Adhyaya 32

Verse 1

व्यास उवाच । ततश्च रामदूतास्ते नत्वा राममथाब्रुवन् । रामराम महाबाहो वरनारी शुभानना

Sinabi ni Vyāsa: Pagkaraan, yaong mga sugo ni Rāma ay yumukod kay Rāma at nagsalita: “Rāma, Rāma, O makapangyarihang bisig—nakita namin ang isang marangal na babae, may mapagpalang mukha…”

Verse 2

सुवस्त्रभूषाभरणां मृदुवाक्यपरायणाम् । एकाकिनीं क्रदमानाम दृष्ट्वा तां विस्मिता वयम्

(Sila’y nagsabi:) “Nakita namin siya—nakabihis ng mariringal na kasuotan at hiyas, mapagkalinga sa malalambing na salita—ngunit nag-iisa at tumatangis; pagkakita sa kanya, kami’y namangha.”

Verse 3

समीपवर्तिनो भूत्वा पृष्टा सा सुरसुन्दरी । का त्वं देवि वरारोहे देवी वा दानवी नु किम्

Lumapit sila at tinanong ang dalagang tila makalangit ang ganda: “Sino ka, O Devi, marikit ang mga sangkap? Isa ka bang diyosa, o isang danavi (demonya)?”

Verse 4

रामः पृच्छति देवि त्वां ब्रूहि सर्वं यथातथम् । तच्छ्रुत्वा वचनं रामा सोवाच मधुरं वचः

“O ginang, si Rāma ang nagtatanong sa iyo—isalaysay mo ang lahat nang ayon sa katotohanan.” Nang marinig ang mga salitang iyon, ang babae’y nagsalita ng matatamis na pananalita.

Verse 5

रामं प्रेषयत भद्रं वो मम दुःखापहं परम्

“Ipadala ninyo sa akin si Rāma. Pagpapala sa inyo—siya ang lubos na makapag-aalis ng aking dalamhati.”

Verse 6

तदाकर्ण्य ततो रामः संभ्रमात्त्वरितो ययौ । दृष्ट्वा तां दुःखसंतप्तां स्वयं दुःखमवाप सः । उवाच वचनं रामः कृतांजलिपुटस्तदा

Nang marinig iyon, si Rāma’y nagmadaling tumungo roon sa pagkabalisa. Pagkakita niya sa kanya na pinahihirapan ng dalamhati, siya man ay napuno ng lungkot. Pagkaraan, si Rāma’y nagsalita, magkadikit ang mga palad sa paggalang.

Verse 7

श्रीराम उवाच । का त्वं शुभे कस्य परिग्रहो वा केनावधूता विजने निरस्ता । मुष्टं धनं केन च तावकीनमाचक्ष्व मातः सकलं ममाग्रे

Sinabi ni Śrī Rāma: “O mapalad na ginang, sino ka, at kaninong asawa ka? Sino ang nagtaboy at nag-iwan sa iyo sa liblib na pook na ito? At sino ang kumuha ng munting yaman na nasa iyong kamao? Ihayag mo sa akin, O ina—sabihin mo ang lahat sa aking harapan.”

Verse 8

इत्युक्त्वा चातिदुःखार्तो रामो मतिमतां वरः । प्रणामं दंडवच्चक्रे चक्रपाणिरिवापरः

Pagkasabi nito, si Rāma—pinakamainam sa mga marurunong at labis na dinudurog ng dalamhati—ay nagpatirapa nang tuwid na parang tungkod, sa ganap na pagpupugay, na wari’y isa pang maytaglay ng Sudarśana (Viṣṇu) mismo.

Verse 9

तयाभिवंदितो रामः प्रगम्य च पुनःपुनः । तुष्टया परया प्रीत्या स्तुतो मधुरया गिरा

Si Rāma, na paulit-ulit na binabati at sinasamba niya habang siya’y lumalapit nang muli’t muli, ay pinuri sa matatamis na salita, sa sukdulang galak at dalisay na pag-ibig.

Verse 10

परमात्मन्परेशान दुःखहारिन्सनातन । यदर्थमवतारस्ते तच्च कार्यं त्वया कृतम्

O Kataas-taasang Sarili, O Panginoon ng mga panginoon, O tagapag-alis ng pagdurusa, O Walang-hanggan—anuman ang layunin ng iyong pagbaba bilang avatāra, yaon mismong gawain ay natupad mo na.

Verse 11

रावणः कुम्भकर्णश्च शक्रजित्प्रमुखास्तथा । खरदूषणत्रिशिरोमारीचाक्षकुमारकाः

Si Rāvaṇa, si Kumbhakarṇa, at ang iba pa na pinangungunahan ni Indrajit; gayundin sina Khara, Dūṣaṇa, Triśiras, Mārīca, Akṣa, at ang mga prinsipe—

Verse 12

असंख्या निर्जिता रौद्रा राक्षसाः समरांगणे

Di-mabilang na mababangis na rākṣasa ang napagtagumpayan sa larangan ng digmaan.

Verse 13

किं वच्मि लोकेश सुकीर्त्तिमद्य ते वेधास्त्वदीयांगजपद्मसंभवः । विश्वं निविष्टं च ततो ददर्श वटस्य पत्रे हि यथो वटो मतः

Ano pa ang masasabi ko ngayon sa iyong dakilang papuri, O Panginoon ng mga daigdig? Maging si Brahmā—isinilang sa lotos na sumibol mula sa iyong katawan—ay nakita ang buong sansinukob na nakapaloob sa iyo, na wari’y ang punong balete mismo ay nasisilayan sa iisang dahon nito.

Verse 14

धन्यो दशरथो लोके कौशल्या जननी तव । ययोर्जातोसि गोविंद जगदीश परः पुमान्

Mapalad sa daigdig si Daśaratha, at mapalad si Kauśalyā, ang iyong ina—sapagkat sa kanila ka isinilang, O Govinda, O Panginoon ng sansinukob, ang Kataas-taasang Persona.

Verse 15

धन्यं च तत्कुलं राम यत्र त्वमागतः स्वयम् । धन्याऽयोध्यापुरी राम धन्यो लोकस्त्वदाश्रयः

Mapalad ang angkang iyon, O Rāma, na iyong pinasukan nang ikaw mismo ang dumating. Mapalad ang lungsod ng Ayodhyā, O Rāma; mapalad ang daigdig na kumakalinga at sumasandig sa iyo.

Verse 16

धन्यः सोऽपि हि वाल्मीकिर्येन रामायणं कृतम् । कविना विप्रमुख्येभ्य आत्मबुद्ध्या ह्यनागतम्

Mapalad din si Vālmīki, na siyang lumikha ng Rāmāyaṇa—ang makata na, sa sariling kaloob na liwanag ng pagkaunawa, ay nakapagsalaysay nito kahit bago pa ito ganap na maunawaan ng mga pangunahing pantas.

Verse 17

त्वत्तोऽभवत्कुलं चेदं त्वया देव सुपावितम्

Mula sa iyo sumibol ang angkang ito, at sa iyo, O banal na Diyos, ito’y lubos na nalinis at pinabanal.

Verse 18

नरपतिरिति लोकैः स्मर्यते वैष्णवांशः स्वयमसि रमणीयैस्त्वं गुणैर्विष्णुरेव । किमपि भुवनकार्यं यद्विचिंत्यावतीर्य तदिह घटयतस्ते वत्स निर्विघ्नमस्तु

Inaalaala ka ng mga tao bilang haring bahagi ni Viṣṇu; tunay, sa iyong kaibig-ibig na mga katangian, ikaw mismo si Viṣṇu. Anumang gawain para sa kapakanan ng mga daigdig na iyong pinag-isipan at ibinabangon upang ganapin—nawa’y maganap dito nang walang hadlang, mahal na anak.

Verse 19

स्तुत्वा वाचाथ रामं हि त्वयि नाथे नु सांप्रतम् । शून्या वर्ते चिरं कालं यथा दोषस्तथैव हि

Pagkapuri nang gayon, nagsalita ang (diyos) kay Rāma: “Ngayong ikaw ang aking Panginoon, gayon pa man, matagal na akong nanatiling hungkag at tiwangwang—gaya rin ng dati, sa gayon ding pagdurusa.”

Verse 20

धर्मारण्यस्य क्षेत्रस्य विद्धि मामधिदेवताम् । वर्षाणि द्वादशेहैव जातानि दुःखि तास्म्यहम्

Kilalanin mo ako bilang namumunong diyos ng banal na pook ng Dharmāraṇya. Labindalawang taon na rito, ako’y namumuhay sa dalamhati.

Verse 21

निर्जनत्वं ममाद्य त्वमुद्धरस्व महामते । लोहासुरभयाद्राम विप्राः सर्वे दिशो दश

O dakilang may isip, iligtas mo ako ngayon sa pag-iwang ito. O Rāma, dahil sa takot kay Lohāsura, ang lahat ng mga brāhmaṇa ay nagsitakas sa sampung panig.

Verse 22

गताश्च वणिजः सर्वे यथास्थानं सुदुःखिताः । स दैत्यो घातितो राम देवैः सुरभयंकरः

Ang lahat ng mga mangangalakal ay nagsiuwi na sa kani-kanilang dako, lubhang nagdadalamhati. Yaong Daitya, O Rāma—na kinatatakutan maging ng mga deva—ay napatay ng mga deva.

Verse 23

आक्रम्यात्र महामायो दुराधर्षो दुरत्ययः । न ते जनाः समायांति तद्भयादति शंकिताः

Nilusob niya ang pook na ito—yaong dakilang salamangkero, mahirap salakayin at mahirap daigin. Dahil sa takot sa kanya, ang iyong mga tao’y hindi na pumaparito, labis na nangangamba.

Verse 24

अद्य वै द्वादश समाः शून्यागारमनाथवत् । यस्माच्च दीर्घिकायां मे स्नानदानोद्यतो जनः

Ngayon ay labindalawang taon nang wari’y isang bahay na walang laman, na parang ulila at walang tagapagtanggol—sapagkat ang mga taong dating dumarating sa aking mahabang lawa, handang maligo at magbigay ng kawanggawa, ay hindi na dumarating.

Verse 25

राम तस्यां दीर्घिकायां निपतंति च शूकराः । यत्रांगना भर्तृयुता जलक्रीडापरायणाः

O Rāma, sa mismong Dīrghikā na iyon ay nahuhulog na ngayon ang mga baboy-ramo—sa lugar na dati’y ang mga babae, kasama ang kanilang mga asawa, ay nagagalak sa paglalaro sa tubig.

Verse 26

चिक्रीडुस्तत्र महिषा निपतंति जलाशये । यत्र स्थाने सुपुष्पाणां प्रकरः प्रचुरोऽभवत्

Doon ngayon naglalaro ang mga kalabaw at sumisisid sa imbakan ng tubig—sa mismong pook na dati’y sagana ang kumpol ng magagandang bulaklak.

Verse 27

तद्रुद्धं कंटकैर्वृक्षैः सिंहव्याघ्रसमाकुलैः । संचिक्रीडुः कुमाराश्च यस्यां भूमौ निरंतरम्

Ang lupang yaon ay nasakal ng mga punong matinik at punô ng mga leon at tigre; gayunman, sa lupang iyon ang mga batang lalaki’y palaging naglalaro at gumagala.

Verse 28

कुमार्यश्चित्रकाणां च तत्र क्रीडं ति हर्षिताः । अकुर्वन्वाडवा यत्र वेदगानं तिरंतरम्

Doon, ang mga dalagang nagagalak ay naglalaro ng makukulay na laruan; at sa pook na yaon, ang mga kabataan ay walang patid na umaawit ng mga Veda.

Verse 29

शिवानां तत्र फेत्काराः श्रूयंतेऽतिभयंकराः । यत्र धूमोऽग्निहोत्राणां दृश्यते वै गृहेगृहे

Doon ay naririnig ang nakapanghihilakbot na alulong ng mga asong-gubat; gayunman, doon din makikita sa bawat tahanan ang usok ng mga Agnihotra na handog.

Verse 30

तत्र दावाः सधूमाश्च दृश्यंतेऽत्युल्बणा भृशम् । नृत्यंते नर्त्तका यत्र हर्षिता हि द्विजाग्रतः

Doon ay nakikita ang nagngangalit na mga sunog sa gubat na may makapal na usok; at sa pook ding iyon, ang mga mananayaw ay masayang sumasayaw sa harap ng pinakadakila sa mga dvija.

Verse 31

तत्रैव भूतवेताला प्रेताः नृत्यंति मोहिताः । नृपा यत्र सभायां तु न्यषीदन्मंत्रतत्पराः

Doon din, ang mga multo, vetāla at preta—nahihibang—ay nagsasayaw; samantalang sa pook na iyon ang mga hari’y nakaupo sa kapulungan, nakatuon sa payo at pagninilay.

Verse 32

तस्मिन्स्थाने निषीदंति गवया ऋक्षशल्लकाः । आवासा यत्र दृश्यन्ते द्विजानां वणिजां तथा

Sa pook na yaon, nananahan at nagpapahinga ang mga gaur, mga oso, at mga porcupine; at doon din nasisilayan ang mga tahanan ng mga dvija at ng mga mangangalakal.

Verse 33

कुट्टिमप्रतिमा राम दृश्यंतेत्र बिलानि वै । कोटराणीह वृक्षाणां गवाक्षाणीह सर्वतः

O Rāma, dito’y nakikita ang mga lungga na wari’y mga silid na may batong latag; narito ang mga guwang ng mga puno, at sa lahat ng dako’y may mga siwang na tila bintana.

Verse 34

चतुष्का यज्ञवेदिर्हि सोच्छ्राया ह्यभवत्पुरा । तेऽत्र वल्मीकनिचयैर्दृश्यंते परिवेष्टिताः

Noon, narito ang mga apat-na-sulok na yajnavedī, nakataas at lantad sa paningin; ngayon ay nakikitang napaliligiran ng mga bunton ng punso ng langgam.

Verse 35

एवंविधं निवासं मे विद्धि राम नृपोत्तम । शून्यं तु सर्वतो यस्मान्निवासाय द्विजा गताः

Alamin mo, O Rāma, pinakamainam sa mga hari, na ganyan ang aking tahanan—ngayo’y hungkag sa lahat ng panig, sapagkat ang mga dvija ay lumisan upang manirahan sa iba.

Verse 36

तेन मे सुमहद्दुःखं तस्मात्त्राहि नरेश्वर । एतच्छ्रुत्वा वचो राम उवाच वदतां वरः

Dahil dito, napakalaking dalamhati ang dumating sa akin—kaya iligtas at ingatan mo ako, O panginoon ng mga tao. Nang marinig ang mga salitang ito, si Rāma, pinakamainam sa mga nagsasalita, ay sumagot.

Verse 37

श्रीराम उवाच । न जाने तावकान्विप्रांश्चतुर्दिक्षु समाश्रितान् । न तेषां वेद्म्यहं संख्यां नामगोत्रे द्विजन्मनाम्

Sinabi ni Śrī Rāma: “Hindi ko nalalaman ang iyong mga Brāhmaṇa na nagsilikas sa apat na panig. Hindi ko rin batid ang kanilang bilang, ni ang mga pangalan at mga gotra ng mga dalawang-ulit na isinilang.”

Verse 38

यथा ज्ञातिर्यथा गोत्रं याथातथ्यं निवेदय । तत आनीय तान्सर्वान्स्वस्थाने वासयाम्यहम्

“Iulat nang tumpak—ayon sa tunay na kalagayan—ang kanilang mga kamag-anakan at mga gotra. Pagkatapos, kapag nadala ko silang lahat, patitirahin ko sila, bawat isa, sa nararapat nilang pook.”

Verse 39

श्रीमातोवाच । ब्रह्मविष्णुमहेशैश्च स्थापिता ये नरेश्वर । अष्टादश सहस्राणि ब्राह्मणा वेदपारगाः

Sinabi ng Mapalad na Ina: “O panginoon ng mga tao, yaong mga itinatag nina Brahmā, Viṣṇu, at Maheśa—labingwalong libong Brāhmaṇa, na ganap na bihasa sa mga Veda.”

Verse 40

त्रयीविद्यासु विख्याता लोकेऽस्मिन्नमितद्युते । चतुष्षष्टिकगोत्राणां वाडवा ये प्रतिष्ठिताः

“Sila’y bantog sa mundong ito, O ikaw na may di-masukat na kaningningan, sa tatluhang kaalamang Vedic; at sila’y itinatag bilang mga Vāḍava na kabilang sa animnapu’t apat na gotra.”

Verse 41

श्रीमातादात्त्रयीविद्यां लोके सर्वे द्विजोत्तमाः । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि वैश्या धर्मपरायणाः

“Ipinagkaloob ng Mapalad na Ina ang tatluhang kaalamang Vedic; at sa daigdig, ang lahat ng yaong pinakamahuhusay sa mga dalawang-ulit na isinilang ay nakikilala. At may tatlumpu’t anim na libong Vaiśya na tapat sa dharma.”

Verse 42

आर्यवृत्तास्तु विज्ञेया द्विजशुश्रूषणे रताः । बहुलार्को नृपो यत्र संज्ञया सह राजते

Kilalanin silang may marangal na asal, nalulugod sa paglilingkod sa mga dvija (dalawang-ulit na isinilang). Sa pook na yaon, ang haring Bahulārka ang naghahari sa ningning.

Verse 43

कुमारावश्विनौ देवौ धनदो व्ययपूरकः । अधिष्ठात्री त्वहं राम नाम्ना भट्टारिका स्मृता

Ang mga Kumāra at ang kambal na Aśvin ang mga diyos; si Dhanada (Kubera) ang pumupuno sa nagugugol. At ako naman, O Rāma, ang namumunong diyosa rito, na naaalala sa pangalang Bhaṭṭārikā.

Verse 44

श्रीसूत उवाच । स्थानाचाराश्च ये केचित्कुलाचारास्तथैव च । श्रीमात्रा कथितं सर्वं रामस्याग्रे पुरातनम्

Sinabi ni Śrī Sūta: “Anumang mga kaugalian ng pook (sthānācāra) at gayundin ang mga kaugaliang angkan (kulācāra)—ang lahat ng sinaunang aral na yaon ay ipinaliwanag ng Mapalad na Ina sa harap ni Rāma.”

Verse 45

तस्यास्तु वचनं श्रुत्वा रामो मुदमवाप ह । सत्यंसत्यं पुनः सत्यं सत्यं हि भाषितं त्वया

Nang marinig ang kaniyang mga salita, si Rāma ay napuspos ng galak. “Tunay—tunay—muling tunay! Tunay nga ang iyong sinabi.”

Verse 46

यस्मात्सत्यं त्वया प्रोक्तं तन्नाम्ना नगरं शुभम् । वासयामि जगन्मातः सत्यमंदिरमेव च

“Yamang ikaw ay nagsalita ng katotohanan, O Ina ng sanlibutan, itatatag ko ang isang mapalad na lungsod na taglay ang gayong pangalan; at gayundin ang isang templong tatawaging Satyamandira, ang Tahanan ng Katotohanan.”

Verse 47

त्रैलोक्ये ख्यातिमाप्नोतु सत्यमंदिरमु त्तमम्

Nawa’y sumikat sa tatlong daigdig ang Kataas-taasang Templo ng Katotohanan.

Verse 48

एतदुक्त्वा ततो रामः सहस्रशतसंख्यया । स्वभृत्यान्प्रेषयामास विप्रानयनहेतवे

Pagkasabi nito, si Rāma’y nagsugo ng sarili niyang mga lingkod—sa daan-daan at libo-libo—upang dalhin ang mga brāhmaṇa.

Verse 49

यस्मिन्देशे प्रदेशे वा वने वा सरि तस्तटे । पर्यंते वा यथास्थाने ग्रामे वा तत्रतत्र च

Sa alinmang lupain o pook—sa gubat man, sa pampang ng ilog, sa hanggahan, sa kanilang nararapat na tirahan, o sa mga nayon dito’t doon—

Verse 50

धर्मारण्यनिवासाश्च याता यत्र द्विजोत्तमाः । अर्घपाद्यैः पूजयित्वा शीघ्रमानयतात्र तान्

Saanman naroon ang mga pinakadakilang brāhmaṇa, mga naninirahan sa Dharmāraṇya, parangalan sila ng arghya at tubig sa paa, at agad silang dalhin dito.

Verse 51

अहमत्र तदा भोक्ष्ये यदा द्रक्ष्ये द्विजोत्तमान्

Dito lamang ako kakain kapag nakita ko na ang mga pinakadakilang brāhmaṇa.

Verse 52

विमान्य च द्विजानेतानागमिष्यति यो नरः । स मे वध्यश्च दंड्यश्च निर्वास्यो विषयाद्बहिः

Ang sinumang lalaki na magpapakita ng paghamak sa mga Brahmin na ito at hindi darating ay paparusahan ng kamatayan at ipatatapon sa labas ng aking kaharian.

Verse 53

तच्छ्रुत्वा दारुणं वाक्यं दुःसहं दुःप्रधर्षणम् । रामाज्ञाकारिणो दूता गताः सर्वे दिशो दश

Pagkarinig sa malupit na utos na iyon—na mahirap tiisin at mahirap suwayin—ang mga sugo na tumutupad sa utos ni Rama ay nagtungo sa sampung direksyon.

Verse 54

शोधिता वाडवाः सर्वे लब्धाः सर्वे सुहर्षिताः । यथोक्तेन विधानेन अर्घपाद्यैरपूजयन्

Ang lahat ng mga Brahmin ay hinanap at natagpuan, at lahat ay labis na nagalak; at, ayon sa itinakdang paraan, sila ay pinarangalan ng arghya at tubig para sa paa.

Verse 55

स्तुतिं चक्रुश्च विधिवद्विनयाचारपूर्वकम् । आमंत्र्य च द्विजान्सर्वान्रामवाक्यं प्रकाशयन्

Sila ay nag-alay ng mga papuri sa tamang paraan, may kababaang-loob at wastong asal; at, matapos imbitahan ang lahat ng mga Brahmin, ipinahayag nila ang mensahe ni Rama.

Verse 56

ततस्ते वाडवाः सर्वे द्विजाः सेवकसंयुताः । गमनायोद्यताः सर्वे वेदशास्त्रपरायणाः

Pagkatapos, ang lahat ng mga Brahmin na iyon, kasama ang kanilang mga tagapaglingkod, ay naghandang umalis—bawat isa ay tapat sa Vedas at mga Shastra.

Verse 57

आगता रामपार्श्वं च बहुमानपुरःसराः । समागतान्द्विजान्दृष्ट्वा रोमांचिततनूरुहः

Lumapit siya sa tabi ni Rāma, taglay ang paggalang bilang panguna; at nang makita niya ang nagkakatipong mga Brāhmaṇa, tumindig ang balahibo sa kanyang katawan sa banal na pagkalugod.

Verse 58

कृतकृत्यमिवात्मानं मेने दाशरथिर्नृपः । स संभ्रमात्समुत्थाय पदातिः प्रययौ पुरः

Ang anak ni Daśaratha, ang hari, ay inakalang natupad na ang kanyang tungkulin sa buhay. Sa masiglang pagmamadali, agad siyang tumindig at lumakad nang paa upang salubungin sila.

Verse 59

करसंपुटकं कृत्वा हर्षाश्रु प्रतिमुञ्चयन् । जानुभ्यामवनिं गत्वा इदं वचनमब्रवीत्

Pinagdugtong niya ang mga palad sa pagmamakaawa, at habang tumutulo ang luha ng kagalakan, lumuhod siya at yumukod sa lupa, saka nagsalita ng ganito.

Verse 60

विप्रप्रसादात्कमलावरोऽहं विप्रप्रसादाद्धरणीधरोऽहम् । विप्रप्रसादाज्जगतीपतिश्च विप्रप्रसादान्मम रामनाम

‘Sa biyaya ng mga Brāhmaṇa, ako’y minamahal ni Lakṣmī; sa biyaya ng mga Brāhmaṇa, ako ang tagapagdala ng daigdig—ang tunay na pinuno. Sa biyaya ng mga Brāhmaṇa, ako ang panginoon ng sanlibutan; at sa biyaya ng mga Brāhmaṇa, akin ang mismong pangalang “Rāma.”’

Verse 61

इत्येवमुक्ता रामेण वाड वास्ते प्रहर्षिताः । जयाशीर्भिः प्रपूज्याथ दीर्घायुरिति चाब्रुवन्

Nang masabi ito ni Rāma, sila’y nagalak habang nananatili roon. Pinarangalan nila siya ng mga pagpapalang ‘Tagumpay!’ at nagsabi rin, ‘Nawa’y humaba ang iyong buhay.’

Verse 62

आवर्जितास्ते रामेण पाद्यार्घ्यविष्टरादिभिः । स्तुतिं चकार विप्राणां दण्डवत्प्रणिपत्य च

Malugod silang tinanggap ni Rāma sa mga handog na ayon sa kaugalian—tubig sa paghuhugas ng paa, arghya, upuan, at iba pa. Pinuri niya ang mga Brāhmaṇa at, nagpatirapa na parang tuwid na tungkod, yumukod nang lubos.

Verse 63

कृतांजलिपुटः स्थित्वा चक्रे पादाभिवंदनम् । आसनानि विचित्राणि हैमान्याभरणानि च

Nakatayo siyang magkapatong ang mga palad sa añjali, at nagbigay-galang sa kanilang mga paa. Inihanda rin niya ang mga mariringal na upuan at mga gintong palamuti.

Verse 64

समर्पयामास ततो रामो दशरथात्मजः । अंगुलीयकवासांसि उपवीतानि कर्णकान्

Pagkaraan, si Rāma na anak ni Daśaratha ay naghandog sa kanila ng mga singsing at kasuotan, mga banal na sinulid (upavīta), at mga hikaw.

Verse 65

प्रददौ विप्रमुख्येभ्यो नानावर्णाश्च धेनवः । एकैकशत संख्याका घटोध्नीश्च सवत्सकाः

Ipinagkaloob niya sa mga pinunong Brāhmaṇa ang mga bakang iba-iba ang kulay—bawat handog ay tig-iisang daan—mga gatasang baka na hitik ang suso, kasama ang kanilang mga guya.

Verse 66

सवस्त्रा बद्धघंटाश्च हेमशृंगविभूषिताः । रूप्यखुरास्ताम्रपृष्ठीः कांस्यपात्रसमन्विताः

Ang mga iyon ay may mga telang pantakip at may nakabiting mga kampana; pinalamutian ng gintong mga sungay, may pilak na mga kuko at likurang kulay-tanso, at may kasamang mga sisidlang tanso-bronse.