).

Verse 8

स्वाहाकारस्वधाकारौ वषट्कारश्च पुत्रक । हन्तकारस्तथै वान्यस्तस्याः स्तनचतुष्टयम्

O mahal kong anak, ang kaniyang apat na suso ay ito: ang panawagang “svāhā”, ang “svadhā”, ang “vaṣaṭ”, at gayundin ang “hantā”—ito ang apat niyang udder.

Verse 9

स्वाहाकारस्तनं देवाः पितरश्च स्वधामयम् । मुनयश्च वषट्कारं देवभूतसुरेश्वराः

Sa suso ng “svāhā” ang iniinuman ng mga deva; ang sa “svadhā” ay sa mga ninuno; at ang sa “vaṣaṭ” ay sa mga muni—sa gayon kumukuha ng sustansiya ang mga banal na nilalang, mga espiritu, at mga makapangyarihang panginoon.

Verse 10

हन्तकारं मनुष्याश्च पिबंति सततं स्तनम् । एवमध्यापयेदेव वेदानां प्रत्यहं त्रयीम्

Ang mga tao ay laging umiinom sa suso na tinatawag na “hantā”. Kaya, O Panginoon, dapat ituro araw-araw ang tatlong Veda, upang mapanatili ang kaayusang nagbibigay-buhay.

Verse 11

तेषामुच्छेदकर्त्ता यः पुरुषोऽनंतपापकृत् । स तमस्यंधतामिस्रे नरके हि निमज्जति

Ang sinumang pumutol sa kanilang kabuhayan at sustansiya—ang taong iyon ay gumagawa ng walang-hanggang kasalanan; tiyak siyang lulubog sa impiyernong tinatawag na Andhatāmisra, dilim sa ibabaw ng dilim.

Verse 12

यस्त्वेनां मानवो धेनुं स्वर्वत्सैरमरादिभिः । पूजयत्युचिते काले स स्वर्गायोपपद्यते

Ngunit ang taong sumasamba sa Baka na ito sa nararapat na panahon—kasama ang kaniyang makalangit na guya at ang mga pangkat ng mga walang-kamatayan—ay nagiging karapat-dapat sa langit.

Verse 13

तस्मात्पुत्र मनुष्येण देवर्षि पितृमानवाः । भूतानि चानुदिवसं पोष्याणि स्वतनुर्यथा

Kaya nga, anak ko, ang tao ay nararapat magtaguyod araw-araw sa mga deva at rishi, sa mga ninuno, sa kapwa-tao, at sa lahat ng nilalang—gaya ng pag-aaruga sa sariling katawan.

Verse 14

तस्मात्स्नातः शुचिर्भूत्वा देवर्षिपितृतर्पणम् । यज्ञस्यांते तथैवाद्भिः काले कुर्यात्समाहितः

Kaya nga, matapos maligo at maging dalisay, sa takdang oras at may payapang isip, maghandog ng tarpaṇa—mga libasyon ng tubig—sa mga deva, rishi, at mga ninuno, lalo na sa pagtatapos ng pagsamba at yajña.

Verse 15

सुमनोगन्धपुष्पैश्च देवानभ्यर्च्य मानवः । ततोग्नेस्तर्पणं कुर्याद्द्याच्चापि बलींस्तथा

Pagkatapos sambahin ang mga deva nang may mabuting-loob na debosyon at mababangong bulaklak, ang tao ay maghandog ng tarpaṇa kay Agni at mag-alay din ng mga itinakdang bali.

Verse 16

नक्तंचरेभ्यो भूतेभ्यो बलिमाकाशतो हरेत् । पितॄणां निर्वपेत्तद्वद्दक्षिणाभिमुखस्ततः

Mula sa mataas na pook ay ihagis ang bali para sa mga nilalang na gumagala sa gabi; at gayundin, nakaharap sa timog, ilapag ang handog para sa mga ninuno.

Verse 17

गृहस्थस्तत्परो भूत्वा समाहितमानसः । ततस्तोयमुपादाय तेष्वेवार्पण सत्क्रियाम्

Ang maybahay, na tapat sa mga tungkuling ito at may matatag na isip, ay kumuha ng tubig at marapat na ialay sa kanila ang wastong mga handog ayon sa itinakdang paraan.

Verse 18

स्थानेषु निक्षिपेत्प्राज्ञो नाम्ना तूदिश्य देवताः । एवं बलिं गृहे दत्त्वा गृहे गृहपतिः शुचिः

Ang marunong ay maglagay ng mga handog sa nararapat na pook, tinatawag ang mga diyos sa kanilang mga pangalan. Sa gayon, matapos mag-alay ng bali sa loob ng tahanan, nananatiling dalisay ang maybahay sa sarili niyang bahay.

Verse 19

आचम्य च ततः कुर्यात्प्राज्ञो द्वारावलोकनम् । मुहूर्तस्याष्टमं भागमुदीक्षेतातिथिं ततः

Pagkatapos magsagawa ng ācamana, ang marunong ay tumingin sa pintuan. Maghintay siya ng ikawalong bahagi ng isang muhūrta, at saka magmasid sa pagdating ng panauhin.

Verse 20

अतिथिं तत्र संप्राप्तमर्घ्यपाद्योदकेन च । बुभुक्षुमागतं श्रांतं याचमानमकिंचनम्

Kapag dumating doon ang panauhin—gutom, pagod, humihingi ng tulong, at walang anumang pag-aari—tanggapin siya sa arghya at sa tubig na panghugas ng paa.

Verse 21

ब्राह्मणं प्राहुरतिथिं संपूज्य शक्तितो बुधैः । न पृछेत्तत्राचरणं स्वाध्यायं चापि पंडितः

Sinasabi ng mga pantas na ang brāhmaṇa ang tinatawag na atithi. Pagpugay sa kanya ayon sa sariling kakayahan, hindi siya dapat usisain doon ng maybahay tungkol sa asal o maging sa kanyang pag-aaral ng Veda.

Verse 22

शोभनाशोभनाकारं तं मन्येत प्रजापतिम् । अनित्यं हि स्थितो यस्मात्तस्मादतिथिरुच्यते

Maging kaaya-aya man o hindi ang anyo niya, ituring ang panauhin na si Prajāpati mismo. Sapagkat siya’y nananatili lamang nang panandalian at hindi permanente, kaya siya tinatawag na ‘atithi’.

Verse 23

तस्मै दत्त्वा तु यो भुंक्ते स तु भुंक्तेऽमृतं नरः । अतिथिर्यस्य भग्नाशो गृहात्प्रति निवर्तते

Ang taong kumakain lamang matapos maghandog sa panauhin ay tunay na lumalasap ng amṛta, ang nektar ng walang-kamatayan. Ngunit yaong may panauhing umuuwi mula sa kanyang bahay na wasak ang pag-asa—

Verse 24

स दत्त्वा दुष्कृतं तस्मै पुण्यमादाय गच्छति । अपि वा शाकदानेन यद्वा तोयप्रदानतः । पूजयेत्तं नरः भक्त्या तेनैवातो विमुच्यते

Yaon ay umaalis na taglay ang iyong kabutihang-gawa at iniiwan sa iyo ang iyong masamang-gawa. Kaya dapat igalang ng tao ang panauhin nang may debosyon—kahit sa kaloob na gulay o kahit sa pag-aalay ng tubig—sapagkat sa gayon lamang siya napapalaya sa pagkukulang na ito.

Verse 25

युधिष्ठिर उवाच । विवाहा ब्राह्मदैवार्षाः प्राजापत्यासुरौ तथा । गांधर्वो राक्षसश्चापि पैशाचोष्टम उच्यते

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “Ang mga anyo ng pag-aasawa ay tinatawag na Brāhma, Daiva, Ārṣa, gayundin ang Prājāpatya at Āsura; mayroon ding Gāndharva at Rākṣasa, at ang ikawalo ay sinasabing Paiśāca.”

Verse 26

एतेषां च विधिं ब्रूहि तथा कार्यं च तत्त्वतः । गृहस्थानां तथा धर्मान्ब्रूहि मे त्वं विशेषतः

Ipaliwanag mo sa akin ang wastong paraan para sa mga ito (mga anyo ng pag-aasawa), at kung ano ang dapat gawin ayon sa katotohanan. At ipaliwanag mo rin sa akin, lalo na, ang mga tungkulin ng mga maybahay (gṛhastha).

Verse 27

पराशर उवाच । स ब्राह्मो वरमाहूय यत्र कन्या स्वलंकृता । दीयते तत्सुतः पूयात्पुरुषानेकविंशतिम्

Sinabi ni Parāśara: “Brāhma ang tawag doon kung saan, matapos anyayahan ang lalaking ikakasal, ang dalaga—na pinalamutian—ay ibinibigay (sa pag-aasawa). Ang anak na isinilang sa pagsasamang iyon ay nagpapadalisay sa dalawampu’t isang salinlahi ng mga lalaki.”

Verse 28

यज्ञस्थायर्त्विजे दैवस्तज्जः पाति चतुर्दश । वरादादाय गोद्वन्द्वमार्षस्तज्जः पुनाति षट्

Ang Daiva na pag-aasawa ay yaong ang dalaga’y inihahandog sa pari na naglilingkod sa yajña; ang supling nito’y nagtatanggol sa labing-apat na salinlahi. Ang Ārṣa na pag-aasawa ay yaong tumatanggap ng isang pares na baka mula sa lalaking ikakasal; ang supling nito’y nagpapadalisay sa anim na salinlahi.

Verse 29

सहोभौ चरतां धर्मं प्राजापत्यः स ईरितः । वरवध्वोः स्वेच्छय्रा च गांधर्वोऽन्योन्यमैत्रतः । प्रसह्य कन्याहरणाद्राक्षसो निन्दितः सताम्

Ang Prājāpatya na pag-aasawa ay yaong kapwa sila—lalaki at babae—ay sabay na lumalakad sa landas ng dharma. Ang Gāndharva na pag-aasawa ay nagmumula sa pag-iibigan at malayang pagpili ng magkasintahan. Ang Rākṣasa na pag-aasawa, na may sapilitang pagdukot sa dalaga, ay hinahatulan ng mga banal at matuwid.

Verse 30

छलेन कन्याहरणात्पैशाचो गर्हितोऽष्टमः । प्रायः क्षत्रविशोरुक्ता गांधर्वासुरराक्षसाः

Ang ikawalo, na tinatawag na Paiśāca, ay sinisisi at itinuturing na kasuklam-suklam—sapagkat nagmumula sa mapanlinlang na pag-agaw sa dalaga. At sinasabi ring ang mga anyong Gāndharva, Āsura, at Rākṣasa ay karaniwang nauugnay sa mga Kṣatriya at Vaiśya.

Verse 31

अष्टमस्त्वेष पापिष्ठः पापिष्ठानां च संभवः । सवर्णया करो ग्राह्यो धार्यः क्षत्रियया शरः

Ang ikawalong ito (Paiśāca) ang pinakamasama sa kasalanan, at pinagmumulan pa ng iba pang kasamaan. Para sa babaeng kapareho ng sariling varṇa, ang parusa’y sinasabing ang sapilitang pagkuha sa kamay; para sa babaeng Kṣatriya, ang parusa’y ang pagdadala ng palaso.

Verse 32

प्रतोदो वैश्यया धार्यो वासोंतः शूद्रया तथा । असवर्णा स्वेष विधिः स्मृतौ दृष्टश्च वेदने

Para sa babaeng Vaiśya, ang patpat (goad) ang dapat pasanin bilang parusa; gayundin, para sa babaeng Śūdra, ang ‘vāsoṃta’ na parusa ang dapat pasanin. Para sa babaeng ibang varṇa, may hiwalay na tuntunin na nakikita sa mga Smṛti at gayon din sa paghatol na makikita sa Veda.

Verse 33

सवर्णाभिस्तु सर्वाभिः पाणिर्ग्राह्यस्त्वयं विधिः । धर्म्ये विवाहे जायंते धर्म्याः पुत्राः शतायुषः

Ang banal na ritwal ng paghawak sa kamay ng nobya sa kasal ay isagawa lamang sa mga babae ng sariling varṇa. Mula sa matuwid na pag-aasawa ay isinisilang ang matutuwid na anak na pinagpapala ng ganap na sandaang taong buhay.

Verse 34

अधर्म्याद्धर्म्मरहिता मंदभाग्यधनायुषः । कृतकालाभिगमने धर्मोयं गृहिणः परः

Mula sa di-matuwid na pagsasama ay lumilitaw ang supling na salat sa dharma—mahina sa kapalaran, yaman, at haba ng buhay. Kaya ang paglapit sa sariling asawa sa tamang panahon lamang ang itinatanyag na pinakamataas na tungkulin ng maybahay.

Verse 35

स्त्रीणां वरमनुस्मृत्य यथाकाम्यथवा भवेत् । दिवाभिगमनं पुंसामनायुष्यं परं मतम्

Inaalaala ang pinakamabuti para sa kababaihan—ayon man sa wastong pagnanasa o sa nararapat—ang pakikipagtalik ng lalaki sa araw ay itinuturing na lubhang nakapipinsala sa haba ng buhay.

Verse 36

श्राद्धार्हः सर्वपर्वाणि न गंतव्यानि धीमता । तत्र गछन्स्त्रियं मोहार्द्धर्मात्प्रच्यवते परात्

Ang marunong na may tungkuling magsagawa ng śrāddha ay hindi dapat lumapit sa babae sa mga araw ng kapistahan o banal na pagtalima. Kapag lumapit siya roon dahil sa pagkalito, siya’y nahuhulog mula sa mas mataas na dharma.

Verse 37

ऋतुकालाभिगामी यः स्वदारनिरतश्च यः । स सदा ब्रह्मचारी हि विज्ञेयः स गृहाश्रमी

Ang lumalapit (sa asawa) sa panahon ng ṛtu lamang, at tapat sa sariling marangal na kabiyak—ang gayong maybahay ay dapat makilalang laging brahmacārī, bagaman naninirahan sa tahanan.

Verse 38

आर्षे विवाहे गोद्वंद्वं यदुक्तं तत्र शस्यते । शुल्कमण्वपि कन्यायाः कन्याविक्रयपापकृत्

Sa Ārṣa na pag-aasawa, ang pares ng baka na binanggit ay nararapat at katanggap-tanggap. Ngunit ang pagkuha kahit munting bayad sa dalaga ay kasalanang tulad ng pagbebenta ng anak na babae.

Verse 39

अपत्यविक्रयात्कल्पं वसेद्विट्कृमिभोजने । अतो नाण्वपि कन्याया उपजीव्यं नरैर्धनम्

Sa pagbebenta ng sariling supling, mananahan ang tao sa loob ng isang kalpa sa daigdig na ang mga uod ay kumakain ng dumi. Kaya’t huwag mabuhay ang mga lalaki kahit sa pinakamunting yaman na nakuha sa “halaga” ng anak na babae.

Verse 40

तत्र तुष्टा महालक्ष्मीर्निवसेद्दानवारिणा । वाणिज्यं नीचसेवा च वेदानध्ययनं तथा

Doon, ang Mahālakṣmī—nalulugod—ay nananahan sa taong tumatalikod sa gayong mga “handog” na mula sa kasamaan. Gayundin, ang pangangalakal, ang paglilingkod sa hamak, at maging ang pag-aaral ng mga Veda para sa ikabubuhay ay dapat iwasan sa diwang iyon.

Verse 41

कुविवाहः क्रियालोपः कुले पतनहेतवः । कुर्याद्वैवाहिके चाग्नौ गृह्यकर्म्मान्वहं गृही

Ang masamang pag-aasawa at ang pagkaligta sa itinakdang mga ritwal ay nagiging sanhi ng pagbagsak ng angkan. Kaya ang maybahay ay dapat laging magsagawa ng mga gṛhya-karman sa banal na apoy ng kasal.

Verse 42

पञ्चयज्ञक्रियां चापि पक्तिं दैनंदिनीमपि । गृहस्थाश्रमिणः पञ्चसूनाकर्म दिनेदिने

Dapat isagawa ng maybahay ang mga ritwal ng limang dakilang yajña, at gayundin ang araw-araw na pagluluto. Araw-araw, ang gṛhastha ay di-maiiwasang nagkakamit ng limang ‘kasalanang tulad ng pagkatay’ (pañca-sūnā) sa karaniwang pamumuhay.

Verse 43

कुण्डनी पेषणी चुल्ली ह्युदकुम्भी तु मार्जनी । तासां च पंचसूनानां निराकरणहेतवः । क्रतवः पंच निर्द्दिष्टा गृहिश्रेयोभिवर्द्धनाः

Ang almires, batong panggiling, dapugan, banga ng tubig, at walis—ito ang limang “pook ng pagpatay,” pinagmumulan ng di-sinasadyang pinsala sa tahanan. Upang maalis ang kasalanang dulot ng limang ito, itinakda ang limang arawang yajña, na nagpapalago ng kapakanan at pagpapala ng maybahay.

Verse 44

पठनं ब्रह्मयज्ञः स्यात्तर्पणं च पितृक्रतुः । होमो दैवो बलिर्भौत आतिथ्यं नृक्रतुः क्रमात्

Ang pag-aaral at pagbigkas ay Brahma-yajña; ang tarpaṇa (pag-aalay ng tubig) ay handog sa mga ninuno; ang homa sa apoy ay Deva-yajña; ang bali (alay na pagkain) ay Bhūta-yajña; at ang pagtanggap sa panauhin ay Nṛ-yajña—sa wastong pagkakasunod.

Verse 45

वैश्वदेवांतरे प्राप्तः सूर्योढो वातिथिः स्मृतः । अतिथेरादितोप्येते भोज्या नात्र विचारणा

Ang dumarating sa pagitan ng handog na Vaiśvadeva—maging bago sumikat ang araw o sa pagsikat nito—ay kinikilalang ‘atithi’ (panauhin). Ang gayong mga tao, simula sa panauhin, ay dapat pakainin; dito’y walang pag-aalinlangan.

Verse 46

पितृदेवमनुष्येभ्यो दत्त्वाश्नात्यमृतं गृही । अदत्त्वान्नं च यो भुंक्ते केवलं स्वोदरंभरिः

Pagkatapos magbigay sa mga ninuno, sa mga deva, at sa mga tao, saka kumakain ang maybahay ng pagkaing tila amṛta, parang nektar. Ngunit ang kumakain nang hindi muna nagbibigay ay tanging tagapuno lamang ng sariling tiyan.

Verse 47

वैश्वदेवेन ये हीना आतिथ्येन विवर्जिताः । सर्वे ते वृषला ज्ञेयाः प्राप्तवेदा अपि द्विजाः

Yaong mga salat sa ritong Vaiśvadeva at tumatalikod sa pag-aanyaya at pagtanggap sa panauhin—kilalanin silang lahat na vṛṣala, bagsak sa asal, kahit sila’y mga dvija at nakapag-aral ng Veda.

Verse 48

अकृत्वा वैश्वदेवं तु भुञ्जते ये द्विजाधमाः । इह लोकेन्नहीनाः स्युः काकयोनिं व्रजंत्यथो

Ngunit yaong hamak na mga “dalawang-ulit na isinilang” na kumakain nang hindi muna nagsasagawa ng Vaiśvadeva—sa mundong ito’y mawawalan sila ng pagkain, at pagkaraan ay mapapasa-anyo sa lahi ng mga uwak.

Verse 49

वेदोक्तं विदितं कर्म्म नित्यं कुर्यादतंद्रितः । यदि कुर्याद्यथाशक्ति प्राप्नुयात्सद्गतिं पराम्

Ang mga tungkuling batid at iniutos ng Veda ay dapat laging isagawa nang walang kapabayaan. Kung maisasagawa ito ayon sa sariling kakayahan, matatamo ang pinakamataas na mabuting kapalaran.

Verse 50

षष्ठ्यष्टम्योर्वसेत्पापं तैले मांसे सदैव हि । चतुर्दश्यां पञ्चदश्यां तथैव च क्षुरे भगे

Sa ikaanim at ikawalong araw (ng tithi), sinasabing nananahan ang kasalanan sa langis at sa karne. Gayundin, sa ika-labing-apat at ika-labing-lima, sinasabing nananahan ito sa labaha at sa paglalayaw sa pita ng laman.

Verse 51

उदयन्तं न वीक्षेत नास्तं यंतं न मस्तके । न राहुणोपस्पृष्टं च नांडस्थं वीक्षयेद्रविम्

Huwag titigan ang araw sa pagsikat, ni sa paglubog; ni kapag ito’y nasa tuktok ng ulunan. Huwag ding tumingin sa araw kapag sinasakmal ni Rāhu (sa eklipse), ni kapag ito’y nasisinag sa tubig.

Verse 52

न वीक्षेतात्मनो रूपमप्सु धावेन्न कर्दमे । न नग्नां स्त्रियमीक्षेत न नग्नो जलमाविशेत्

Huwag pagmasdan ang sariling anyo na nasasalamin sa tubig; huwag tumakbo sa putik. Huwag tumingin sa hubad na babae, at huwag lumusong sa tubig nang hubad.

Verse 53

देवतायतनं विप्रं धेनुं मधु मृदं तथा । जातिवृद्धं वयोवृद्धं विद्यावृद्धं तथैव च

Dapat igalang nang nararapat ang dambana ng mga diyos, ang brāhmaṇa, ang baka, gayundin ang pulot at ang banal na lupa; at ang mga dakila sa angkan, sa gulang, at sa karunungan.

Verse 54

अश्वत्थं चैत्यवृक्षं च गुरुं जलभृतं घटम् । सिद्धान्नं दधिसिद्धार्थं गच्छन्कुर्यात्प्रदक्षिणम्

Sa paglalakad, magsagawa ng pradakṣiṇā (pag-ikot nang pakanan) sa punong aśvattha, sa banal na punong caitya, sa sariling guru, sa banga na puno ng tubig, sa nilutong handog na ‘siddhānna’, at sa gatas-asim na hinaluan ng puting mustasa—bilang mapalad na salalayan ng dharma.

Verse 55

रजस्वलां न सेवेत नाश्नीयात्सह भार्यया । एकवासा न भुञ्जीत न भुञ्जीतोत्कटासने

Hindi dapat makipagsama sa babaeng nireregla, ni kumain na kasama ang sariling asawa. Huwag kumain na iisang kasuotan lamang ang suot, at huwag ding kumain na nakaupo sa mataas o di-wastong upuan.

Verse 56

नाशुचिं स्त्रियमीक्षेत तेज स्कामो द्विजोत्तमः । असंतर्प्य पितॄन्देवान्नाद्यादन्नं च कुत्रचित्

O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang, ang nagnanais mag-ingat ng tejas (ningning espirituwal) ay huwag tumingin sa maruming babae. At kung hindi muna napasiyahan ang mga Pitṛ at ang mga Deva sa nararapat na handog, huwag kailanman kumain saanman.

Verse 57

पक्वान्नं चापि नो मांसं दीर्घकालं जिजीविषुः । न मूत्रणं व्रजे कुर्यान्न वल्मी के न भस्मनि

Ang nagnanais mabuhay nang matagal ay kumain lamang ng lutong pagkain at huwag kumain ng karne. Huwag umihi sa kulungan ng baka, ni sa punso ng langgam, ni sa abo.

Verse 58

न गत्तेंषु ससत्त्वेषु न तिष्ठन्न व्रजन्नपि । ब्राह्मणं सूर्यमग्निं च चंद्रऋक्षगुरूनपि

Sa paglakad sa gitna ng mga nilalang, sa pagtigil, o sa paggalaw man, huwag kailanman magpakita ng kawalang-galang sa Brāhmaṇa, sa Araw, sa Apoy, sa Buwan at mga bituin, at sa mga guro; ito ang matuwid na asal sa banal na Dharmāraṇya.

Verse 59

अभिपश्यन्न कुर्वीत मलमूत्रविसर्ज नम् । मुखेनोपधमेन्नाग्निं नग्नां नेक्षेत योषितम्

Huwag magpalabas ng dumi o ihi habang palinga-linga ang tingin. Huwag hipan ang apoy gamit ang bibig. Huwag tumingin sa isang babaeng hubad.

Verse 60

नांघ्री प्रतापयेदग्नौ न वस्तु अशुचि क्षिपेत् । प्राणिहिंसां न कुर्वीत नाश्नीयात्संध्य योर्द्वयोः

Huwag painitin ang mga paa sa banal na apoy, ni magtapon dito ng anumang marumi. Huwag manakit ng mga nilalang. At huwag kumain sa alinman sa dalawang sandhyā, sa bukang-liwayway at sa dapithapon.

Verse 61

न संविशेच्च संध्यायां प्रातः सायं क्वचिद्बुधः । नाचक्षीत धयंतीं गां नेंद्रचापं प्रदर्शयेत्

Ang marunong ay hindi dapat humiga sa oras ng sandhyā, sa umaga man o sa gabi, saanman. Huwag ding tumingin sa inahing baka habang sumususo ang guya, at huwag ituro o ipamalas ang bahaghari, ang busog ni Indra.

Verse 62

नैकः सुप्यात्क्वचिच्छून्ये न शयानं प्रबोधयेत् । पंथानं नैकलो यायान्न वार्य्यंजलिना पिबेत्

Huwag matulog na mag-isa sa isang tiwangwang na lugar; huwag gisingin ang taong natutulog. Huwag maglakbay sa daan nang nag-iisa; at huwag uminom ng tubig sa pamamagitan ng pagsalok nito sa palad.

Verse 63

न दिवोद्धृतसारं च भक्षयेद्दधि नो निशि । स्त्रीधर्मिणी नाभिवदेन्नाद्यादातृप्ति रात्रिषु

Huwag kainin sa araw ang gatas-asim na inalisan ng krema, ni huwag ding kumain ng gatas-asim sa gabi. Ang babaeng may buwanang dalaw ay huwag magbigay-galang, at sa gabi’y huwag kumain hanggang lubos na kabusugan.

Verse 64

तौर्यत्रिकप्रियो न स्यात्कांस्ये पादौ न धावयेत् । श्राद्धं कृत्वा परश्राद्धे योऽश्नीयाज्ज्ञानवर्जितः

Huwag maging alipin ng tatlong aliwan—awit, sayaw, at tugtugin—ni huwag maghugas ng paa sa sisidlang tanso. At matapos magsagawa ng śrāddha, ang sinumang walang pag-unawa na kumain sa śrāddha ng iba ay gumagawa ng di nararapat.

Verse 65

दातुः श्राद्धफलं नास्ति भोक्ता किल्बिषभुग्भवेत् । न धारयेदन्यभुक्तं वासश्चोपानहावपि

Kapag ang handog ay kinain nang di wasto, nawawala sa nagbigay ang bunga ng śrāddha, at ang kumain ay nagiging kabahagi ng kasalanan. Huwag magsuot ng damit—maging panyapak man—na ginamit na ng iba.

Verse 66

न भिन्नभाजनेऽश्नीयान्नासीताग्न्यादिदूषिते । आरोहणं गवां पृष्ठे प्रेतधूमं सरित्तटम्

Huwag kumain mula sa basag na sisidlan, ni huwag umupo sa pook na nadungisan ng apoy at iba pa. Iwasan ang pagsakay sa likod ng mga baka, ang pagdikit sa usok ng mga ritong panglibing, at ang pananatili sa pampang ng ilog sa di kanais-nais na paraan.

Verse 67

बालातपं दिवास्वापं त्यजेद्दीर्घं जिजीविषुः । स्नात्वा न मार्जयेद्गात्रं विसृजेन्न शिखां पथि

Ang nagnanais ng mahabang buhay ay umiwas sa matinding sikat ng araw at sa pagtulog sa araw. Pagkaligo, huwag kuskusin nang labis ang katawan, at sa daan ay huwag pabayaan ang tuktok-buhok (śikhā) na malugay o malaglag.

Verse 68

हस्तौ शिरो न धुनुयान्नाकर्षेदासनं पदा । करेण नो मृजेद्गात्रं स्नानवस्त्रेण वा पुनः

Huwag iwasiwas ang mga kamay sa ibabaw ng ulo, ni kaladkarin ang inuupuan gamit ang paa. Huwag kuskusin ang katawan sa kamay, ni sa telang pangligo, sa di-wastong paraan.

Verse 69

शुनोच्छिष्टं भवेद्गात्रं पुनः स्नानेन शुध्यति । नोत्पाटयेल्लोमनखं दशनेन कदाचन

Kapag nadikitan ng laway ng aso ang katawan, nagiging marumi ito at nalilinis muli sa pamamagitan ng pagligo. Huwag kailanman bumunot ng buhok o kagatin ang mga kuko gamit ang ngipin.

Verse 70

करजैः करजच्छेदं विवर्जयेच्छुभाय तु । यदायत्यां त्यजेत्तन्न कुर्यात्कर्म प्रयत्नतः

Para sa kabutihang-palad, iwasan ang pagpunit o pagputol ng kuko gamit ang kuko. Anumang gawaing pagsisisihan at tatalikuran sa hinaharap—huwag na itong gawin, kahit pa pilitin.

Verse 71

अद्वारेण न गन्तव्यं स्ववेश्मापि कदाचन । क्रीडेन्नाज्ञैः सहासीत न धर्म्मघ्नैर्न रोगिभिः

Huwag pumasok kailanman—kahit sa sariling bahay—sa daang hindi pintuan. Huwag makipaglaro sa mangmang, ni makisama sa mga sumisira sa dharma, ni sa mga may matagal na karamdaman sa paraang nakasisira sa kalinisan at disiplina.

Verse 72

न शयीत क्वचिन्नग्नः पाणौ भुंजीत नैव च । आर्द्रपादकरास्योऽश्नन्दीर्घकालं न जीवति

Huwag matulog saanman nang hubad, at huwag kumain na ang pagkain ay nasa palad lamang (na walang wastong sisidlan at kaayusan). Ang kumakain na basa ang paa, basa ang kamay, at basa ang bibig ay hindi nagtatagal ang buhay.

Verse 73

संविशेन्नार्द्रचरणो नोच्छिष्टः क्वचिदाव्रजेत् । शयनस्थो न चाश्नीयान्न पिबेच्च जलं द्विजः

Ang dalawang-ulit-na-ipinanganak ay huwag mahiga na basa ang mga paa, at huwag lumabas saanman habang may dumi ng natirang pagkain (ucchiṣṭa). Huwag ding kumain habang nakahiga sa higaan, at huwag uminom ng tubig sa gayong ayos.

Verse 74

सोपानत्को नोपविशेन्न जलं चोत्थितः पिबेत् । सर्व्वमम्लमयं नाद्यादारोग्यस्याभिलाषुकः

Huwag umupo na suot ang panyapak, at huwag uminom ng tubig habang nakatayo. Ang nagnanais ng mabuting kalusugan ay huwag kumain ng pagkaing lubhang maasim ang likas.

Verse 75

न निरीक्षेत विण्मूत्रे नोच्छिष्टः संस्पृशेच्छिरः । नाधितिष्ठेत्तुषांगार भस्मकेशकपालिकाः

Huwag tumingin sa dumi at ihi, at habang nasa kalagayang ucchiṣṭa ay huwag hawakan ang sariling ulo. Huwag ding tapakan ang ipa, baga, abo, buhok, o mga basag na piraso ng palayok.

Verse 76

पतितैः सह संवासः पतनायैव जायते । दद्यादासनं मंचं न शूद्राय कदाचन

Ang pakikisama sa mga nalugmok (patita) ay nagbubunga ng sariling pagkalugmok. Huwag kailanman maghandog ng upuan o higaan sa isang Śūdra.

Verse 77

ब्राह्मण्याद्धीयते विप्रः शूद्रो धर्माच्च हीयते । धर्मोपदेशः शूद्राणां स्वश्रेयः प्रतिघातयेत्

Ang vipra ay humihina kapag lumilihis sa pagiging Brahmin—sa wastong asal ng brāhmaṇya; at ang Śūdra ay humihina kapag lumalayo sa sariling dharma. Sinasabing ang pagtuturo ng dharma sa mga Śūdra ay nakahahadlang sa sariling kabutihang espirituwal.

Verse 78

द्विजशुश्रूषणं धर्म्मः शूद्राणां हि परो मतः । कण्डूयनं हि शिरसः पाणिभ्यां न शुभं मतम्

Ang paglilingkod sa mga “dalawang-ulit na isinilang” (dvija) ang itinuturing na pinakamataas na dharma para sa mga Śūdra. At ang pagkakamot ng ulo gamit ang sariling mga kamay ay itinuturing na di-mapalad.

Verse 79

आदिशेद्वैदिकं मंत्रं न शूद्राय कदाचन । ब्राह्मण्या दीयते विप्रः शूद्रो धर्म्माच्च हीयते

Huwag kailanman ituro ang isang Vaidikong mantra sa isang Śūdra. Ang Brahmin ay pinananatili ng pagiging-Brahmin—ng wastong asal na Brahmin; ngunit ang Śūdra ay humihina kapag lumilihis siya sa kanyang dharma.

Verse 80

आताडनं कराभ्यां च क्रोशनं केशलुंचनम् । अशास्त्रवर्तनं भूयो लुब्धात्कृत्वा प्रतिग्रहम्

Ang pananakit gamit ang mga kamay, ang pagsigaw, ang pagbunot ng buhok, at ang paulit-ulit na paglakad na salungat sa śāstra—lalo na matapos tumanggap ng mga handog mula sa sakim—ay mga gawang sinisisi at itinatakwil.

Verse 81

ब्राह्मणः स च वै याति नरकानेकविंशतिम् । अकालमेघस्तनिते वर्षर्तौ पांसुवर्षणे

Ang gayong Brahmin ay tunay na napapasa dalawampu’t isang impiyerno. Gayundin, kapag kumukulog mula sa mga ulap na wala sa panahon, sa panahon ng tag-ulan, at kapag umuulan ng alikabok—ito’y mga tandang di-mapalad.

Verse 82

महाबालध्वनौ रात्रावनध्यायाः प्रकीर्तिताः । उल्कापाते च भूकंपे दिग्दाहे मध्यरात्रिषु

Sa gabi, kapag may malakas at nakapanghihilakbot na ugong, ipinahayag na may anadhyāya—pansamantalang pagtigil sa pagbigkas at pag-aaral. Gayundin sa pagbagsak ng bulalakaw, sa lindol, at sa pagliyab ng mga dako—lalo na sa hatinggabi.

Verse 83

मध्ययोर्वृषलोपान्ते राज्यहारे च सूतके । दशाष्टकासु भूतायां श्राद्धाहे प्रतिपद्यपि

Sa mga sandaling pagitan (mga sandhyā), sa pagtatapos ng pakikisalamuha sa itinuring na marumi, sa pagkawala ng kaharian, at sa karumihang dulot ng kapanganakan o kamatayan; gayundin sa ika-walo at ika-sampung araw, sa araw na Bhūtā na di-mapalad, sa mga araw ng śrāddha, at maging sa pratipadā (unang araw ng buwan)—sa mga panahong ito, itigil ang banal na pag-aaral.

Verse 84

पूर्णिमायां तथाष्टम्यां विड्वरे राष्ट्रविप्लवे । उपाकर्मणि चोत्सर्गे कल्पादिषु युगादिषु

Sa araw ng kabilugan ng buwan, at sa ikawalong araw; sa mga panahong may kapahamakan at pagyanig sa kaharian; sa mga ritwal ng upākarman at utsarga; at sa pagsisimula ng mga kalpa at mga yuga—sa lahat ng gayong pagkakataon, isantabi ang banal na pag-aaral.

Verse 85

आरण्यकमधीत्यापि बाणसाम्नोरपि ध्वनौ । अनध्यायेषु चैतेषु चाधीयीत न वै क्वचित्

Kahit pag-aralan pa ang mga bahagi ng Āraṇyaka, at kahit marinig ang ugong ng mga palaso at labanan—sa mga panahong anadhyāya na ito, huwag mag-aral kailanman, saanman.

Verse 86

भूताष्टम्योः पञ्चदश्योर्ब्रह्मचारी सदा भवेत् । अनायुष्यकरं चेह परदारोपसर्पणम् । तस्मात्तद्दूरतस्त्याज्य वैरिणां चोपसेवनम्

Sa Bhūtāṣṭamī at sa ikalabinlimang araw (pañcadaśī), manatiling matatag ang brahmacarya. Dito, ang paglapit sa asawa ng iba ay sanhi ng pag-ikli ng buhay; kaya’t iwasan ito nang malayo—gayundin ang pakikisama at paglilingkod sa mga kaaway.

Verse 87

पूर्वर्द्धिभिः परित्यक्तमात्मानं नावमानयेत् । सदोद्यमवतां यस्माच्छ्रियो विद्या न दुर्लभाः

Kahit iwan na ng dating kasaganaan, huwag hamakin ang sarili. Sapagkat sa mga laging masikap, ang biyaya ng kasaganaan at ang kaalaman ay hindi mahirap makamtan.

Verse 88

सत्यं ब्रूयात्प्रियं बूयान्न ब्रूयात्सत्यमप्रियम् । प्रियं च नानृतं ब्रूयादेष धर्मो विधीयते

Magsalita ng katotohanan; magsalita ng nakalulugod. Huwag magsabi ng katotohanang masakit; at huwag magsabi ng kasinungalingang nakalulugod. Ito ang dharma na iniutos.

Verse 89

वाचोवेगं मनावेगं जिह्वावेगं च वर्ज येत् । गुह्यजान्यपि लोमानि तत्स्पर्शादशुचिर्भवेत

Dapat pigilin ang bugso ng pananalita, ang bugso ng isip, at ang bugso ng dila. Maging ang mga buhok na tumutubo sa lihim na bahagi—sa paghipo nito’y nagiging marumi ang tao.

Verse 90

पादधौतोदकं मूत्रमुच्छिष्टान्युदकानि च । निष्ठीवनं च श्लेष्माणं दूराद्दूरं विनिः क्षिपेत

Ang tubig na ipinanghugas ng paa, ihi, natirang tubig, laway at plema—lahat ng ito’y dapat itapon nang malayo, sa napakalayong pook.

Verse 91

अहर्न्निशं श्रुतेर्जाप्याच्छौचाचारनिषेवणात । अद्रोहवत्या बुद्ध्या च पूर्वजन्म म्मरेद्द्विजः

Sa araw at gabi, sa pagbigkas ng banal na śruti, sa pagsunod sa kalinisan at wastong asal, at sa isip na walang poot, ang isang dvija ay maaaring makaalaala ng bakas ng dating kapanganakan.

Verse 92

वृद्धान्प्रयत्नाद्वंदेत दद्यात्तेषां स्वमासनम । विनम्रकन्धरो भूयादनुयायात्ततश्च तान्

Dapat buong sikap na yumukod sa mga nakatatanda at ialay sa kanila ang sariling upuan. Manatiling nakayuko ang leeg sa pagpapakumbaba, at pagkaraan ay samahan sila nang may paggalang.

Verse 93

श्रुतिभूदेवदेवानां नृपसाधुतपस्विनाम् । पतिव्रतानां नारीणां निन्दां कुर्यान्न कर्हि चित

Huwag kailanman manlait o manira sa mga iginagalang ng Veda: sa mga deva, sa mga brāhmaṇa na parang mga diyos sa lupa, sa mga haring matuwid, sa mga banal at mapag-asceta, ni sa mga babaeng pativratā na tapat at malinis ang dangal.

Verse 94

उद्धृत्य पञ्चमृत्पिंडान्स्नायात्परजलाशये । श्रद्धया पात्रमासाद्य यत्किंचिद्दीयते वसु

Pagkatapos kumuha ng limang tipak ng lupa (para sa paglilinis), maligo sa ibang imbakan ng tubig; saka, lumapit sa karapat-dapat na tatanggap nang may pananampalataya—anumang yaman na ihandog ay nagiging tunay na mapagpalang dāna.

Verse 95

देशे काले च विधिना तदानंत्याय कल्पते । भूप्रदो मण्डलाधीशः सर्वत्र सुखितोऽन्नदः

Kapag ang handog ay ibinigay ayon sa tuntunin, na isinasaalang-alang ang lugar at panahon, ang bunga nito’y nagiging di-mauubos. Ang nagkakaloob ng lupa’y nagiging panginoon ng mga lalawigan; ang nagkakaloob ng pagkain ay laging masaya saanman.

Verse 96

तोयदाता सुरूपः स्यात्पुष्टश्चान्नप्रदो भवेत । प्रदीपदो निर्मलाक्षो गोदातार्यमलोक भाक्

Ang nagkakaloob ng tubig ay nagiging kaaya-aya ang anyo; ang nagkakaloob ng pagkain ay nagiging malusog at busog sa lakas. Ang nagkakaloob ng ilawan ay nagkakamit ng malinaw at dalisay na paningin; ang nagkakaloob ng mga baka ay nakakamit ang daigdig ni Aryaman.

Verse 97

स्वर्णदाता च दीर्घायुस्तिलदः स्याच्च सुप्रजः । वेश्मदोऽत्युच्चसौधेशो वस्त्रदश्चन्द्रलोकभाक्

Ang nagkakaloob ng ginto ay nagkakamit ng mahabang buhay; ang nagkakaloob ng linga (sesame) ay pinagpapala ng mabubuting supling. Ang nagkakaloob ng tahanan ay nakakamit ng matatayog na palasyo; ang nagkakaloob ng kasuotan ay nakararating sa daigdig ng Buwan.

Verse 98

हयप्रदो दिव्यदेहो लक्ष्मीवान्वृषभ प्रदः । सुभार्यः शिबिकादाता सुपर्यंकप्रदोऽपि च

Ang nagkakaloob ng kabayo ay nagkakamit ng maningning at dibinong katawan; ang nagkakaloob ng toro ay pinagpapala ng kasaganaan. Ang nagkakaloob ng palankin ay nagkakamit ng mabuting kabiyak; at ang nagkakaloob ng marangal na higaan ay tumatanggap din ng katumbas na ginhawa.

Verse 99

श्रद्धया प्रतिगृह्णाति श्रद्धया यः प्रयच्छति । स्वर्गिणौ तावुभौ स्यातां पततोऽश्रद्रया त्वधः

Ang tumatanggap nang may pananampalataya, at ang nagbibigay nang may pananampalataya—kapwa sila itinatalaga sa langit; ngunit kapag wala ang pananampalataya, sila’y bumabagsak sa ibaba.

Verse 100

अनृतेन क्षरेद्यज्ञस्तपो विस्मयतः क्षरेत् । क्षरेत्कीर्तिर्विनादानमायुर्विप्रापमानतः

Sa kasinungalingan, nauubos ang yajña (sakripisyo); sa kapalaluan, nauubos ang tapas (pagpapakasakit). Kung walang dāna (kawanggawa), nauubos ang dangal; at sa paglapastangan sa mga brāhmaṇa, nauubos ang haba ng buhay.

Verse 101

गंधं पुष्पं कुशा गावः शाकं मांसं पयो दधि । मणिमत्स्यगहं धान्यं ग्राह्यमेतदुपस्थितम्

Pabango, mga bulaklak, damong kuśa, mga baka, gulay, karne, gatas, dahi, mga hiyas, isda, at butil—kapag maayos na inihandog at iniharap, maaari itong tanggapin bilang nararapat na alay.

Verse 102

मधूदकं फलं मूलमेधांस्यभयदक्षिणा । अभ्युद्यतानि ग्राह्याणि त्वेतान्यपि निकृष्टतः

Pulut na may tubig (honey-water), mga prutas, mga ugat, panggatong, at maging ang dakṣiṇā na ibinibigay bilang ‘kawalang-takot’ (pag-iingat at katiyakan)—kapag inihandog nang bukal, ay maaari ring tanggapin, bagaman itinuturing na mas mababang uri ng kaloob.

Verse 103

दासनापितगोपालकुलमित्रार्द्धसीरिणः । भोज्यान्नाः शूद्रवर्गेमी तथात्मविनिवेदकः

Ang mga lingkod, mga barbero, mga pastol ng baka, mga kaibigang-kapamilya, at maging ang mga hamak na magsasakang may kalahating araro—at yaong mga Śūdra na tumatanggap ng pagkaing inihain sa pagkamapagpatuloy—sila man, sa ganap na pagsuko ng sarili at tapat na paglilingkod, ay ibinibilang sa mga nananahan na sumusunod sa dharma ng Dharmāraṇya.

Verse 104

इत्थमाचारधर्मोयं धर्मारण्यनिवासिनाम् । श्रुतिस्मृत्युक्तधर्मोऽयं युधिष्ठिर निवेदितः

Ganito inilahad ang tuntunin ng wastong asal ng mga nananahan sa Dharmāraṇya; ang dharmang ito, na nakasalig sa Śruti at Smṛti, ay ipinahayag sa iyo, O Yudhiṣṭhira.