Adhyaya 49
Isinalaysay ni Mārkaṇḍeya na matapos mapuksa ni Mahādeva si Andhaka, bumalik si Śiva kasama si Umā sa Kailāsa. Nagtipon ang mga diyos at inutusan silang maupo nang ayon sa kaayusan. Ipinaliwanag ni Śiva na bagaman patay na ang demonyo, nananatiling marumi at may bahid ang Kanyang trident (triśūla) at hindi ito luminis sa karaniwang mga pagtalima lamang; kaya nagpasya Siya, kasama ang mga diyos, na magsagawa ng masusing paglalakbay sa mga tīrtha. Nagpaligo Siya sa maraming banal na pook mula Prabhāsa hanggang sa rehiyong Gaṅgā-sāgara ngunit hindi pa rin nakamit ang ninanais na kadalisayan, kaya nagtungo Siya sa Revā (Narmadā), naligo sa magkabilang pampang, at umabot sa bundok na kaugnay ni Bhṛgu. Doon, sa pagod na paghinto, natukoy ni Śiva ang isang lugar na natatanging kaakit-akit at may tanda ng pambihirang kabanalan. Tinuhog Niya ang bundok gamit ang triśūla, lumikha ng bitak na bumaba nang malalim; at ang triśūla ay naging lantad na walang dungis, kaya naitatag ang dahilan ng kapangyarihang nagpapadalisay ng Śūlabheda. Lumitaw mula sa bundok si Sarasvatī bilang dakilang mapagpala, at nabuo ang ikalawang sangam (pagtatagpo ng tubig) na inihahambing, sa pamamagitan ng analohiya, sa tanyag na “puti at maitim” na pagsasanib sa Prayāga. Itinatag ni Brahmā ang marangal na liṅga (Brahmeśa/Brahmeśvara) na nag-aalis ng pagdurusa, at inilarawan si Viṣṇu na laging naroroon sa timog na bahagi ng pook. Inilalarawan ang sagradong topograpiya: ang guhit na ginawa ng dulo ng triśūla ay nagpadaloy ng tubig tungo sa Revā, at tinukoy ang pangalan at katangian ng tīrtha, kabilang ang “tubig-liṅga” at tatlong lawa/kuṇḍa na may umiikot na agos. Itinatakda ang mga tuntunin ng pagligo, mga pagpipiliang mantra (kabilang ang sampung-pantig na pormula at mga mantra ng Veda), at ang pamamaraang naaangkop sa lahat ng varṇa at sa babae’t lalaki. Inuugnay ang pagligo sa tarpaṇa, mga gawaing tulad ng śrāddha, at dāna; binabanggit din ang mga tagapagbantay (vināyaka at kṣetrapāla) at ang mga hadlang na sumasalubong sa may maling asal, kaya ang paglalakbay-dambana ay itinatanghal bilang disiplina ng etika. Sa phalāśruti, pinupuri ang pagdalisay, pag-alis ng mga kapintasan, at pag-angat ng mga ninuno sa pamamagitan ng wastong ritwal sa Śūlabheda.
Shlokas
Verse 1
मार्कण्डेय उवाच । अन्धकं तु निहत्याथ देवदेवो महेश्वरः । उमया सहितो रुद्रः कैलासमगमन्नगम्
Sinabi ni Mārkaṇḍeya: Matapos mapatay si Andhaka, si Maheshvara—ang Diyos ng mga diyos—si Rudra, na kasama si Umā, ay nagtungo sa bundok na Kailāsa.
Verse 2
आगताश्च ततो देवा ब्रह्माद्याश्च सवासवाः । हृष्टास्तुष्टाश्च ते सर्वे प्रणेमुः पार्वतीपतिम्
Pagkaraan, dumating ang mga deva—si Brahmā at ang iba pa, kasama si Indra. Silang lahat, nagagalak at lubos na nasiyahan, ay nagpatirapa sa Panginoon ni Pārvatī.
Verse 3
ईश्वर उवाच । उपाविशन्तु ते सर्वे ये केचन समागताः । निहतो दानवो ह्येष गीर्वाणार्थे पितामह
Sinabi ni Īśvara: “Maupo nawa ang lahat ng nagtipon dito. Ang dānava na ito ay tunay na napatay alang-alang sa mga deva, O Pitāmaha.”
Verse 4
रक्तेन तस्य मे शूलं निर्मलं नैव जायते । शुभव्रततपोजप्यरतो ब्रह्मन्मया हतः
“Sa dugo niya, ang aking trishula ay hindi man lamang nagiging dalisay. O Brahman, bagaman siya’y masigasig sa mabubuting panata, tapas, at japa, siya’y napatay ko.”
Verse 5
कर्तुमिच्छाम्यहं सम्यक्तीर्थयानं चतुर्मुख । आगच्छन्तु मया सार्द्धं ये यूयमिह संगताः
“O Apat-na-Mukha, nais kong magsagawa nang wasto ng paglalakbay sa mga banal na tīrtha. Halina kayong lahat na nagkatipon dito, sumama sa akin.”
Verse 6
इत्युक्त्वा देवदेवेशः प्रभासं प्रतिनिर्ययौ । प्रभासाद्यानि तीर्थानि गङ्गासागरमध्यतः
Pagkasabi nito, ang Panginoon ng mga panginoon ng deva ay naglakbay patungong Prabhāsa, at dinalaw ang mga banal na tīrtha na nagsisimula sa Prabhāsa, na nasa pagitan ng Gaṅgā at ng karagatan.
Verse 7
अवगाह्यापि सर्वाणि नैर्मल्यं नाभवन्नृप । नर्मदायां ततो गत्वा देवो देवैः समन्वितः
O Hari, kahit lumusong at maligo sa lahat ng yaon, hindi pa rin sumibol ang kadalisayan. Kaya ang Panginoon, kasama ang mga diyos, ay nagtungo sa banal na Narmadā.
Verse 8
उत्तरं दक्षिणं कूलमवागाहत्प्रियव्रतः । गतस्तु दक्षिणे कूले पर्वते भृगुसंज्ञितम्
Ang marangal na si Priyavrata ay lumusong sa hilagang pampang at sa timog na pampang. Pagkaraan, nagtungo siya sa timog na pampang, sa bundok na tinatawag na Bhṛgu.
Verse 9
तत्र स्थित्वा महादेवो देवैः सह महीपते । भ्रान्त्वा भ्रान्त्वा चिरं श्रान्तो निर्विण्णो निषसाद ह
O hari, doon nanatili si Mahādeva kasama ng mga diyos. Siya’y naglibot nang paulit-ulit; at matapos ang mahabang panahon, pagod at walang pagkapit, siya’y naupo.
Verse 10
मनोहारि यतः स्थानं सर्वेषां वै दिवौकसाम् । तीर्थं विशिष्टं तन्मत्वा स्थितो देवो महेश्वरः
Sapagkat ang pook na yaon ay kaakit-akit sa paningin ng lahat ng nananahan sa langit, si Maheśvara, batid na ito’y natatanging tīrtha, ay nanindigan at nanahan doon.
Verse 11
गिरिं विव्याध शूलेन भिन्नं तेन रसातलम् । निर्मलं चाभवच्छूलं न लेपो दृश्यते क्वचित्
Sa pamamagitan ng kaniyang trishula, tinuhog niya ang bundok, at nabiyak ito hanggang Rasātala. Ngunit nanatiling dalisay ang trishula—ni bakas ng dungis ay hindi nakita saanman.
Verse 12
देवैराह्वानिता तत्र महापुण्या च भारती । पर्वतान्निःसृता तत्र महापुण्या सरस्वती
Doon, sa pag-anyaya ng mga deva, nagpakita ang banal na Bhāratī; at mula sa bundok ay umagos ang lubhang mapagpala na ilog Sarasvatī.
Verse 13
द्वितीयः सङ्गमस्तत्र यथा वेण्यां सितासितः । तत्र ब्रह्मा स्वयं देवो ब्रह्मेशं लिङ्गमुत्तमम्
May ikalawang sangam doon—gaya ng pagsasanib ng maputi at maitim na agos sa Veṇī ng Prayāga. Sa pook ding yaon, si Brahmā mismo ay nagtatag ng kataas-taasang liṅga na tinatawag na Brahmeśa.
Verse 14
संस्थापयामास पुण्यं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम् । तस्य याम्ये दिशो भागे स्वयं देवो जनार्दनः
Kanyang itinatag ang banal na yaon—kataas-taasan, pumapawi ng lahat ng dalamhati. At sa bahaging timog nito, naroroon si Janārdana mismo (Viṣṇu).
Verse 15
तिष्ठते च सदा तत्र विष्णुपादाग्रसंस्थिता । अम्भसो न भवेन्मार्गः कुण्डमध्यस्थितस्य च
Doon ito’y laging nananatili, nakapuwesto sa unahang bahagi ng mga paa ni Viṣṇu. At para sa nakatayo sa gitna ng kuṇḍa, walang daanang malalabasan ang tubig.
Verse 16
शूलाग्रेण कृता रेखा ततस्तोयं वहेन्नृप । तत्तोयं च गतं तत्र यत्र रेवा महानदी
O hari, isang guhit-ukit ang ginawa sa dulo ng trident; mula roon ay nagsimulang umagos ang tubig. At ang tubig na yaon ay nagtungo sa pook na dinadaluyan ng dakilang ilog Revā.
Verse 17
जललिङ्गं महापुण्यं चकतीर्थं नृपोत्तम । शूलभेदे च देवेशः स्नानं कुर्याद्यथाविधि
O pinakadakila sa mga hari, ang Jalaliṅga (Liṅga ng Tubig) ay dakilang mapagpala at lubhang mapunyagi—ito ang Cakatīrtha. At sa Śūlabheda, sambahin ang Panginoon ng mga deva, at maligo ayon sa wastong ritwal.
Verse 18
आत्मानं मन्यते शुद्धं न किंचित्कल्मषं कृतम् । तस्यैवोत्तरकाष्ठायां देवदेवो जगद्गुरुः
Itinuturing niya ang sarili na dalisay, na wari’y walang anumang kasalanang nagawa. At sa hilagang panig ng yaong tīrtha ring iyon, nananahan ang Diyos ng mga diyos—ang Guro ng sanlibutan.
Verse 19
आत्मना देवदेवेशः शूलपाणिः प्रतिष्ठितः । सर्वतीर्थेषु तत्तीर्थं सर्वदेवमयं परम्
Doon, ang Panginoon ng mga panginoon—si Śiva, ang may hawak ng Trisula—ay itinatag ang banal na presensya sa pamamagitan ng sarili niyang kapangyarihang dibino. Sa lahat ng mga tīrtha, yaong tīrtha ang kataas-taasan, sapagkat ito’y puspos ng lahat ng mga deva.
Verse 20
सर्वपापहरं पुण्यं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम् । तत्र तीर्थे प्रतिष्ठाप्य देवदेवं जगद्गुरुः
Ang banal na pook na iyon ay tagapag-alis ng lahat ng kasalanan—lubhang mapagpala at dakila, tagapagpuksa ng lahat ng dalamhati. Doon, sa tīrtha na iyon, itinalaga at pinabanal ng Guro ng sanlibutan ang Diyos ng mga diyos.
Verse 21
रक्षापालांस्ततो मुक्त्वा शतं साष्टविनायकान् । क्षेत्रपालाः शतं साष्टं तद्रक्षन्ति प्रयत्नतः
Pagkaraan, nang italaga niya ang mga tagapagbantay—isang daan at walong Vināyaka—isang daan at walong Kṣetrapāla ang masikap na nagbabantay at nagtatanggol sa banal na pook na iyon.
Verse 22
विघ्नास्तस्योपजायन्ते यस्तत्र स्थातुमिच्छति । केचित्कुटुम्बात्ततासु व्याग्राः केचित्कृषीषु च
Sumisibol ang mga hadlang sa sinumang nagnanais manatili roon. Sa ilan, ang suliranin ay mula sa pamilya; sa iba, mula sa mga pampang ng ilog—tila mga tigre; at sa iba pa, mula sa pagsasaka at mga bukirin.
Verse 23
केचित्सभां प्रकुर्वन्ति केचिद्द्रव्यार्जने रताः । परोक्षवादं कुर्वन्ति केऽपि हिंसारताः सदा
May ilan na nalulubog sa mga kapulungan at pagtatalo; may ilan na nalulugod sa pagkamal ng yaman. May ilan na nagsasalita nang patalikod, at ang iba nama’y laging nahuhumaling sa karahasan.
Verse 24
परदाररताः केचित्केचिद्वृत्तिविहिंसकाः । अन्ये केचिद्वदन्त्येवं कथं तीर्थेषु गम्यते
May ilan na nahuhumaling sa asawa ng iba; may ilan na winawasak ang sariling matuwid na kabuhayan. Ang iba’y nagsasabi nang ganito: “Paano pa makapupunta sa mga tīrtha para sa paglalakbay-dambana?”
Verse 25
क्षुधया पीड्यते भार्या पुत्रभृत्यादयस्तदा । मोहजालेषु योज्यन्ते एवं देवगणैर्नराः
Kung magkagayon, ang asawa, mga anak, mga lingkod at iba pa’y pinahihirapan ng gutom. Sa gayon, ang mga lalaki’y naiuugnay sa mga lambat ng pagkalito—gaya ng isinasaayos ng mga pangkat ng mga deva bilang pagpigil.
Verse 26
पापाचाराश्च ये मर्त्याः स्नानं तेषां न जायते । संरक्षन्ति च तत्तीर्थं देवभृत्यगणाः सदा
Sa mga mortal na may makasalanang asal, hindi sumisilang ang biyaya ng pagligo roon. At ang mga pangkat ng banal na mga tagapaglingkod ay laging nagbabantay at nag-iingat sa tīrtha na iyon.
Verse 27
धन्याः पुण्याश्च ये मर्त्यास्तेषां स्नानं प्रजायते । सरस्वत्या भोगवत्या देवनद्या विशेषतः
Mapalad at banal ang mga taong mortal; sa kanila nagiging tunay na maaari ang pagligo roon—lalo na sa mga sagradong ilog na Sarasvatī, Bhogavatī, at Devā-nadī.
Verse 28
अयं तु सङ्गमः पुण्यो यथा वेण्यां सितासितः । दृष्ट्वा तीर्थं तु ते सर्वे गीर्वाणा हृष्टचेतसः
Ang pagtatagpong-ito ay banal—gaya ng pagsasanib ng puti at itim na hibla sa isang tirintas. Nang makita ang tīrtha, ang lahat ng Gīrvāṇa, ang mga diyos, ay nagalak ang kalooban.
Verse 29
देवस्य सन्निधौ भूत्वा वर्णयामासुरुत्तमम् । इदं तीर्थं तु देवेश गयातीर्थेन ते समम्
Sa mismong harapan ng Panginoon, kanilang inawit ang pinakamataas na kadakilaan: “O Panginoon ng mga diyos, ang tīrthang ito ay kapantay sa bisa at gantimpala ng tanyag na Gayā-tīrtha.”
Verse 30
गुह्याद्गुह्यतमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति । शूलपाणिः समभ्यर्च्य इन्द्राद्यैरप्सरोगणैः
Higit pang lihim kaysa sa lihim, ang tīrthang ito’y hindi pa nagkaroon noon at hindi na muling magkakaroon. Doon si Śūlapāṇi (Śiva) ay marapat na sinasamba nina Indra at ng mga pangkat ng Apsarā at iba pa.
Verse 31
यक्षकिन्नरगन्धर्वैर्दिक्पालैर्लोकपैरपि । नृत्यगीतैस्तथा स्तोत्रैः सर्वैश्चापि सुरासुरैः
Sinasamba Siya roon ng mga Yakṣa, Kinnara, at Gandharva; ng mga tagapagbantay ng mga dako at mga tagapangalaga ng daigdig—sa sayaw at awit, gayundin sa mga himno—ng lahat, maging mga deva at asura.
Verse 32
पूज्यमानो गणैः सर्वैः सिद्धैर्नागैर्महेश्वरः । देवेन भेदितं तत्र शूलाग्रेण नराधिप
Habang sinasamba si Maheśvara ng lahat ng mga Gaṇa, ng mga Siddha at ng mga Nāga, O hari, doon ay biniyak ng Panginoon ang pook sa dulo ng Kaniyang trishula.
Verse 33
त्रिधा यत्रेक्ष्यतेऽद्यापि ह्यावर्तः सुरपूरितः । कुण्डत्रयं नरव्याघ्र महत्कलकलान्वितम्
Doon, hanggang ngayo’y nakikita ang pag-ikot ng tubig na tila tatluhan, puspos ng presensiyang dibino. O tigre sa mga tao, may tatlong banal na lawa roon, umaalingawngaw sa malakas na ugong.
Verse 34
सर्वपापक्षयकरं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम् । तत्र तीर्थे तु यः स्नाति उपवासपरायणः
Pinakamataas ang banal na tīrtha roon: winawasak nito ang lahat ng kasalanan at pinapawi ang bawat dalamhati. Sinumang maligo sa sagradong tawiran na yaon, na nakatuon sa pag-aayuno, (tatamo ng bunga).
Verse 35
दीक्षामन्त्रविहीनोऽपि मुच्यते चाब्दिकादघात् । ये पुनर्विधिवत्स्नान्ति मन्त्रैः पञ्चभिरेव च
Kahit ang walang dīkṣā at walang mantra ay napapalaya sa kasalanang naipon sa loob ng isang taon. Ngunit yaong muling naliligo ayon sa wastong ritwal, gamit ang limang mantra lamang, (tumatamo ng ganap na bunga).
Verse 36
वेदोक्तैः पञ्चभिर्मन्त्रैः सहिरण्यघटैः शुभैः । अक्षरैर्दशभिश्चैव षड्भिर्वा त्रिभिरेव वा
Sa limang mantrang itinakda ng Veda, kalakip ang mapalad na mga sisidlang ginto; at sa (mga mantra) na may sampung pantig, o anim, o maging tatlo lamang—(isinasagawa ang ritwal).
Verse 37
पृथग्भूतैर्द्विजातीनां तीर्थे कार्यं नराधिप । ब्रह्मक्षत्रविशां वापि स्त्रीशूद्राणां तथैव च
O hari, sa tīrtha ay dapat isagawa ang mga ritwal nang magkakahiwalay para sa mga dvijāti; gayundin para sa mga Brāhmaṇa, Kṣatriya, at Vaiśya—at sa gayon din para sa mga babae at mga Śūdra.
Verse 38
पुरुषाणां त्रयीं ध्यात्वा स्नानं कुर्याद्यथाविधि । दशाक्षरेण मन्त्रेण ये पिबन्ति जलं नराः
Para sa mga lalaki, matapos pagnilayan ang tatluhang Veda, dapat maligo ayon sa tuntunin. Yaong mga lalaking umiinom ng tubig habang binibigkas ang sampung-pantig na mantra, ay gumagawa nito bilang banal na pagtalima.
Verse 39
ते गच्छन्ति परं लोकं यत्र देवो महेश्वरः । केदारे च यथा पीतं रुद्रकुण्डे तथैव च
Sila’y napaparoon sa pinakamataas na daigdig, kung saan nananahan ang Panginoong Maheśvara. Kung paanong may gantimpala ang pag-inom sa Kedāra, gayon din ang pag-inom sa Rudrakuṇḍa.
Verse 40
पञ्चरेफसमायुक्तं क्षकारं सुरपूजितम् । ओङ्कारेण समायुक्तमेतद्वेद्यं प्रकीर्तितम्
Ang pantig na ‘kṣa’, na kaisa ng limang ‘ra’ at sinasamba ng mga diyos, at iniuugnay sa Oṃkāra—ito ang ipinahahayag na banal na pormulang dapat makilala.
Verse 41
यस्तत्र कुरुते स्नानं विधियुक्तो जितेन्द्रियः । तिलमिश्रेण तोयेन तर्पयेत्पितृदेवताः
Sinumang maligo roon ayon sa itinakdang paraan, na may pagpipigil sa sarili, ay dapat maghandog ng tarpaṇa sa mga Pitṛ at sa mga diyos, gamit ang tubig na hinaluan ng linga (sesame).
Verse 42
कुलानां तारयेद्विंशं दशपूर्वान्दशापरान् । गयादिपञ्चस्थानेषु यः श्राद्धं कुरुते नरः
Ang taong nagsasagawa ng śrāddha sa limang banal na pook na nagsisimula sa Gayā ay nagliligtas sa dalawampung salinlahi ng kanyang angkan—sampu sa nauna at sampu sa susunod.
Verse 43
स तत्र फलमाप्नोति शूलभेदे न संशयः । यस्तत्र विधिना युक्तो दद्याद्दानानि भक्तितः
Tunay na nakakamit niya roon ang bungang iyon sa Śūlabheda—walang alinlangan. At sinumang, ayon sa wastong tuntunin, ay nagbibigay roon ng mga handog nang may debosyon, ay nagkakamit ng kapakinabangan.
Verse 44
तुदक्षयं फलं तत्र सुकृतं दुष्कृतं तथा । गयाशिरो यथा पुण्यं पितृकार्येषु सर्वदा
Doon, ang bunga ng mga ritwal ay di-nasisira—maging mula sa mabubuting gawa o bilang pag-alis ng masamang gawa. Kung paanong ang Gayāśiras ay laging mapagpala para sa mga gawaing pang-ama’t ninuno, gayon din ang pook na ito.
Verse 45
शूलभेदं तथा पुण्यं स्नानदानादितर्पणैः । भक्त्या ददाति यस्तत्र काञ्चनं गां महीं तिलान्
Gayundin, ang Śūlabheda ay lubhang mapagpala sa pamamagitan ng paliligo, pagkakawanggawa, at mga pag-aalay ng tarpana. Sinumang nagbibigay roon nang may debosyon—ginto, baka, lupa, o linga—ay nagkakamit ng dakilang kabutihan.
Verse 46
आसनोपानहौ शय्यां वराश्वान् क्षत्रियस्तथा । वस्त्रयुग्मं च धान्यं च गृहं पूर्णं प्रयत्नतः
Sa masusing pagsisikap, nararapat ding maghandog ng upuan, panyapak, higaan, mahuhusay na kabayo, at maging isang kṣatriya na tagapaglingkod; gayundin ng pares ng kasuotan, butil, at isang bahay na ganap na may laman.
Verse 47
सयोक्त्रं लाङ्गलं दद्यात्कृष्टां चैव वसुंधराम् । दानान्येतानि यो दद्याद्ब्राह्मणे वेदपारगे
Ihandog ang pamatok na may panali, ang araro, at maging ang lupang sinasaka. Ang sinumang magbigay ng mga handog na ito sa isang Brāhmaṇa na bihasa sa mga Veda ay nagkakamit ng dakilang punya.
Verse 48
श्रोत्रिये कुलसम्पन्ने शुचिष्मति जितेन्द्रिये । श्रुताध्ययनसम्पन्ने दम्भहीने क्रियान्विते । त्रयोदशाहःस्वेकैकं त्रयोदशगुणं भवेत्
Sa isang śrotriya—may mabuting angkan, malinis, mapagpigil sa sarili, puspos ng pakikinig at pag-aaral, walang pagpapaimbabaw, at masigasig sa wastong gawain—ang bawat handog sa loob ng labintatlong araw ay nagbubunga nang labintatlong ulit.
Verse 49
। अध्याय
“Adhyāya”—tanda ng paglipat o pamagat ng kabanata sa banal na teksto.