
Ang Adhyaya 39 ay isang teknikal na paliwanag tungkol sa dhyāna bilang disiplin na may mga antas, na nakasentro kay Śrīkaṇṭha (Śiva). Ayon kay Upamanyu, nagmumuni ang mga yogin kay Śrīkaṇṭha sapagkat ang pag-alaala sa Kanya ay agad na nagdudulot ng katuparan ng mga layunin. Ipinagkaiba ng kabanata ang sthūla-dhyāna (magaspang na pagninilay na may sinasandigang bagay) na ginagawa upang patatagin ang isip, mula sa sūkṣma at nirviṣaya na mga oryentasyon. Ipinapahayag na ang tuwirang pagninilay kay Śiva ay nagbubunga ng lahat ng siddhi; at kahit sa ibang anyo magmuni, nararapat pa ring alalahanin ang anyo ni Śiva bilang panloob na sanggunian. Inilalarawan ang dhyāna bilang paulit-ulit na pagsasanay na lumilikha ng katatagan, mula saviṣaya (may nilalaman/bagay) patungo sa nirviṣaya (walang bagay). Ang “walang-bagay na pagninilay” ay nililinaw bilang tuloy-tuloy na agos ng buddhi (buddhi-santati) na humahantong sa nirākāra na kamalayan-sa-sarili. Itinatakda rin ang pagsasanay sa sabīja (may “binhi”/suporta) at nirbīja (walang binhi), na inirerekomendang sabīja sa simula at nirbīja sa rurok para sa ganap na kaganapan; binabanggit ang prāṇāyāma bilang nagdudulot ng sunud-sunod na bunga gaya ng śānti (kapayapaan) at kaugnay na mga kalagayan.
Verse 1
उपमन्युरुवाच । श्रीकंठनाथं स्मरतां सद्यः सर्वार्थसिद्धयः । प्रसिध्यंतीति मत्वैके तं वै ध्यायंति योगिनः
Wika ni Upamanyu: “Ang sinumang umaalaala kay Śrīkaṇṭhanātha (Panginoong Śiva), ang lahat ng layon ay natutupad agad. Yamang batid nilang ito’y totoo, ang mga yogin ay nagmumuni-muni sa Kanya lamang.”
Verse 2
स्थित्यर्थं मनसः केचित्स्थूलध्यानं प्रकुर्वते । स्थूलं तु निश्चलं चेतो भवेत्सूक्ष्मे तु तत्स्थिरम्
Upang patatagin ang isip, may ilan na nagsasagawa ng pagninilay sa anyong lantad (magaspang at nahahawakan sa guniguni). Sa lantad, ang isip ay nagiging hindi gumagalaw; at pagpasok sa mas banayad, doon ito matibay na nananatili.
Verse 3
शिवे तु चिंतिते साक्षात्सर्वाः सिध्यन्ति सिद्धयः । मूर्त्यंतरेषु ध्यातेषु शिवरूपं विचिंतयेत्
Kapag si Śiva mismo ang tuwirang pinagninilayan, natatamo ang lahat ng siddhi. Kahit magnilay sa ibang anyong banal, dapat itong pagnilayan bilang mismong anyo ni Śiva.
Verse 4
लक्षयेन्मनसः स्थैर्यं तत्तद्ध्यायेत्पुनः पुनः । ध्यानमादौ सविषयं ततो निर्विषयं जगुः
Dapat pagmasdan ang katatagan ng isip at magnilay sa mismong puntong iyon nang paulit-ulit. Ipinahayag nila na ang pagninilay ay sa simula’y may paksa o bagay (saviṣaya), at pagkaraan ay nagiging walang paksa (nirviṣaya).
Verse 5
तत्र निर्विषयं ध्यानं नास्तीत्येव सतां मतम् । बुद्धेर्हि सन्ततिः काचिद्ध्यानमित्यभिधीयते
Sa bagay na ito, ang hatol ng mga pantas ay: walang pagninilay na lubos na walang paksa. Sapagkat ang pagninilay ay tinatawag na isang tiyak na tuluy-tuloy na agos ng talino (buddhi).
Verse 6
तेन निर्विषया बुद्धिः केवलेह प्रवर्तते । तस्मात्सविषयं ध्यानं बालार्ककिरणाश्रयम्
Sa pamamagitan ng maselang pagsasanay na iyon, ang buddhi/isip ay napapalaya sa mga bagay at, dito mismo, kumikilos sa dalisay na kamalayan lamang. Kaya dapat isagawa ang pagninilay na may paksa, umaasa sa isang bagay na nadarama—gaya ng mga sinag ng bagong sikat na araw.
Verse 7
सूक्ष्माश्रयं निर्विषयं नापरं परमार्थतः । यद्वा सविषयं ध्यानं तत्साकारसमाश्रयम्
Ang pagninilay na nakasandig sa maselan at walang bagay na pinanghahawakan ay sa katotohanan ay walang iba kundi ang Kataas-taasang Katotohanan mismo. Ngunit kung ang pagninilay ay may bagay na pinagtutuunan, ito’y umaasa sa isang anyo—isang hayag na sandigan.
Verse 8
निराकारात्मसंवित्तिर्ध्यानं निर्विषयं मतम् । निर्बीजं च सबीजं च तदेव ध्यानमुच्यते
Ang pagninilay ay itinuturing na walang-anyong panloob na kamalayan sa Sarili, malaya sa mga panlabas na bagay. Ang pagninilay ding iyon ay sinasabing may dalawang uri: walang binhi (nirbīja) at may binhi (sabīja).
Verse 9
निराकारश्रयत्वेन साकाराश्रयतस्तथा । तस्मात्सविषयं ध्यानमादौ कृत्वा सबीजकम्
Sapagkat ang Kataas-taasan ay nalalapitan kapwa sa pag-asa sa walang anyo at sa pag-asa sa may anyo, kaya sa simula’y gawin ang pagninilay na may sinasandigang bagay—pagninilay na may “binhi” (bīja), gaya ng mantra o banal na anyo.
Verse 10
अंते निर्विषयं कुर्यान्निर्बीजं सर्वसिद्धये । प्राणायामेन सिध्यंति देव्याः शांत्यादयः क्रमात्
Sa wakas, dapat dalhin ang isip sa kalagayang walang bagay na pinagtutuunan at isagawa ang walang-binhî (nirbīja) na pagkalubog sa samādhi upang makamtan ang lahat ng ganap na kaganapang espirituwal. Sa pamamagitan ng prāṇāyāma, ang mga banal na pagtatamo—na nagsisimula sa panloob na kapayapaan—ay natutupad nang unti-unti ayon sa wastong pagkakasunod.
Verse 11
शांतिः प्रशांतिर्दीप्तिश्च प्रसादश्च ततः परम् । शमः सर्वापदां चैव शांतिरित्यभिधीयते
Kapayapaan, malalim na katahimikan, panloob na ningning, at malinaw na kapanatagan—at maging lampas pa sa mga ito—kasama ang pagpipigil-sa-sarili sa gitna ng bawat pagsubok: ang lahat ng ito ang tinatawag na “śānti,” ang tunay na kapayapaan.
Verse 12
तमसो ऽन्तबहिर्नाशः प्रशान्तिः परिगीयते । बहिरन्तःप्रकाशो यो दीप्तिरित्यभिधीयते
Ang pagkapawi ng dilim, sa loob at sa labas, ay pinupuri bilang “praśānti,” ang tunay na katahimikan. Yaong nagniningning bilang liwanag—na naghahayag ng panlabas na daigdig at ng panloob na Sarili—ay tinatawag na dīpti, ang ningning.
Verse 13
स्वस्थता या तु सा बुद्धः प्रसादः परिकीर्तितः । कारणानि च सर्वाणि सबाह्याभ्यंतराणि च
Ang kalagayang nakatatag sa sariling tunay na likas (panloob na katatagan) ay ipinahahayag ng mga pantas bilang “prasāda,” ang payapang kalinawan. Sinasaklaw nito ang lahat ng sanhi—panlabas man o panloob.
Verse 14
एतच्चतुष्टयं ज्ञात्वा ध्याता ध्यानं समाचरेत् । ज्ञानवैराग्यसंपन्नो नित्यमव्यग्रमानसः
Matapos maunawaan ang apat na aral na ito, ang nagmumuni ay dapat magsagawa ng pagninilay nang matatag—taglay ang tunay na kaalaman at vairāgya (pagkawalang-kapit), at laging may isip na hindi naliligalig.
Verse 15
श्रद्दधानः प्रसन्नात्मा ध्याता सद्भिरुदाहृतः । ध्यै चिंतायां स्मृतो धातुः शिवचिंता मुहुर्मुहुः
Ang may pananampalataya at payapang kalooban ay tinatawag ng mga banal na “nagmumuni” (dhyānin). Ang ugat na dhyai ay inaalala sa kahulugang “pagmumuni-muni”; kaya ang dhyāna ay ang paulit-ulit at tuluy-tuloy na pagninilay kay Śiva.
Verse 17
योगाभ्यासस्तथाल्पे ऽपि यथा पापं विनाशयेत् । ध्यायतः क्षणमात्रं वा श्रद्धया परमेश्वरम्
Kahit kaunting pagsasanay sa yoga ay nakapupuksa ng kasalanan; gayundin, kahit isang saglit lamang magnilay sa Parameśvara nang may pananampalataya, natutunaw at nawawala ang mga dungis ng sarili.
Verse 18
अव्याक्षिप्तेन मनसा ध्यानमित्यभिधीयते । बुद्धिप्रवाहरूपस्य ध्यानस्यास्यावलंबनम्
Kapag ang isip ay hindi nagkakawatak-watak at hindi naliligaw, ang kalagayang iyon ang tinatawag na dhyāna. Para sa dhyāna na ito—na likas na isang di-napupunit na agos ng malinaw na pag-unawa (buddhi)—dapat panghawakan ang isang matatag na sandigan (ālambana).
Verse 19
ध्येयमित्युच्यते सद्भिस्तच्च सांबः स्वयं शिवः । विमुक्तिप्रत्ययं पूर्णमैश्वर्यं चाणिमादिकम्
Ipinahahayag ng mga pantas na ang tunay na pinagninilayan ay walang iba kundi si Sāmba—si Śiva Mismo. Mula sa pagninilay na iyon sumisibol ang tiyak na pananalig sa paglaya, at ang ganap na kapangyarihang panginoon, kabilang ang maseselang pagtatamo na nagsisimula sa aṇimā.
Verse 20
शिवध्यानस्य पूर्णस्य साक्षादुक्तं प्रयोजनम् । यस्मात्सौख्यं च मोक्षं च ध्यानादभयमाप्नुयात्
Ang layunin ng ganap na pagninilay kay Śiva ay tuwirang ipinahayag: sa pamamagitan ng pagninilay na iyon, nakakamtan ang ligaya at mokṣa; at sa pagninilay din natatamo ang kawalang-takot.
Verse 21
तस्मात्सर्वं परित्यज्य ध्यानयुक्तो भवेन्नरः । नास्ति ध्यानं विना ज्ञानं नास्ति ध्यानमयोगिनः
Kaya’t talikdan ang lahat ng pagkakapit at pagkalinga, at maging matatag sa pagninilay. Sapagkat kung walang pagninilay, walang tunay na kaalaman; at ang pagninilay ay hindi sumisibol sa hindi disiplinado sa Yoga.
Verse 22
ध्यानं ज्ञानं च यस्यास्ति तीर्णस्तेन भवार्णवः । ज्ञानं प्रसन्नमेकाग्रमशेषोपाधिवर्जितम्
Ang may kapwa pagninilay (dhyāna) at mapagpalayang kaalaman (jñāna)—siya ang tumatawid sa karagatan ng saṃsāra. Ang kaalamang iyon ay payapa at maliwanag, iisang-tuon, at malaya sa lahat ng upādhi, mga panlimita ng sarili.
Verse 23
योगाभ्यासेन युक्तस्य योगिनस्त्वेव सिध्यति । प्रक्षीणाशेषपापानां ज्ञाने ध्याने भवेन्मतिः
Sa yogin na matatag na nakaugnay sa disiplinadong pagsasanay ng yoga, tiyak na sumisibol ang kaganapan. Kapag ang lahat ng kasalanan ay nauubos nang walang tira, ang isip ay kusang tumutungo sa tunay na kaalaman at sa pagkalubog sa pagninilay—patungo sa pagkakabatid kay Śiva.
Verse 24
पापोपहतबुद्धीनां तद्वार्तापि सुदुर्लभा । यथावह्निर्महादीप्तः शुष्कमार्द्रं च निर्दहेत्
Para sa mga ang talino’y sugatan at natabingan ng kasalanan, maging ang balita tungkol sa Kanya (Śiva) ay napakahirap makamtan. Ngunit kapag ang dakilang apoy na nagliliyab—apoy ng kaalaman at biyaya ni Śiva—ay nagningas, sinusunog nito ang tuyo at ang basa: ang lantad at ang malalim na dumi.
Verse 25
तथा शुभाशुभं कर्म ध्यानाग्निर्दहते क्षणात् । अत्यल्पो ऽपि यथा दीपः सुमहन्नाशयेत्तमः
Gayon din, ang apoy ng pagninilay (dhyāna) ay sinusunog sa isang kisap-mata ang mabuti at masamang karma; tulad ng munting lampara na nakapapawi ng napakalawak na dilim.
Verse 26
योगाभ्यासस्तथाल्पो ऽपि महापापं विनाशयेत् । ध्यायतः क्षणमात्रं वा श्रद्धया परमेश्वरम्
Kahit kaunting pagsasanay sa yoga na may disiplina ay nakapupuksa ng malaking kasalanan; gayon din, kung magninilay kahit isang saglit lamang, na may pananampalataya, sa Parameśvara (Panginoong Śiva), ito’y nagiging paglilinis na pumuputol sa napakalaking kasamaan.
Verse 27
यद्भवेत्सुमहच्छ्रेयस्तस्यांतो नैव विद्यते । नास्ति ध्यानसमं तीर्थं नास्ति ध्यानसमं तपः
Anumang kataas-taasang kabutihan (śreyas) na sumisibol mula sa pagninilay ay walang hangganan. Walang banal na pook-paglalakbay na kapantay ng pagninilay, at walang pag-aayuno o tapa na kapantay ng pagninilay.
Verse 28
नास्ति ध्यानसमो यज्ञस्तस्माद्ध्यानं समाचरेत् । तीर्थानि तोयपूर्णानि देवान्पाषाणमृन्मयान्
Walang handog na yajña na kapantay ng pagninilay; kaya’t dapat pag-ukulan ng masigasig na pagsasanay ang pagninilay. Ang mga pook-paglalakbay na banal ay tila mga imbakan lamang na punô ng tubig, at ang mga diyos (sa karaniwang paglapit ng tao) ay mga anyong hinubog lamang sa bato at luwad.
Verse 29
योगिनो न प्रपद्यंते स्वात्मप्रत्ययकारणात् । योगिनां च वपुः सूक्ष्मं भवेत्प्रत्यक्षमैश्वरम्
Dahil nakaugat sila sa tuwirang katiyakan ng sariling Sarili, ang mga yogin ay hindi nalulugmok sa pag-asa sa panlabas na sandigan. At ang katawan ng yogin ay nagiging maselan, na nagpapakita ng tuwirang madamang kapangyarihang panginoon (aiśvarya) sa biyaya ni Śiva, ang Kataas-taasang Pati.
Verse 30
यथा स्थूलमयुक्तानां मृत्काष्ठाद्यैः प्रकल्पितम् । यथेहांतश्चरा राज्ञः प्रियाः स्युर्न बहिश्चराः
Kung paanong para sa di-disiplinado, ang magaspang na pag-unawa ay hinuhubog mula sa luwad, kahoy, at iba pa; gayon din sa mundong ito, ang mga gumagalaw sa loob (ng palasyo) ang minamahal ng hari, hindi ang mga pagala-gala sa labas.
Verse 31
तथांतर्ध्याननिरताः प्रियाश्शंभोर्न कर्मिणः । बहिस्करा यथा लोके नातीव फलभोगिनः
Gayon din, ang mga nakatuon sa panloob na pagninilay ang minamahal ni Śambhu, hindi ang mga nahuhumaling sa gawaing ritwal lamang. Sapagkat ang panlabas na pagpapakitang-tao—gaya ng mababaw na palamuti sa mundo—ay hindi nagdudulot ng malalim na pagtamasa sa tunay na bunga (ng pagsasanay).
Verse 32
दृष्ट्वा नरेन्द्रभवने तद्वदत्रापि कर्मिणः । यद्यंतरा विपद्यंते ज्ञानयोगार्थमुद्यतः
Gaya ng nakita sa palasyo ng hari, gayon din dito: ang mga nakagapos sa gawa (karma)—kahit magtungo sa layon ng Yoga ng kaalaman—maaaring masalubong ng mga hadlang sa daan.
Verse 33
योगस्योद्योगमात्रेण रुद्रलोकं गमिष्यति । अनुभूय सुखं तत्र स जातो योगिनां कुले
Sa tapat na pagsisikap sa yoga lamang, makararating ang tao sa daigdig ni Rudra. Matapos malasap ang kaligayahan doon, siya’y muling isisilang sa angkan ng mga yogin.
Verse 34
ज्ञानयोगं पुनर्लब्ध्वा संसारमतिवर्तते । जिज्ञासुरपि योगस्य यां गतिं लभते नरः
Kapag muling natamo ang Yoga ng kaalamang nagpapalaya, nalalampasan ng tao ang pag-ikot ng saṃsāra. Kahit ang taong nagnanais lamang umunawa sa Yoga ay nakakamit ang gayong kalagayan at landas na ipinagkakaloob ng Yoga.
Verse 35
न तां गतिमवाप्नोति सर्वैरपि महामखैः । द्विजानां वेदविदुषां कोटिं संपूज्य यत्फलम्
Ang kataas-taasang kalagayang iyon ay hindi nakakamit kahit isagawa ang lahat ng dakilang paghahandog; ni hindi rin nakukuha sa gantimpalang dulot ng marangyang paggalang sa sampung milyong dvija na dalubhasa sa Veda.
Verse 36
भिक्षामात्रप्रदानेन तत्फलं शिवयोगिने । यज्ञाग्निहोत्रदानेन तीर्थहोमेषु यत्फलम्
Sa pagbibigay kahit isang munting bahagi ng limos sa isang yogin na deboto ni Śiva, natatamo ang kaparehong gantimpala na nakukuha sa pag-aalay ng kaloob para sa mga sakripisyo at ritong Agnihotra, at sa pagsasagawa ng homa sa mga banal na pook-paglalakbay.
Verse 37
योगिनामन्नदानेन तत्समस्तं फलं लभेत् । ये चापवादं कुर्वंति विमूढाश्शिवयोगिनाम्
Sa pag-aalay ng pagkain sa mga yogin ni Śiva, natatamo ng tao ang ganap na bunga ng banal na kabutihang iyon. Ngunit ang mga lubhang nalilinlang na naninira at nangungutya sa mga yogin ni Śiva ay nagkakamit ng kasalanan at nalalayo sa wastong pagkaunawa.
Verse 38
श्रोतृभिस्ते प्रपद्यन्ते नरकेष्वामहीक्षयात् । सति श्रोतरि वक्तास्यादपवादस्य योगिनाम्
Dahil sa pagkabulok ng kanilang kabutihang-loob, ang mga tagapakinig na iyon ay nahuhulog sa mga impiyerno. At kapag may tagapakinig na naroroon, ang nagsasalita ang nagiging mananagot sa kasalanan ng paninirang-puri sa mga yogin.
Verse 39
तस्माच्छ्रोता च पापीयान्दण्ड्यस्सुमहतां मतः । ये पुनः सततं भक्त्या भजंति शवयोगिनः
Kaya nga, ang tagapakinig na lalo pang nagiging makasalanan ay, sa pagtingin ng mga dakila, tunay na nararapat sa mabigat na parusa. Ngunit ang mga Śiva-yogin na sumasamba kay Śiva nang palagi sa bhakti ay ibang uri—matatag sa debosyon at nakatatag sa landas ng pakikiisa kay Śiva.
Verse 40
ते विदंति महाभोगानंते योगं च शांकरम् । भोगार्थिभिर्नरैस्तस्मात्संपूज्याः शिवयोगिनः
Nalalaman nila ang mga kataas-taasang kaluguran, at nalalaman din nila ang Śāṅkara-yoga (yogang kaloob ni Śiva) na humahantong sa lampas ng lahat ng kaluguran. Kaya ang mga taong naghahangad ng makamundong ligaya ay dapat gumalang at sumamba sa mga Śiva-yogin nang nararapat.
Verse 41
प्रतिश्रयान्नपानाद्यैः शय्याप्रावरणादिभिः । योगधर्मः ससारत्वादभेद्यः पापमुद्गरैः
Sa pagbibigay ng silungan, pagkain at inumin, gayundin ng higaan, mga kumot at iba pa, naitatatag ang disiplina ng Yoga. Sapagkat ang yoga-dharma na ito ay kaugnay ng pamumuhay sa saṃsāra, nagiging di-mababali—gaya ng kuta—laban sa mga hampas ng kasalanan.
Verse 42
वज्रतंदुलवज्ज्ञेयं तथा पापेन योगिनः । न लिप्यंते च तापौघैः पद्मपत्रं यथांभसा
Alamin na ang mga yogin, sa harap ng kasalanan, ay tulad ng butil na kasingtigas ng vajra; hindi sila nadudungisan ng maraming pagdurusa, gaya ng dahon ng lotus na hindi nababasa ng tubig.
Verse 43
यस्मिन्देशे वसेन्नित्यं शिवयोगरतो मुनिः । सो ऽपि देशो भवेत्पूतः सपूत इति किं पुनः
Sa alinmang lupain na palagiang tinitirhan ng isang muni na nakatuon sa Yoga ni Śiva, ang lupang iyon ay nagiging dalisay. Kung ang lugar man ay napapabanal niya, gaano pa kaya ang sarili niyang kabanalan at kadalisayan!
Verse 44
तस्मात्सर्वं परित्यज्य कृत्यमन्यद्विचक्षणः । सर्वदुःखप्रहाणाय शिवयोगं समभ्यसेत्
Kaya nga, ang mapanuring naghahanap ay dapat isantabi ang lahat ng ibang gawain at taimtim na magsanay ng Śiva-yoga, upang ganap na maalis ang bawat pagdurusa—upang ang kaluluwa’y makalaya sa gapos at manahan sa Panginoon (Pati).
Verse 45
सिद्धयोगफलो योगी लोकानां हितकाम्यया । भोगान्भुक्त्वा यथाकामं विहरेद्वात्र वर्तताम्
Ang yogin na taglay ang ganap na bunga ng Yoga, na nagnanais ng kapakanan ng mga daigdig, ay maaaring danasin ang mga karanasang nais niya at manatili pa rin dito—malayang gumagalaw habang nananatiling nakalapat sa kanyang matatag na kalagayan.
Verse 46
अथवा क्षुद्रमित्येव मत्वा वैषयिकं सुखम् । त्यक्त्वा विरागयोगेन स्वेच्छया कर्म मुच्यताम्
O kaya, sa pagkilalang ang ligayang mula sa pandama ay tunay na munting bagay, talikdan ito; sa pamamagitan ng virāga-yoga (yoga ng paglayo sa pagnanasa) at sa sariling matibay na pasya, hayaang makalaya sa gapos ng karma.
Verse 47
यस्त्वासन्नां मृतिं मर्त्यो दृष्टारिष्टं च भूयसा । स योगारम्भनिरतः शिवक्षेत्रं समाश्रयेत्
Sinumang mortal na nakadarama na malapit na ang kamatayan at paulit-ulit na nakakita ng masasamang palatandaan, ay dapat—na may layong simulan ang disiplina ng yoga—magkanlong sa banal na kṣetra ni Śiva.
Verse 48
स तत्र निवसन्नेव यदि धीरमना नरः । प्राणान्विनापि रोगाद्यैः स्वयमेव परित्यजेत्
Kung ang isang lalaki na matatag ang isip ay patuloy na manahan doon, kung gayon—kahit walang pag-atake ng sakit at iba pa—maaari niyang kusang bitawan ang hininga-buhay (prāṇa), at marating ang wakas nang payapa.
Verse 49
कृत्वाप्यनशनं चैव हुत्वा चांगं शिवानले । क्षिप्त्वा वा शिवतीर्थेषु स्वदेहमवगाहनात्
Kahit magsagawa ng pag-aayuno hanggang kamatayan, o ihandog ang sariling katawan sa apoy ni Śiva, o ihagis ang sarili sa mga banal na tīrtha ni Śiva at ilubog ang katawan doon—(sa gayong mga gawa hinahangad ang pagwawakas ng pagkagapos sa katawan).
Verse 50
शिवशास्त्रोक्तविधिवत्प्राणान्यस्तु परित्यजेत् । सद्य एव विमुच्येत नात्र कार्या विचारणा २
Sinumang, ayon sa paraang itinakda sa śāstra ni Śiva, ay magbitaw ng hininga-buhay (prāṇa), ay agad na napapalaya; dito’y wala nang dapat pag-isipan pa.
Verse 51
रोगाद्यैर्वाथ विवशः शिवक्षेत्रं समाश्रितः । म्रियते यदि सोप्येवं मुच्यते नात्र संशयः
Kahit ang isang tao’y madaig ng karamdaman at iba pang pagdurusa at sumilong sa banal na kṣetra ni Śiva, kung siya’y mamatay roon sa gayong kalagayan, siya man ay napapalaya; walang pag-aalinlangan dito.
Verse 52
यथा हि मरणं श्रेष्ठमुशंत्यनशनादिभिः । शास्त्रविश्रंभधीरेण मनसा क्रियते यतः
Gaya ng sinasabi ng ilan na ang “kamatayan” ang pinakamataas na layon sa pamamagitan ng mga pagsasanay gaya ng pag-aayuno (anāśana) at iba pa, gayon din ito’y nagaganap sa pamamagitan ng isip na matatag dahil sa pagtitiwala sa mga śāstra.
Verse 53
शिवनिन्दारतं हत्वा पीडितः स्वयमेव वा । यस्त्यजेद्दुस्त्यजान्प्राणान्न स भूयः प्रजायते
Maging sa pagpatay sa taong abala sa paglapastangan kay Śiva, o kahit siya mismo’y pinahihirapan at kusang bumitaw sa hiningang-buhay na mahirap talikdan—ang gayong tao ay hindi na muling isisilang.
Verse 54
शिवनिन्दारतं हंतुमशक्तो यः स्वयं मृतः । सद्य एव प्रमुच्येत त्रिः सप्तकुलसंयुतः
Kung ang isang tao, bagaman hindi kayang patayin ang taong nakatuon sa paglapastangan kay Śiva, ay mamatay naman sa sarili niyang pagtatangka, siya’y agad na napapalaya; at kasama niya, napapalaya rin ang tatlong pangkat na tig-pitong salinlahi ng kanyang angkan.
Verse 55
शिवार्थे यस्त्यजेत्प्राणाञ्छिवभक्तार्थमेव वा । न तेन सदृशः कश्चिन्मुक्तिमार्गस्थितो नरः
Walang taong nakatindig sa landas ng paglaya ang maihahambing sa nag-aalay ng sariling buhay para kay Śiva—o kahit para sa mga deboto ni Śiva. Siya ang walang kapantay sa daan ng moksha.
Verse 56
तस्माच्छीघ्रतरा मुक्तिस्तस्य संसारमंडलात् । एतेष्वन्यतमोपायं कथमप्यवलम्ब्य वा
Kaya nga, para sa kanya, mas mabilis dumarating ang paglaya mula sa ikot ng samsara—sa pamamagitan ng kahit papaanong pagkanlong sa alinman sa mga paraang ito (na itinuro rito).
Verse 57
षडध्वशुद्धिं विधिवत्प्राप्तो वा म्रियते यदि । पशूनामिव तस्येह न कुर्यादौर्ध्वदैहिकम्
Kung ang isang tao ay wastong nakamit ang paglilinis ng anim na landas (ṣaḍadhva-śuddhi) at siya’y pumanaw, hindi na dapat isagawa para sa kanya ang mga ritwal pagkatapos ng kamatayan dito—gaya ng hindi ginagawa ang gayong ritwal para sa mga hayop. Sapagkat sa mapagpalayang disiplina ni Śiva, nalampasan na niya ang kalagayan ng kaluluwang nakagapos.
Verse 58
नैवाशौचं प्रपद्येत तत्पुत्रादिविशेषतः । शिवचारार्थमथवा शिवविद्यार्थमेव वा
Hindi siya dapat mahulog sa kalagayang ‘āśauca’—ang ritwal na karumihan—lalo na dahil sa anak na lalaki at iba pang katulad, kapag ang layon ay ang pagsunod sa mga disiplina ni Śiva, o tunay nga, alang-alang sa pagkatuto ng kaalaman tungkol kay Śiva.
Verse 59
अथैनमपि चोद्दिश्य कर्म चेत्कर्तुमीप्सितम् । कल्याणमेव कुर्वीत शक्त्या भक्तांश्च तर्पयेत्
Pagkaraan, kung nanaisin ng isang tao na magsagawa ng anumang ritwal na may Śiva sa isipan, tanging mga gawaing mapalad at mabuti ang dapat niyang gawin; at ayon sa kanyang kakayahan, dapat din niyang bigyang-lugod at parangalan ang mga deboto ni Śiva.
Verse 60
धनं तस्य भजेच्छैवः शैवी चेतस्य सन्ततिः । नास्ति चेत्तच्छिवे दद्यान्नदद्यात्पशुसन्ततिः
Ang isang Śaiva ay dapat tumanggap ng yaman mula sa taong ang isip ay Śaiva at ang angkan ay tapat kay Śiva. Ngunit kung wala ang gayong lahing may isip-Śaiva, ialay ang yaman kay Śiva; huwag itong ibigay sa mga nananatiling nakagapos bilang paśu (kaluluwang nasa pagkaalipin).
The sampled passage is primarily doctrinal rather than event-narrative: it presents Upamanyu’s instruction on meditation on Śrīkaṇṭha-Śiva and the graded method of dhyāna.
It is treated as formless self-awareness (nirākāra-ātma-saṃvitti) and as a refined continuity of cognition (buddhi-santati), not mere blankness—culminating in nirbīja absorption oriented to ultimate attainment.
Sthūla vs sūkṣma contemplation; saviṣaya (object-supported) vs nirviṣaya (objectless/formless) dhyāna; and sabīja vs nirbīja stages, supported by prāṇāyāma and culminating in comprehensive siddhi.