
Ang Adhyaya 26 ay aral ni Upamanyu na nagtatanghal sa debosyon sa mantra ni Śiva bilang higit sa ibang landas ng matinding pag-aayuno o paghahandog. Nagsisimula ito sa pagbanggit ng sukdulang kasalanan—tulad ng pagpatay sa Brahmana, pag-inom ng alak, pagnanakaw, paglapastangan sa higaan ng guro, pagpatay sa ina o ama, pagpatay sa bayani o sa sanggol sa sinapupunan—at saka ipinahahayag na ang pagsamba kay Śiva bilang pinakamataas na sanhi (paramakāraṇa) sa pamamagitan ng mantra, lalo na ang pañcākṣarī, ay unti-unting naglilinis sa mga kasalanang ito, na inilalarawan sa sunod-sunod na pagdalisay sa loob ng labindalawang taon. Itinatakda rin ang huwarang deboto: tanging Śiva-bhakti, pagpipigil sa mga pandama, at payak ngunit disiplinadong pamumuhay (hal. nabubuhay sa limos), na sapat kahit para sa itinuturing na “nalugmok.” Binibigyang-diin na ang mabibigat na panata—tubig lamang, hangin lamang, at iba pang austeridad—ay hindi awtomatikong nagtitiyak ng pag-abot sa Śivaloka; ngunit kahit isang pagsamba na may taimtim na pañcākṣarī ay makapagdudulot ng pagdating sa tahanan ni Śiva dahil sa likas na kapangyarihan ng mantra. Sa huli, itinatangi na ang tapas at yajña (kahit ibigay ang buong yaman bilang dakṣiṇā) ay di maihahambing sa pagsamba sa mūrti ni Śiva, at iginigiit na ang sumasamba sa pañcākṣara—maging nakagapos pa o kalauna’y mapalaya—ay tiyak na pinalalaya, nang walang karagdagang pag-aalinlangan. Kinikilala rin ang iba’t ibang anyo ng mantra (Rudra/di-Rudra, ṣaḍakṣara, sūkta-mantra), subalit ang mapagpasya ay ang Śiva-bhakti.
Verse 1
उपमन्युरुवाच । ब्रह्मघ्नो वा सुरापो वा स्तेयीवा गुरुतल्पगः । मातृहा पितृहा वापि वीरहा भ्रूणहापि वा
Sinabi ni Upamanyu: “Maging siya man ay mamamatay ng isang brahmin, manginginom ng nakalalasing, magnanakaw, o lumalapastangan sa higaan ng guro; maging pumatay man siya ng ina o ama, pumatay ng isang bayani, o kahit sumira ng sanggol sa sinapupunan—(maging ang gayong tao ay tinutukoy dito).”
Verse 2
संपूज्यामन्त्रकं भक्त्या शिवं परमकारणम् । तैस्तैः पापैः प्रमुच्येत वर्षैर्द्वादशभिः क्रमात्
Sa taimtim na pagsamba kay Śiva—ang Kataas-taasang Sanhi—kasama ang itinakdang mantra, ang tao’y unti-unting mapapalaya mula sa iba’t ibang kasalanang iyon, sa loob ng labindalawang taon.
Verse 3
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पतितो ऽपि यजेच्छिवम् । भक्तश्चेन्नापरः कश्चिद्भिक्षाहारो जितेंद्रियः
Kaya nga, sa buong pagsisikap, kahit ang nalugmok sa kasalanan ay dapat sumamba kay Śiva—kung siya’y isang deboto na walang ibang masisilungan, nabubuhay sa limos at napagtagumpayan ang mga pandama.
Verse 4
कृत्वापि सुमहत्पापं भक्त्या पञ्चाक्षरेण तु । पूजयेद्यदि देवेशं तस्मात्पापात्प्रमुच्यते
Kahit nakagawa ng napakalaking kasalanan, kung sasambahin niya nang may debosyon ang Panginoon ng mga Deva sa pamamagitan ng limang-pantig na mantra, siya’y mapapalaya mula sa kasalanang iyon.
Verse 5
अब्भक्षा वायुभक्षाश्च ये चान्ये व्रतकर्शिताः । तेषामेतैर्व्रतैर्नास्ति शिवलोकसमागमः
Yaong nabubuhay sa tubig lamang, yaong nabubuhay sa hangin lamang, at ang iba pang pinapayat ng mahihigpit na panata—sa pamamagitan ng gayong mga panata lamang, walang pag-abot sa pakikipagtagpo sa daigdig ni Śiva.
Verse 6
भक्त्या पञ्चाक्षरेणैव यः शिवं सकृदर्चयेत् । सोपि गच्छेच्छिवस्थानं शिवमन्त्रस्य गौरवात्
Sinumang may debosyon na sumamba kay Śiva kahit minsan lamang gamit ang limang-pantig na mantra—siya man ay makararating sa tahanan ni Śiva, dahil sa kadakilaan at nagpapabanal na kapangyarihan ng mantra ni Śiva.
Verse 7
तस्मात्तपांसि यज्ञांश्च सर्वे सर्वस्वदक्षिणाः । शिवमूर्त्यर्चनस्यैते कोट्यंशेनापि नो समाः
Kaya nga, ang lahat ng pag-aayuno at lahat ng paghahandog—kahit ibigay pa ang buong yaman bilang dakṣiṇā sa pari—ay hindi maihahambing, kahit sa isang bahagi ng isang milyon, sa pagsamba (arcana) sa banal na anyo (mūrti) ni Śiva.
Verse 8
बद्धो वाप्यथ मुक्तो वा पश्चात्पञ्चाक्षरेण चेत् । पूजयन्मुच्यते भक्तो नात्र कार्या विचारणा
Maging nakagapos man (sa pāśa) o nakalaya na, kung pagkatapos ay sumamba siya (kay Śiva) sa pamamagitan ng mantrang Pañcākṣarī, ang debotong iyon ay mapapalaya; dito’y hindi na kailangan ang karagdagang pagninilay.
Verse 9
अरुद्रो वा सरुद्रो वा सूक्तेन शिवमर्चयेत् । यः सकृत्पतितो वापिमूढो वा मुच्यते नरः
Maging walang disiplina ni Rudra o puspos ng kapangyarihan ni Rudra, sambahin si Śiva sa pamamagitan ng himnong ito; sapagkat kahit ang taong minsang nalugmok—o nalilinlang ng kamangmangan—ay napapalaya.
Verse 10
षडक्षरेण वा देवं सूक्तमन्त्रेण पूजयेत् । शिवभक्तो जितक्रोधो ह्यलब्धो लब्ध एव च
Sambahin ang Panginoon sa pamamagitan ng anim-na-pantig na mantra o sa pamamagitan ng sukta-mantra ng Veda. Ang deboto ni Śiva na nagwagi sa galit, maging walang natamo o maraming natamo, ay nananatiling matatag at panatag.
Verse 11
अलब्धाल्लब्ध एवात्र विशिष्टो नात्र संशयः । स ब्रह्मांगेन वा तेन सहंसेन विमुच्यते
Dito, ang nakapagtamo ng dating hindi natatamo ay tunay na higit na dakilang naghahanap—walang alinlangan. Sa pamamagitan ng pagtamong iyon, siya’y napapalaya: alinman sa pakikiisa sa mismong kalikasan ni Brahmā, o kasama ng Haṁsa, ang pinakamataas na panloob na Sarili.
Verse 12
तस्मान्नित्यं शिवं भक्त्या सूक्तमन्त्रेण पूजयेत् । एककालं द्विकालं वा त्रिकालं नित्यमेव वा
Kaya nga, dapat sambahin si Śiva araw-araw nang may bhakti, sa pamamagitan ng mga banal na himno (sūkta) at mga mantrang binibigkas nang wasto. Maaaring gawin ito minsan, dalawang beses, o tatlong beses sa isang araw—o maging palagian bilang araw-araw na sagradong pagsasanay.
Verse 13
ये ऽर्चयंति महादेवं विज्ञेयास्ते महेश्वराः । ज्ञानेनात्मसहायेन नार्चितो भगवाञ्छिवः
Ang mga sumasamba kay Mahādeva ay dapat makilalang mga ‘maheśvara’—mga tunay na deboto ng Dakilang Panginoon. Ngunit si Bhagavān Śiva ay hindi nasasamba sa pamamagitan lamang ng kaalamang ang sandigan ay ang sariling-ako (pag-aaral na makasarili at hiwalay sa bhakti at wastong pagsasagawa).
Verse 14
स चिरं संसरत्यस्मिन्संसारे दुःखसागरे । दुर्ल्लभं प्राप्य मानुष्यं मूढो नार्चयते शिवम्
Matagal siyang gumagala sa saṃsāra, dagat ng pagdurusa; at kahit makamtan ang bihirang kapanganakang-tao, ang nalilinlang ay hindi sumasamba kay Panginoong Śiva.
Verse 15
निष्फलं तस्य तज्जन्म मोक्षाय न भवेद्यतः । दुर्ल्लभं प्राप्य मानुष्यं ये ऽर्चयन्ति पिनाकिनम्
Walang bunga ang gayong kapanganakan, sapagkat hindi ito nagiging sanhi ng mokṣa; matapos makamtan ang bihirang kalagayang-tao, kung hindi pa rin sinasamba si Pinākin (Śiva, may hawak ng busog na Pināka).
Verse 16
तेषां हि सफलं जन्म कृतार्थास्ते नरोत्तमाः । भवभक्तिपरा ये च भवप्रणतचेतसः
Tunay na mabunga ang kanilang kapanganakan; ang mga pinakadakila sa tao ay ganap na natupad—yaong may debosyon kay Bhava (Śiva) at ang puso’y nakayukod sa paggalang kay Bhava.
Verse 17
भवसंस्मरणोद्युक्ता न ते दुःखस्य भागिनः । भवनानि मनोज्ञानि विभ्रमाभरणाः स्त्रियः
Ang mga masigasig sa pag-alaala kay Bhava (Śiva) ay hindi nagiging kabahagi ng pagdurusa. Para sa kanila, maging ang tahanan ay nagiging kaaya-aya sa isip, at ang mga babaeng may marikit na anyo ay waring mapalad na palamuti ng buhay, hindi tanikala.
Verse 18
धनं चातृप्तिपर्यन्तं शिवपूजाविधेः फलम् । ये वाञ्छन्ति महाभोगान्राज्यं च त्रिदशालये
Ang bunga ng wastong pagsasagawa ng pagsamba kay Śiva ay kayamanang sagana hanggang mapawi ang anumang kakulangan. Ang mga nagnanais ng dakilang kaluguran ay nakakamit din ang paghahari sa tahanan ng Tatlumpu (mga diyos sa langit).
Verse 19
ते वाञ्छन्ति सदाकालं हरस्य चरणाम्बुजम् । सौभाग्यं कान्तिमद्रूपं सत्त्वं त्यागार्द्रभावता
Palagi nilang minimithi ang mga paang-loto ni Hara (Śiva). Mula sa debosyong iyon sumisibol ang mapalad na kapalaran, anyong maningning at marikit, kadalisayan ng sattva, at pusong pinalalambot ng diwa ng pagtalikod at pag-aalay (tyāga).
Verse 20
शौर्यं वै जगति ख्यातिश्शिवमर्चयतो भवेत् । तस्मात्सर्वं परित्यज्य शिवैकाहितमानसः
Tunay na ang kagitingan at katanyagan sa daigdig ay sumisibol sa sumasamba kay Śiva. Kaya’t talikdan ang lahat ng ibang pagkakaabalahan, at ituon ang isip sa Śiva lamang.
Verse 21
शिवपूजाविधिं कुर्याद्यदीच्छेच्छिवमात्मनः । त्वरितं जीवितं याति त्वरितं याति यौवनम्
Kung ninanais ng isang tao si Śiva para sa sariling Sarili—ang biyaya ng Panginoong Pati—dapat niyang isagawa ang itinakdang paraan ng pagsamba kay Śiva. Sapagkat ang buhay ay mabilis lumilipas, at ang kabataan ay mabilis ding umaalis.
Verse 22
त्वरितं व्याधिरभ्येति तस्मात्पूज्यः पिनाकधृक् । यावन्नायाति मरणं यावन्नाक्रमते जरा
Mabilis dumarating ang karamdaman sa tao; kaya’t sambahin si Pinākadhṛk—si Śiva, ang may tangan ng busog na Pināka—habang hindi pa dumarating ang kamatayan at hindi pa sumasakmal ang katandaan.
Verse 23
यावन्नेन्द्रियवैकल्यं तावत्पूजय शंकरम् । न शिवार्चनतुल्यो ऽस्ति धर्मो ऽन्यो भुवनत्रये
Hangga’t wala pang kapansanan ang iyong mga pandama, sambahin si Śaṅkara. Sa tatlong daigdig, walang ibang dharma na kapantay ng pagsamba kay Śiva.
Verse 24
इति विज्ञाय यत्नेन पूजनीयस्सदाशिवः । द्वारयागं जवनिकां परिवारबलिक्रियाम्
Sa pagkaunawa nito, dapat sambahin si Sadāśiva nang may masusing pagsisikap—gawin ang mga ritwal ng paggalang sa pintuan, ayusin ang tabing (javanikā) ng santuwaryo, at ihandog ang itinakdang bali (mga alay) sa mga diyos na kasama sa Kanyang kapisanan.
Verse 25
नित्योत्सवं च कुर्वीत प्रसादे यदि पूजयेत् । हविर्निवेदनादूर्ध्वं स्वयं चानुचरो ऽपि वा
Kung ang pagsamba ay ginagawa nang may debosyon at ang prasāda (biyaya ng Panginoon) ay tinatanggap nang may paggalang, dapat ding isagawa ang araw-araw na banal na pagdiriwang para sa Kanya. Pagkaraang ihandog ang havis bilang alay, ang sumasamba mismo—o maging ang kanyang tagapaglingkod—ay magpatuloy sa paglilingkod ayon sa wastong kaayusan.
Verse 26
प्रसादपरिवारेभ्यो बलिं दद्याद्यथाक्रमम् । निर्गम्य सह वादित्रैस्तदाशाभिमुखः स्थितः
Ayon sa wastong pagkakasunod, dapat ihandog ang bali (ritwal na alay) sa mga tagapaglingkod ng mga pinagpalang handog. Pagkaraan, lumabas na may tugtugin ng mga instrumento at tumindig na nakaharap sa itinakdang direksiyon, upang ganap ang ritwal sa disiplina at pagpapala.
Verse 27
पुष्पं धूपं च दीपञ्च दद्यादन्नं जलैः सह । ततो दद्यान्महापीठे तिष्ठन्बलिमुदङ्मुखः
Dapat ihandog ang bulaklak, insenso at ilawan, at maghandog din ng pagkain na may kasamang tubig. Pagkatapos, tumindig sa dakilang upuan-altar (mahāpīṭha), nakaharap sa hilaga, at ihandog ang bali (ritwal na alay).
Verse 28
ततो निवेदितं देवे यत्तदन्नादिकं पुरा । तत्सर्वं सावशेषं वा चण्डाय विनिवेदयेत्
Pagkaraan, ang anumang pagkain at iba pang handog na naialay na noon sa Panginoon—buo man o ang natira—ay dapat muling ihandog kay Caṇḍa.
Verse 29
हुत्वा च विधिवत्पश्चात्पूजाशेषं समापयेत् । कृत्वा प्रयोगं विधिवद्यावन्मन्त्रं जपं ततः
Matapos maghandog ng alay ayon sa wastong tuntunin, dapat niyang tapusin nang maayos ang nalalabing bahagi ng pagsamba. Pagkaraan, isagawa ang itinakdang pamamaraan nang wasto, at saka magpatuloy sa pag-uulit ng mantra ayon sa ipinag-uutos.
Verse 30
नित्योत्सवं प्रकुर्वीत यथोक्तं शिवशासने । विपुले तैजसे पात्रे रक्तपद्मोपशोभिते
Dapat isagawa ang araw-araw na banal na pagdiriwang (palagiang pagsamba) ayon sa iniutos sa kautusan ni Śiva. Ayusin ang mga handog sa isang malaking, makinang na sisidlan na pinapaganda ng mga pulang lotus.
Verse 31
अस्त्रं पाशुपतं दिव्यं तत्रावाह्य समर्चयेत् । शिवस्यारोप्यः तत्पात्रं द्विजस्यालंकृतस्य च
Doon ay dapat niyang anyayahan ang banal na sandatang Pāśupata at sambahin ito nang may nararapat na paggalang. Pagkaraan, ituring ang sisidlang pang-ritwal na yaon bilang pag-aari ni Śiva at ihandog din ito sa isang pinararangalan at pinalamutian na brāhmaṇa.
Verse 32
न्यस्तास्त्रवपुषा तेन दीप्तयष्टिधरस्य च । प्रासादपरिवारेभ्यो बहिर्मंगलनिःस्वनैः
Pagkatapos, sa pangunguna niya—na ang katawan ay may dalang mga sandata—at ng may hawak ng nagniningning na tungkod, ang mga kasamahan ng palasyo ay lumabas, kasabay ng mga mapalad na tunog ng pagdiriwang.
Verse 33
नृत्यगेयादिभिश्चैव सह दीपध्वजादिभिः । प्रदक्षिणत्रयं कृत्वा न द्रुतं चाविलम्बितम्
Kasabay ng sayaw, awit, at iba pang tulad nito—kasama ang mga ilawan, mga watawat, at iba pang mapalad na handog—gawin ang tatlong pradakṣiṇā (pag-ikot), hindi nagmamadali at hindi rin labis na nagtatagal.
Verse 34
आदायाभ्यंतरं नीत्वा ह्यस्त्रमुद्वासयेत्ततः । प्रदक्षिणादिकं कृत्वा यथापूर्वोदितं क्रमात्
Kunin ang mga kasangkapang pangsamba at dalhin sa loob; saka pormal na isagawa ang pagpapauwi (udvāsana) sa tinawag na banal na kapangyarihan (astra). Pagkatapos nito, gawin ang pradakṣiṇā (pag-ikot nang pakanan) at iba pang pangwakas na ritwal, ayon sa pagkakasunod na naunang itinakda.
Verse 35
आदाय चाष्टपुष्पाणि पूजामथ समापयेत्
Kumuha ng walong bulaklak, at saka ganap na tapusin ang pagsamba—ialay ang mga ito nang may debosyon bilang pangwakas na gawain ng pūjā kay Panginoong Śiva.
Rather than a single mythic episode, the chapter is a prescriptive discourse: Upamanyu teaches the salvific efficacy of Śiva worship through mantra (especially pañcākṣarī), framed against the background of grave sins and their removal.
The pañcākṣarī is treated as a self-sufficient ritual technology whose inherent ‘gaurava’ enables purification and access to Śiva’s realm, even when other high-effort ascetic practices do not yield the same guaranteed result.
Śiva is approached as Deveśa and paramakāraṇa through arcana (worship) using pañcākṣara; the chapter also notes alternative mantra-forms (rudra/non-rudra hymn usage, ṣaḍakṣara, sūkta-mantra) while prioritizing devotion and worship of Śiva-mūrti.