Adhyaya 5

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । आश्चर्यमेतदखिलं कथितं भो द्विजोत्तम । विस्मयं परमापन्ना ऋषिसंघा मया सह

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “Kamangha-mangha ang buong salaysay na iyong isinalaysay, O pinakadakila sa mga dvija. Ako at ang mga kapulungan ng mga ṛṣi ay napuspos ng sukdulang pagkamangha.”

Verse 2

अहो भगवती पुण्या नर्मदेयमयोनिजा । रुद्रदेहाद्विनिष्क्रान्ता महापापक्षयंकरी

Aba, mapalad at banal ang Narmadā na ito—hindi isinilang sa sinapupunan—lumitaw mula sa mismong katawan ni Rudra, tagapagpawi ng maging malalaking kasalanan.

Verse 3

सप्तकल्पक्षये प्राप्ते त्वयेयं सह सुव्रत । न मृता च महाभागा किमतः पुण्यमुत्तमम्

Kahit dumating ang pagkapuksa ng pitong kalpa, nanatili siya na kasama mo, O may dakilang panata; ang lubhang pinagpala ay hindi namatay—ano pang higit na kabanalan kaysa rito?

Verse 4

के ते कल्पाः समुद्दिष्टाः सप्त कल्पक्षयंकराः । न मृता चेदियं देवी त्वं चैव ऋषिपुंगव

Alin-alin yaong mga kalpa na iyong binanggit—ang pitong nagdudulot ng pagkalusaw ng kalpa? Kung ang Diyosa ay hindi namatay, ikaw rin, O toro sa mga rishi, ay magpaliwanag nito.

Verse 5

अध्याय

“Kabanata” — isang palatandaang pang-eskriba o panghati ng bahagi, hindi isang taludtod na may sukat.

Verse 6

कथं संहरते विश्वं कथं चास्ते महार्णवे । कथं च सृजते विश्वं कथं धारयते प्रजाः

Paano winawaksi ng Banal ang sansinukob, at paano ito nananatili sa dakilang karagatan? Paano Niya nililikha ang sansinukob, at paano Niya inaalalayan ang mga nilalang?

Verse 7

कीदृग्रूपा भवेद्देवी सरिदेकार्णवीकृते । किमर्थं नर्मदा प्रोक्ता रेवती च कथं स्मृता

Anong anyo ang tinatanggap ng Diyosa kapag ang mga ilog ay nagiging iisang karagatan? Bakit siya tinatawag na Narmadā, at paano siya inaalaala bilang Revatī?

Verse 8

अञ्जनेति किमर्थं वा किमर्थं सुरसेति च । मन्दाकिनी किमर्थं च शोणश्चेति कथं भवेत्

Bakit siya tinatawag na Añjanā, at bakit Surasā? Bakit (siya) tinatawag na Mandākinī, at paano siya nagiging (kilala bilang) Śoṇa?

Verse 9

त्रिकूटेति किमर्थं वा किमर्थं वालुवाहिनी । कोटिकोट्यो हि तीर्थानां प्रविष्टा या महार्णवम्

Bakit siya tinatawag na Trikūṭā, at bakit Vāluvāhinī (tagapagdala ng buhangin)? Siya na pinapasukan ng di-mabilang na crores ng mga tīrtha, at nakipag-isa sa dakilang karagatan—ipaliwanag ito.

Verse 10

कियत्यः सरितां कोट्यो नर्मदां समुपासते । यज्ञोपवीतैरृषिभिर्देवताभिस्तथैव च

Ilang crores ng mga ilog ang sumasamba kay Narmadā? At paano siya sinasamba ng mga rishi na may suot na sagradong sinulid, at gayundin ng mga diyos?

Verse 11

विभक्तेयं किमर्थं च श्रूयते मुनिसत्तम । वैष्णवीति पुराणज्ञैः किमर्थमिह चोच्यते

Bakit naririnig, O pinakamainam sa mga muni, na siya ay ‘nahahati’ (sa mga bahagi)? At bakit siya tinatawag dito ng mga nakaaalam ng Purāṇa na ‘Vaiṣṇavī’?

Verse 12

केषु स्थानेषु तीर्थेषु पूजनीया सरिद्वरा । तीर्थानि च पृथग्ब्रूहि यत्र संनिहितो हरः

Saang mga pook at mga tīrtha dapat sambahin ang pinakadakilang ilog? Ihiwalay mong sabihin ang mga tīrtha na doo’y lalo ngang nananahan si Hara (Śiva).

Verse 13

यत्प्रमाणा च सा देवी या रुद्रेण विनिर्मिता । कीदृशानि च कर्माणि रुद्रेण कथितानि ते

Ano ang sukat o lawak ng Diyosa na nilikha ni Rudra? At anong mga uri ng ritwal at gawa ang itinuro sa iyo ni Rudra?

Verse 14

कथं म्लेच्छसमाकीर्णो देशोऽयं द्विजसत्तम । एतदाचक्ष्व मां ब्रह्मन्मार्कण्डेय महामते

Paano napuno ng mga mleccha ang lupaing ito, O pinakadakila sa mga dvija? Ipaliwanag mo ito sa akin, O kagalang-galang na brāhmaṇa—O dakilang-isip na Mārkaṇḍeya.

Verse 15

श्रीमार्कण्डेय उवाच । शृण्वन्तु ऋषयः सर्वे त्वं च तात युधिष्ठिर । पुराणं नर्मदायां तु कथितं च त्रिशूलिना

Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: Makinig nawa ang lahat ng mga ṛṣi, at ikaw rin, mahal na Yudhiṣṭhira. Ang Purāṇa na ito’y ipinahayag sa pampang ng Narmadā ng May-dalang Trisūla (Śiva).

Verse 16

वायोः सकाशाच्च मया तेनापि च महेश्वरात् । अशक्यत्वान्मनुष्याणां संक्षिप्तमृषिभिः पुरा

Tinanggap ko ito mula kay Vāyu, at siya nama’y mula kay Maheśvara (Śiva). Sapagkat napakalawak para sa kakayahan ng tao, ito’y pinasimple at pinaikli ng mga sinaunang ṛṣi.

Verse 17

मायूरं प्रथमं तात कौर्म्यं च तदनन्तरम् । पुरं तथा कौशिकं च मात्स्यं द्विरदमेव च

Una, mahal kong anak, ang Māyūra; kasunod ang Kaurmya. Pagkaraan ay ang Pura, ang Kauśika, ang Mātsya, at gayundin ang Dvirada na mga salaysay.

Verse 18

वाराहं यन्मया दृष्टं वैष्णवं चाष्टमं परम् । न्यग्रोधाख्यमतः चासीदाकाङ्क्षं पुनरुत्तमम्

Namasdan ko rin ang Vārāha, at ang kataas-taasang Vaiṣṇava bilang ikawalo. Naroon din ang tinatawag na Nyagrodha; at muli ang napakahusay na Ākāṅkṣa.

Verse 19

पद्मं च तामसं चैव संवर्तोद्वर्तमेव च । महाप्रलयमित्याहुः पुराणे वेदचिन्तकाः

Binabanggit din nila ang Padma at ang Tāmasa, gayundin ang Saṃvarta at Udvarta; at ang tinatawag na Mahāpralaya—gaya ng ipinahahayag ng mga nagmumuni sa Veda sa tradisyong Purāṇa.

Verse 20

एतत्संक्षेपतः सर्वं संक्षिप्तं तैर्महात्मभिः । विभक्तं च चतुर्भागैर्ब्रह्माद्यैश्च महर्षिभिः

Ang lahat ng ito, sa maikling sabi, ay pinasiksik ng mga dakilang kaluluwa; at hinati rin sa apat na bahagi ng mga dakilang ṛṣi, na pinangungunahan ni Brahmā.

Verse 21

तदहं सम्प्रवक्ष्यामि पुराणार्थविशारद । सप्त कल्पा महाघोरा यैरियं न मृता सरित्

Kaya ngayo’y ipaliliwanag ko ito, O bihasa sa diwa ng Purāṇa. Sa pitong lubhang kakila-kilabot na kalpa, hindi napuksa ang ilog na ito (Revā).

Verse 22

आ जङ्गमं तमोभूतमप्रज्ञातमलक्षणम् । नष्टचन्द्रार्ककिरणमासीद्भूतविवर्जितम्

Hanggang sa mga nilalang na gumagalaw, ang lahat ay naging kadiliman—di-makilala at walang palatandaan; naglaho ang sinag ng buwan at araw, at ang pag-iral ay nanatiling walang mga nilalang.

Verse 23

तमसोऽतो महानाम्ना पुरुषः स जगद्गुरुः । चचार तस्मिन्नेकाकी व्यक्ताव्यक्तः सनातनः

Pagkaraan, mula sa kadilimang iyon, ang Puruṣang may dakilang Pangalan—ang Guru ng sanlibutan—ay gumalaw doon na nag-iisa: walang hanggan, kapwa hayag at di-hayag.

Verse 24

स चौंकारमयोऽतीतो गायत्रीमसृजद्द्विजः । स तया सार्द्धमीशानश्चिक्रीड पुरुषो विराट्

Ang Panginoong yaon, na lampas at ang diwa’y ang banal na pantig na Oṃ, ay lumikha ng Gāyatrī. Pagkaraan, si Īśāna—ang Kosmikong Tao na tinatawag na Virāṭ—ay nakipaglaro sa kanya nang may banal na ligaya.

Verse 25

स्वदेहादसृजद्विश्वं पञ्चभूतात्मसंज्ञितम् । क्रीडन्समसृजद्विश्वं पञ्चभूतात्मसंज्ञितम्

Mula sa Kanyang sariling katawan ay ipinamalas Niya ang sansinukob, na tinatawag na anyo ng limang dakilang elemento. Sa Kanyang banal na paglalaro, muli Niyang nilikha ang kosmos, na kinikilalang yaon ding limang elemento ang kaluluwa nito.

Verse 26

क्रीडन् सृजद्विराट्संज्ञः सबीजं च हिरण्मयम् । तच्चाण्डमभवद्दिव्यं द्वादशादित्यसन्निभम्

Sa Kanyang paglalaro, ang tinatawag na Virāṭ ay lumikha ng ginintuang simulain na may binhi. Mula roon ay sumilang ang banal na Itlog ng Sansinukob, nagniningning na wari’y labindalawang araw.

Verse 27

तद्भित्त्वा पुरुषो जज्ञे चतुर्वक्त्रः पितामहः । सोऽसृजद्विश्वमेवं तु सदेवासुरमानुषम्

Nang mabiyak ang Itlog na yaon, isinilang ang Purusha bilang Apat-na-Mukhang Pitāmaha (Brahmā). Pagkaraan, nilikha niya ang sansinukob sa wastong kaayusan—kasama ang mga deva, asura, at sangkatauhan.

Verse 28

सतिर्यक्पशुपक्षीकं स्वेदाण्डजजरायुजम् । एतदण्डं पुराणेषु प्रथमं परिकीर्तितम्

Mula roon ay lumitaw ang mga hayop at ibon, at lahat ng nilalang na may sari-saring pagsilang—yaong mula sa pawis, mula sa itlog, at mula sa sinapupunan. Ang kosmikong Itlog na ito ang ipinahahayag sa mga Purāṇa bilang una.

Verse 29

पूर्वकल्पे नृपश्रेष्ठ क्रीडन्त्या परमेष्ठिना । उमया सह रुद्रस्य क्रीडतश्चार्णवीकृतः

O pinakamainam sa mga hari, sa isang dating kalpa, nang ang Kataas-taasang Panginoon ay naglalaro kasama si Umā, sa paglalaro ni Rudra ang sansinukob ay naging wari’y isang malawak na karagatan.

Verse 30

हर्षाज्जज्ञे शुभा कन्या उमायाः स्वेदसंभवा । शर्वस्योरःस्थलाज्जज्ञे उमा कुचविमर्दनात्

Sa galak ay isinilang ang isang mapalad na dalaga, na nagmula sa pawis ni Umā. At si Umā (muli) ay isinilang mula sa dibdib ni Śarva, dahil sa pagdiin ng kaniyang mga suso.

Verse 31

स्वेदाद्विजज्ञे महती कन्या राजीवलोचना । द्वितीयः संभवो यस्या रुद्रदेहाद्युधिष्ठिर

Mula sa pawis ay isinilang ang isang dakilang dalaga, na may matang gaya ng lotus. Ang ikalawa niyang pagsilang, O Yudhiṣṭhira, ay mula mismo sa katawan ni Rudra.

Verse 32

सा परिभ्रमते लोकान् सदेवासुरमानवान् । त्रैलोक्योन्मादजननी रूपेणऽप्रतिमा तदा

Siya’y naglibot sa mga daigdig—sa gitna ng mga deva, asura, at tao; at noon, sa kagandahang walang kapantay, siya ang naging sanhi ng pagkahumaling ng tatlong mundo.

Verse 33

तां दृष्ट्वा देवदैत्येन्द्रा मोहिता लभते कथम् । मृगयन्ति स्म तां कन्यामितश्चेतश्च भारत

Pagkakita sa kanya, ang mga panginoon ng mga deva at daitya ay nalito, na iniisip, “Paano siya makakamit?” O Bhārata, hinanap nila ang dalaga, nagsasaliksik dito at doon.

Verse 34

हावभावविलासैश्च मोहयत्यखिलं जगत् । भ्रमते दिव्यरूपा सा विद्युत्सौदामिनी यथा

Sa kanyang mapaglarong kilos, anyo, at marikit na pang-akit, nililito niya ang buong daigdig. Siya’y may anyong dibino, gumagala na parang kidlat na kumikislap sa mga ulap.

Verse 35

मेघमध्ये स्थिता भाभिः सर्वयोषिदनुत्तमा । ततो रुद्रं सुराः सर्वे दैत्याश्च सह दानवैः

Nakatindig sa gitna ng mga ulap, nagniningning sa karilagan, siya ang walang kapantay sa lahat ng kababaihan. Pagkaraan, ang lahat ng mga deva—at ang mga daitya kasama ng mga dānava—ay tumuon kay Rudra.

Verse 36

वरयन्ति स्म तां कन्यां कामेनाकुलिता भृशम् । ततोऽब्रवीन्महादेवो देवदानवयोर्द्वयोः

Lubhang nababagabag ng pagnanasa, hiniling nilang mapangasawa ang dalaga. Pagkaraan, nagsalita si Mahādeva sa dalawang panig—sa mga deva at sa mga dānava.

Verse 37

बलेन तेजसा चैव ह्यधिको यो भविष्यति । स इमां प्राप्स्यते कन्यां नान्यथा वै सुरोत्तमाः

Sinumang mahihigitan ang lahat sa lakas at sa ningning ng tejas, siya ang magkakamit sa dalagang ito—hindi sa ibang paraan, O pinakadakila sa mga deva.

Verse 38

ततो देवासुराः सर्वे कन्यां वै समुपागमन् । अहमेनां ग्रहीष्यामि अहमेनामिति ब्रुवन्

Pagkaraan nito, lumapit ang lahat ng Deva at Asura sa dalaga, at bawat isa’y nagsasabi: “Akin siya; ako ang kukuha sa kanya!”

Verse 39

पश्यतामेव सर्वेषां सा कन्यान्तरधीयत । पुनस्तां ददृशुः सर्वे योजनान्तरधिष्ठिताम्

Habang nakatingin ang lahat, biglang naglaho ang dalaga. Muli nila siyang nakita, nakatayo sa layo na isa pang yojana.

Verse 40

जग्मुस्ते त्वरिताः सर्वे यत्र सा समदृश्यत । त्रिभिश्चतुर्भिश्च तथा योजनैर्दशभिः पुनः

Nagmamadali silang lahat patungo sa lugar na doo’y nakita siya; at muli (siyang lumitaw) sa layong tatlo, apat, at pagkatapos ay sampung yojana.

Verse 41

धिष्ठितां समपश्यंस्ते सर्वे मातंगगामिनीम् । योजनानां शतैर्भूयः सहस्रैश्चाप्यधिष्ठिताम्

Nakita nilang lahat na siya’y nakatayo roon, lumalakad na may tindig ng marangal na elepante. Ngunit muli siyang namataan sa layong daan—maging libo-libong—yojana.

Verse 42

तथा शतसहस्रेण लघुत्वात्समदृश्यत । अग्रतः पृष्ठतश्चैव दिशासु विदिशासु च

Gayundin, dahil sa kanyang matuling paglakad, nakita siya kahit sa sandaang libong yojana ang layo—lumilitaw sa unahan at sa likuran, sa mga dako at sa mga pagitan ng mga dako.

Verse 43

तां पश्यन्ति वरारोहामेकधा बहुधा पुनः । दिव्यवर्षसहस्रं तु भ्रामितास्ते तया पुरा

Patuloy nilang nakikita ang marikit na dalaga—minsan ay iisa, minsan nama’y muli’y marami. Tunay, noon pa man ay iniligaw na niya sila sa loob ng sanlibong banal na taon.

Verse 44

न चावाप्ता तु सा कन्या महादेवाङ्गसंभवा । सहोमया ततो देवो जहासोच्चैः पुनःपुनः

Ngunit ang dalagang yaon—isinilang mula sa mismong katawan ni Mahādeva—ay hindi pa natatamo ng nakatakdang tatanggap. Pagkaraan, ang Panginoon, kasama si Umā, ay paulit-ulit na tumawa nang malakas.

Verse 45

गणास्तालकसंपातैर्नृत्यन्ति च मुदान्विताः । अकस्माद्दृश्यते कन्या शंकरस्य समीपगा

Ang mga gaṇa ni Śiva, puspos ng galak, ay nagsayaw sa pagtugtog at pagbanggaan ng mga panukat-panahong instrumento. Bigla, nakita ang dalaga na nakatayo malapit kay Śaṅkara.

Verse 46

तां दृष्ट्वा विस्मयापन्ना देवा यान्ति पराङ्मुखाः । तस्याश्चक्रे ततो नाम स्वयमेव पिनाकधृक्

Pagkakita sa kanya, ang mga deva ay napuno ng pagkamangha at tumalikod sa paggalang at hiya. Pagkaraan, ang may hawak ng busog na Pināka ang mismong nagkaloob ng pangalan sa kanya.

Verse 47

नर्म चैभ्यो ददे यस्मात्तत्कृतैश्चेष्टितैः पृथक् । भविष्यसि वरारोहे सरिच्छ्रेष्ठा तु नर्मदा

Sapagkat nagkaloob siya ng ligaya sa kanila sa pamamagitan ng kaniyang natatangi at mapaglarong mga gawa, O marikit ang balakang, ikaw ay magiging pinakamainam sa mga ilog—kaya tinatawag kang Narmadā.

Verse 48

स्वरूपमास्थितो देवः प्राप हास्यं यतो भुवि । नर्मदा तेन चोक्तेयं सुशीतलजला शिवा

Sapagkat ang Panginoon, nananatili sa Kaniyang tunay na anyo, ay nagpasiklab ng halakhak sa daigdig, kaya siya’y tinawag na Narmadā—ang mapalad na Śivā, na may lubhang malamig na mga tubig.

Verse 49

सप्तकल्पक्षये जाते यदुक्तं शंभुना पुरा । न मृता तेन राजेन्द्र नर्मदा ख्यातिमागता

Nang dumating ang pagkalipol ng pitong kalpa, napatunayang totoo ang winika ni Śambhu noong una; kaya, O pinakamainam sa mga hari, hindi namatay ang Narmadā at sa gayon ay nagkamit ng bantog na pangalan.

Verse 50

ततस्तामददात्कन्यां शीलवतीं सुशोभनाम् । महार्णवाय देवेशः सर्वभूतपतिः प्रभुः

Pagkaraan, ibinigay ng Panginoon ng mga diyos—ang makapangyarihang panginoon ng lahat ng nilalang—ang marangal at marikit na dalaga sa Dakilang Karagatan.

Verse 51

ततः सा ऋक्षशैलेन्द्रात्फेनपुञ्जाट्टहासिनी । विवेश नर्मदा देवी समुद्रं सरितां पतिम्

Pagkaraan, ang diyosang Narmadā—malakas na tumatawa na wari’y bunton ng bumubulang bula—ay bumaba mula sa maringal na bundok na Ṛkṣa at pumasok sa Karagatan, ang panginoon ng mga ilog.

Verse 52

एवं ब्राह्मे पुरा कल्पे समुद्भूतेयमीश्वरात् । मात्स्ये कल्पे मया दृष्टा समाख्याता मया शृणु

Kaya, sa sinaunang Brāhma kalpa, siya’y sumibol mula sa Panginoon. Sa Mātsya kalpa ko siya nakita; ngayo’y isinalaysay ko—makinig at unawain.